II SA/Łd 62/15

Dnia 26 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2015 roku sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. LS Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania I. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej jako: k.p.a.), art. 2 pkt 4, 5, 5a pkt 17c, pkt 18 lit. f, art. 9 ust. 2-4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na K. S. na okres od 1 sierpnia 2014 r. Jak wynika z akt sprawy w dniu 27 sierpnia 2014 r. I. S. zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki na okres od 1 sierpnia 2014 r. Decyzją z dnia [...], organ I instancji odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia wobec ustalenia, iż dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy przekracza granicę ustawowego kryterium określoną w przepisie art. 9 ust. 2 ustawy. Od powyższej decyzji I. S. wniosła odwołanie podnosząc, iż jej sytuacja zdrowotna i finansowa jest bardzo trudna, samotnie wychowuje córkę i nie może liczyć na pomoc ze strony ojca dziecka. Odwołująca zarzuciła organowi I instancji błędną ocenę co do wysokości dochodu rodziny począwszy od czerwca, gdyż od tego miesiąca otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne w mniejszej kwocie. W piśmie uzupełniającym odwołanie strona wywiodła, iż w 2014 roku nastąpiła po jej stronie utarta dochodu spowodowana zmianą wysokości świadczenia rehabilitacyjnego z 90% podstawy wymiaru (od dnia 7 marca 2014 r. do dnia 4 czerwca 2014 r.) do 75% podstawy wymiaru (od dnia 5 czerwca 2014 r. do chwili obecnej). Podkreśliła, iż na dzień składania wniosku o świadczenie dochód rodziny strony w przeliczeniu na osobę nie przekroczył 725 zł. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż stosownie do treści art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Jednakże podstawowym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o to świadczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Stosownie do treści powołanego przepisu świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Przy czym, w zakresie definicji "dochodu" oraz "dochodu rodziny" ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 2 pkt 4 i 5 odsyła do dyspozycji art. 3 pkt 1 i art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Dodatkowo organ wyjaśnił co należy rozumieć pod pojęciem utraty dochodu i uzyskania dochodu w kontekście art. 2 pkt 17 i 18 ustawy. Organ wskazał, iż z dokumentów sprawy m.in. z zaświadczenia z US Ł.-W. z dnia 8 listopada 2013 r. o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych uzyskanym przez stronę w 2012 r., oświadczenia z dnia 25 listopada 2013 r. o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym przez stronę w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, decyzji ZUS z dnia [...] marca 2014 r. oraz z dnia [...] lipca 2014 r. wynika, iż od dnia 7 marca 2014 r. do dnia 1 listopada 2014 r. strona pobierała świadczenie rehabilitacyjne, zaświadczenie ZUS o wypłaconym świadczeniu rehabilitacyjnym za okres od dnia 1 kwietnia 2014 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. stanowiący podstawę do uzyskania dochodu netto w miesiącu następującym po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty wyniósł 1 585,80 zł. Dalej, iż od dnia 7 marca 2014 r. do dnia 4 czerwca 2014 r. przyznano stronie świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 90% podstawy wymiaru, zaś od dnia 5 czerwca 2014r. w wysokości 75% podstawy wymiaru. Zmiana wysokości wypłaconego świadczenia rehabilitacyjnego nie stanowi podstawy do zastosowania instytucji dochodu utraconego, gdyż dochód ten jest uzyskiwany przez stronę nieprzerwanie od dnia 7 marca 2014 r. Prawidłowo zatem wyliczył organ I instancji, iż miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 792, 90 zł, zatem przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. S. zarzuciła naruszenie art. 2 pkt 17 ustawy poprzez uznanie, iż z jego treści wynika, że utrata dochodu to utrata zatrudnienia w ogóle, czyli całkowite zaprzestanie wykonywania pracy czy też całkowita utrata prawa do zasiłku rehabilitacyjnego w sytuacji, gdy pod pojęciem utraty dochodu należy rozumieć również utratę zatrudnienia lepiej płatnego na rzecz gorzej płatnego, a w przypadku utraty świadczenia rehabilitacyjnego obniżenie jego wysokości z 90%podstawy wymiaru do 75% podstawy wymiaru. Na poparcie sformułowanego zarzutu strona przywołała orzeczenie NSA z dnia 14 listopada 2012 r., I OSK 759/12, gdzie sąd wywiódł, iż pod pojęciem utarty dochodu należy rozumieć również utratę zatrudnienia lepiej płatnego na rzecz gorzej płatnego nawet jeżeli doszło do zmiany na skutek wypowiedzenia zmieniającego. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając tym samym ustalenie, iż stronie skarżącej nie przysługuje uprawnienie do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. W ocenie Sądu oceny tej nie sposób podzielić, organ I instancji błędnie ustalił dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę, co bezsprzecznie rzutowało na treść wydanej decyzji. Organ odwoławczy nie podjął się przeprowadzenia własnego postępowania celem zweryfikowania ustaleń faktycznych i prawnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji. Niemniej jednak, z uwagi na kompetencje jakimi dysponuje organ II instancji, na podstawie art. 15 w związku z art. 138 k.p.a., wyeliminowanie z obrotu prawnego jedynie zaskarżonej decyzji jest zdaniem Sądu wystarczające do końcowego jej załatwienia. Przechodząc do meritum przypomnieć należy, iż jednym z podstawowych kryteriów pozwalających na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest sytuacja materialna uprawnionego podmiotu, a w zasadzie jego rodziny. