I SA/Gl 1106/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędzia NSA Ewa Madej, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] znak: [...], wydanym na podstawie art. 61a § 2, art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013, 267 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2012.1015 ze zm.), dalej ustawa egzekucyjna, po rozpatrzeniu zażalenia złożonego przez A Sp. z o.o. w C., dalej Spółka lub strona, na postanowienie organu egzekucyjnego Naczelnika [...][...] Urzędu Skarbowego w B., dalej organ egzekucyjny, z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wniesionego w piśmie z dnia 4 lutego 2014 r., nazwanego skargą na czynności egzekucyjne objęte zawiadomieniem z dnia 20 grudnia 2013 r. – Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny wystawił w dniach [...] i [...] tytuły wykonawcze o określonych numerach, kierując je do egzekucji wszczętej zawiadomieniem z dnia 20 grudnia 2013 r. o zajęcie rachunku bankowego Spółki. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu doręczono Spółce w dniu 21 stycznia 2014 r. W ustawowym terminie tj. pismem z dnia 28 stycznia 2014 r. Spółka wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, wnosząc o uchylenie tytułów wykonawczych i umorzenie postępowania egzekucyjnego, następnie pismem z dnia 4 lutego 2014 r. Spółka złożyła skargę na czynności egzekucyjne objęte zawiadomieniem, skierowaną do organu nadzoru, wnosząc o ich uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu "skargi" Spółka przedstawiła nieistnienie obowiązku zapłaty należności (podatek VAT) objętych prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym i brak jakichkolwiek podstaw do jego wszczęcia i prowadzenia. "Skarga" została przekazana organowi egzekucyjnemu. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny działając w oparciu o art. 33, art. 34 oraz art. 59 w związku z art. 17 ustawy egzekucyjnej odmówił uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tego samego dnia ten sam organ odmówił wszczęcia postępowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wniesionego w "skardze" z dnia 4 lutego 2014 r. doręczając Spółce to postanowienie w dniu 15 kwietnia 2014 r. W zażaleniu na to postanowienie Spółka zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych i naruszenie przepisów prawa, wnosząc o jego uchylenie oraz wskazując, że nie posiada niezapłaconych podatków. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 61 § 1 i § 2, art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 59 § 1, § 2, § 3 i § 4 ustawy egzekucyjnej stwierdzając, że Spółka złożyła w ustawowym terminie zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne wnosząc o uchylenie tytułów wykonawczych i umorzenie postępowania egzekucyjnego, jednocześnie składając "skargę" z dnia 4 lutego 2014 r. wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu odwoławczego istotnym jest fakt, że przesłanki, w oparciu o które Spółka wniosła zarzuty wyczerpywały podstawy do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a uznanie wniesionych zarzutów za zasadne, zgodnie z treścią art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Stąd prowadzenie postępowania w przedmiocie zgłoszonych zarzutów wyklucza jednocześnie prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy zauważył, że w postępowaniu w przedmiocie zarzutów, organ egzekucyjny odmówił uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, wydając w tym przedmiocie postanowienie z dnia [...]. Tym samym dokonał analizy przesłanek określonych w art. 33 § 1 pkt 1-10 ustawy egzekucyjnej warunkujących umorzenie postępowania i brak było podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w tym zakresie w oparciu o pismo Spółki z dnia 4 lutego 2014 r. Organ odwoławczy powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych co do stosowania art. 34 § 4 i art. 59 ustawy egzekucyjnej dowodząc, że odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej oznacza brak podstaw do jego umorzenia w oparciu o art. 59 tej ustawy i tym samym brak podstaw prawnych do prowadzenia jednoczesnego, odrębnego postępowania w tym przedmiocie, w oparciu o te same przesłanki. Zdaniem organu odwoławczego brak możliwości wypowiedzi Spółki przed wydaniem orzeczenia nie był uzasadniony, gdyż w przedmiotowej sprawie nie doszło do umorzenia postępowania administracyjnego, w ramach którego Spółka mogłaby zostać zapoznana z materiałem