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Jednocześnie w art. 9 ust. 2 ustawy ustawodawca zastrzegł, że świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,00 zł. W zakresie rozumienia pojęcia "dochód" i "dochód rodziny" ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odwołuje się do ich definicji zamieszczonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) "dochód" to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na dzieci. Z kolei "dochód rodziny" to suma dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Natomiast ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiera własną definicję pojęcia "dochód członka rodziny" przez który rozumie się, zgodnie z art. 2 pkt 5a ustawy, "przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a". Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotny jest również zapis art. 2 pkt 17 ustawy, w którym ustawodawca sformułował pojęcie utraty dochodu wskazując, iż ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem renty przyznanej rolnikowi w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej, f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż z literalnej wykładni przytoczonego przepisu nie można wywieść, iż utrata dochodu ma się odnosić wyłącznie do przypadków całkowitej utarty dochodu. Nie można zatem ograniczać tego pojęcia do sytuacji gdy z dnia na dzień podmiot traci całkowicie dochód i pozostaje bez środków do życia. Z uwagi na powyższe należy wypowiedzieć się za szerokim rozumieniem pojęcia utraty dochodu. W następstwie jako utratę dochodu należy traktować również utratę dochodu w jego dotychczasowej wysokości spowodowanej chociażby zmianą warunków pracy, czy jak ma to miejsce w niniejszej sprawie zmianę spowodowaną zmniejszeniem podstawy wymiaru świadczenia. Ograniczenie stosowania przywołanej definicji wyłącznie do sytuacji pozbawienia osoby uprawnionej całkowicie dochodu prowadziłoby do wyraźnej sprzeczności z dyrektywą ustawy, która nakazuje wspierać osoby ubogie oraz osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej. Jak podkreślił WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 1124/14 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) oznacza to, że już w dyrektywie ustawy ustawodawca kreśląc krąg osób uprawnionych do świadczeń w niej przewidzianych, nie ogranicza go do osób, które utraciły zatrudnienie, a więc bez dochodu. Zmiana wynagrodzenia na niższe, która powoduje ograniczenie środków pieniężnych rodziny, doprowadzając do trudnej sytuacji finansowej, a często do ubóstwa rodziny, jest utratą dochodu w pojęciu art. 2 pkt 17 ustawy. Stanowisko to takie zajął również NSA w wyroku z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 759/12 oraz WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 3 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 194/13 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie podjąć czynności zmierzające do ustalenia dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę. Uwzględni przy tym, iż owszem skarżąca od dnia 7 marca 2014 r. pobiera świadczenie rehabilitacyjne, jednakże w okresie od dnia 7 marca do dnia 4 czerwca 2014 r. otrzymywała świadczenie w wysokości 90% podstawy wymiaru, natomiast począwszy od dnia 5 czerwca 2014 r. do chwili złożenia wniosku - świadczenie w wysokości 75% podstawy wymiaru. W przypadku skarżącej doszło zatem do utraty dochodu, owszem nie całkowitego, ale jak zostało już wywiedzione, także zmiana wysokości uzyskiwanego dochodu z uwagi na zmianę podstawy wymiaru stanowi utratę dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 17 ustawy, gdyż niewątpliwie ma miejsce ograniczenie środków jakimi dotychczas dysponowała strona. Organ obowiązany będzie również rozważyć zasadność zastosowania w przypadku skarżącej instytucji dochodu uzyskanego. Stosownie bowiem do art. 9 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając na uwadze przytoczony zapis organ stwierdził przekroczenie kryterium dochodowego w przeliczeniu na członka rodziny skarżącej, gdyż uwzględnił dochód jaki strona osiągnęła w kwietniu 2014 roku tj. w miesiącu następującym po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, co miało miejsce z dniem 7 marca 2014 r. Niemniej jednak w ocenie Sądu odczytując zapis art. 9 ust. 4a ustawy, jasno wynika, iż warunkiem uwzględnienia dochodu jako uzyskanego jest aby ten dochód był uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W przypadku skarżącej, w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osiąga już inny dochód, nie ma zatem tożsamości, na którą wskazał ustawodawca. Oznacza to, iż nieuprawnione było zastosowanie w przypadku skarżącej opisanej instytucji. Z pewnością w dacie wystąpienia z wnioskiem o ustalenie uprawnienia do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, lecz co istotne w dacie ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, strona uzyskiwała już inny dochód, inny niż w kwietniu 2014 r. na który wskazuje organ. Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy orzekające w sprawie dokonały wadliwej wykładni pojęć – utrata dochodu i uzyskanie dochodu, co rzutuje bezpośrednio na treść wydanego rozstrzygnięcia. Ponownie rozpoznając sprawę organ, opierając się na wykładni tych definicji dokonanej przez Sąd, ponownie ustali dochód i oceni, czy strona skarżąca spełnia kryterium dochodowe uprawniające ją do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. LS