dowodowym w trybie art. 10 k.p.a. W skardze na powyższe postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca Spółka wniosła o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego oraz błędne ustalenie stanu faktycznego w tym, że organ rozpoznający sprawę praktycznie dokonał merytorycznego jej rozpoznania, a nie przesłanek formalnych dotyczących wszczęcia postępowania, błędnie przyjął, że nie istnieją przesłanki do wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy stan faktyczny na przedmiotowe przesłanki jednoznacznie wskazywał. Uzasadniając skargę Spółka stwierdziła, że na etapie odmowy wszczęcia postępowania organ powinien badać wyłącznie formalne przesłanki do wszczęcia postępowania, a w przypadku ich wystąpienia organ powinien wszcząć postępowanie, zaś ewentualne nieuwzględnienie żądania strony mogłoby skutkować oddaleniem środka wniesionego przez stronę. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że dotyczyło ono odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy wniosek w tej sprawie złożony został w trakcie toczącego się postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów zakończonego wydaniem postanowienia odmawiającego uznania zarzutów i odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 33, art. 34 i art. 59 ustawy egzekucyjnej. Organ odwoławczy uznał, że wydanie postanowienia w sprawie zarzutów oraz odmowa w tym postępowaniu umorzenia postępowania egzekucyjnego oznacza, że żądanie umorzenia tego postępowania zawarte w odrębnym wniosku i dokonanie analizy przesłanek z art. 33 ustawy egzekucyjnej warunkujących umorzenie postępowania egzekucyjnego, skutkuje brakiem podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w tym zakresie (umorzenie postępowania egzekucyjnego). Spółka twierdziła natomiast, że jej żądanie, w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego powinno być rozpoznane merytorycznie, a odmowa wszczęcia postępowania w tej sprawie mogła dotyczyć wyłącznie warunków formalnych dotyczących jego wszczęcia. Stan faktyczny sprawy był bezsporny dlatego Sąd odstąpił od jego ponownego przedstawienia. W myśl art. 61a § 1 k.p.a., znajdującego zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 tej ustawy, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., a więc wszczęcia postępowania administracyjnego w określonym przedmiocie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej (w tym organ egzekucyjny) wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie z treścią art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Na postanowienie to przysługuje zażalenie (art. 34 § 5 ustawy egzekucyjnej). Przesłanki stanowiące podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej opisuje art. 33 ustawy egzekucyjnej, zaś tryb postępowania w takiej sprawie art. 34 tej ustawy. Stosownie do przepisu art. 59 § 3 i 4 ustawy egzekucyjnej "w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4", zaś "postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu". Przesłanki powodujące obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego określone zostały w art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej. Podstawy zarzutów (art. 33 ustawy egzekucyjnej) oraz przesłanki umorzenia (art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej) nie są tożsame (choć mogą być podobne), co wynika wprost z treści przepisów regulujących te kwestie, zaś postępowanie w sprawie zarzutów i postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego to odrębne postępowania w dwóch różnych sprawach, które w żaden sposób nie łączą się z sobą i nie mogą być prowadzone wspólnie (razem). Jedynym elementem, który występuje w obu tych postępowaniach jest konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku uznania zarzutów (z art. 33 ustawy egzekucyjnej) za uzasadnione lub stwierdzenie zaistnienia okoliczności z art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej. Nie oznacza to jednak, że w postępowaniu w sprawie zarzutów organ egzekucyjny może rozstrzygać w sprawie żądania zobowiązanego dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego, zgłoszonego w zarzutach czy poza tym trybem. Z treści art. 59 § 3 ustawy egzekucyjnej wynika bowiem wprost, że wydanie postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przewidziane tylko i wyłącznie w przypadkach, o których mowa w art. 59 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej, zaś nie wydaje się takiego postanowienia tylko wówczas, gdy umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 tej ustawy. Natomiast z treści przepisu art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej wynika w sposób oczywisty, że wydane w tym trybie postanowienie może dotyczyć jedynie zgłoszonych zarzutów, zaś o ile są uzasadnione umorzenia postępowania albo zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Przepis art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej nie dotyczy sprawy umorzenia postępowania egzekucyjnego lecz wyłącznie obowiązkiem jego umorzenia, w sytuacji tam opisanej (uwzględnienia zarzutów). Oznacza to, że w postępowaniu toczącym się w trybie art. 34 ustawy egzekucyjnej niedopuszczalne jest wydanie postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego nawet wówczas, gdy składający zarzuty wnosi o takie rozstrzygnięcie. Wskazane w tym przepisie rozstrzygnięcie w postaci umorzenia postępowania administracyjnego następuje niezależnie od wniosku strony w tym przedmiocie w sytuacji, gdy zarzuty okazały się uzasadnione. W postępowaniu tym organ egzekucyjny nie bada istnienia przesłanek z art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej, a skoro tak, to nie wydaje postanowienia w sprawie umorzenia postępowania wobec ich zaistnienia bądź nie istnienia. Brak uzasadnionych zarzutów z art. 33 i stwierdzenie tego faktu w postanowieniu, w istocie oznacza brak możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego z tych przyczyn, bez konieczności wydania tego rodzaju orzeczenia. Wniosek zobowiązanego wszczynający postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego może dotyczyć wyłącznie przesłanek z art. 59 § 1 lub § 2 ustawy egzekucyjnej, a tym samym wszczyna inne niż opisane w art. 34 tej ustawy postępowanie co powoduje, że w przypadku takiego wniosku, niezależnie od terminu jego złożenia, podlega on badaniu organu egzekucyjnego chyba, że wcześniej postanowieniem tego organu, wydanym w trybie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, postępowanie to zostało umorzone. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej oznacza, że wniosek zobowiązanej w przedmiocie umorzenia postępowania, na podstawie przesłanek z art. 59 § 1 lub § 2 tej ustawy, staje się bezzasadny, zaś postępowanie w sprawie takiego wniosku nie może być wszczęte z przyczyn oczywistych (brak uzasadnienia jego prowadzenia), a przez to znajduje zastosowanie przepis art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej. W sytuacji zaś, gdy postępowanie to nie zostało umorzone z przyczyn określonych w art. 34 § 4 w związku z art. 33 ustawy egzekucyjnej, złożony poza granicami tej sprawy wniosek zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 ustawy egzekucyjnej, nie może zostać uznany za wniosek, co do którego brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w tym zakresie. Wniosek taki wszczyna to postępowanie niezależnie od negatywnego dla zobowiązanego zakończenia postępowania z art. 34 ustawy egzekucyjnej i podlega badaniu organu egzekucyjnego w zakresie przesłanek z art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej oraz wymaga rozstrzygnięcia w sposób przewidziany prawem. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy uwzględni poczynioną wyżej ocenę prawną zaistniałego w sprawie stanu i przeprowadzi stosowne postępowanie we wskazanym zakresie. Warto przy tym dodać, że przesłanki do zastosowania art. 61a k.p.a. mają charakter formalny i sprowadzają się do niedopuszczalności wszczęcia postępowania z powodów podmiotowych lub przedmiotowych (tak wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1987/12), zaś ocena zgodności z prawem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a. nie może prowadzić do dokonania przez Sąd materialnoprawnej oceny zasadności żądania. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie należy do organu administracji publicznej (tak wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 509/13). Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania w tym art. 61a § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej oraz art. 59 § 1, § 3 i § 4 tej ustawy i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012. 270 ze zm.) orzekł jak w wyroku, odstępując od stosowania art. 152 tej ustawy z uwagi na charakter zaskarżonego postanowienia oraz nie zasądzając kosztów postępowania z uwagi na brak stosownego w tym przedmiocie wniosku.