II FSK 2345/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Pracy i Polityki Społecznej (obecnie: Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 2246/14 w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w I. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej (obecnie: Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) z dnia 10 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za kwiecień 2013 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dawniej: Ministra Pracy i Polityki Społecznej) na rzecz M. S.A. z siedzibą w I. kwotę 2700 (słownie: dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1.1. Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2246/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w I. uchylił decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 10 czerwca 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za kwiecień 2013 r. 1.2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że decyzją z 29 października 2013 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych określił Skarżącej wysokość zobowiązań w związku z nieterminowym przekazaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych za kwiecień 2013 r. w kwocie 75.420,00 zł. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedzione zostało odwołanie, w którym zarzucono naruszenie art. 120, art. 191, art. 210 § 4 i art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., zwana dalej "Ordynacja podatkowa") w związku z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2012 r. Nr 127, poz. 721 ze zm., dalej zwana: "ustawa o rehabilitacji"). Ponadto zarzucono naruszenie art. 33 ust. 3 pkt 3, ust. 4 oraz ust. 6 w związku z przepisami Ordynacji podatkowej. Zdaniem Skarżącej w sprawie m.in. błędnie określono dzień uzyskania środków pochodzących z zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. W ocenie Spółki organ nie uwzględnił terminu płatności zaliczek na podatek dochodowy zgodnie z przepisami u.p.d.o.f. oraz nie uwzględnił źródła pochodzenia środków, z których pochodzą zaliczki na podatek dochodowy. 1.3. Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia 10 czerwca 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, iż ustalenia dokonane przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. nie stanowią podstawy wydania zaskarżonej decyzji. Protokół kontroli z 18 kwietnia 2013 r. i wszelkie zawarte w nim ustalenia stanowią jeden z dowodów w sprawie i nie zwalniają organu podatkowego od przeprowadzenia własnego postępowania i dokonania własnej, rzetelnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. Brak jasno wskazanych uchybień nie stanowi przeszkody do stwierdzenia nieprawidłowości obciążających pracodawcę, co w sposób ewidentny wynika z protokołu i zostało dokładnie w nim opisane. Minister stwierdził, iż organ I instancji przeprowadzając własne postępowanie i dokonując ustaleń m.in. w oparciu o informacje i ustalenia zawarte w protokole kontroli sporządzonym przez Urząd Skarbowy nie naruszył wskazanych w odwołaniu przepisów. Organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do uznania wydatków zgodnie z zasadami jakimi należy kierować się w korzystaniu ze środków publicznych. 2.1. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję powtarzając zarzuty przedstawione w odwołaniu. Spółka kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia organu odwoławczego zarzuciła, sprzeczność ustaleń Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz Prezesa Zarządu PFRON zawartych w decyzjach z ustaleniami [...] Urzędu Skarbowego w B. oraz protokołu kontroli przeprowadzonej w zakresie prawidłowości gromadzenia i wydatkowania środków ZFRON. 2.2. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. 2.3. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że organy określając wysokość wpłat na PFRON stwierdziły, iż w toku kontroli podatkowej urzędu skarbowego ustalono, iż środki z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych Skarżąca przekazała na rachunek bankowy ZFRON z naruszeniem terminu, o którym mowa w art. 33 ust. 3 pkt 3 i w rezultacie przyjął, że zobowiązanie powstało za miesiąc, w którym zapoznano stronę z treścią protokołu kontroli, tj. za kwiecień 2013 r. WSA w Warszawie uznał, że z protokołu kontroli przeprowadzonej przez urząd skarbowy nie wynikało, aby pracodawca uchybił terminowi, o którym mowa w art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, mimo że to właśnie urzędy skarbowe, w świetle art. 33 ust. 6 tej ustawy, powołane są do kontroli realizacji przepisów art. 33 ust. 1 - 4a ustawy o rehabilitacji. Tym samym w ocenie Sądu pierwszej instancji nie nastąpiło ujawnienie w protokole kontroli spornych nieprawidłowości. Wykładnia literalna przepisu art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji prowadzi do wniosku, że zobowiązanie do zapłaty sankcji powstaje z mocy prawa i wynika z zaistnienia określonego zdarzenia, jakim jest ujawnienie albo niezgodnego z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji przeznaczenia środków funduszu rehabilitacji albo niedotrzymania terminu, o którym mowa w art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Dodatkowo Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 33 ust. 3 pkt 4a ustawy o rehabilitacji, w sytuacji kiedy organ podatkowy nie stwierdził naruszenia przez Skarżącego przepisów ustawy o rehabilitacji. 3.1. Od powyższego rozstrzygnięcia Minister Pracy i Polityki Społecznej wywiódł skargę kasacyjną, którą zaskarżono wyrok w całości i wniesiono o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") wniesiono o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi. Autor skargi kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku i braku oddalenia skargi. Ponadto na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 33 ust. 4a pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 33 ust. 6 ustawy o rehabilitacji poprzez błędną wykładnię i uznanie, że "ujawnienie" niedotrzymania terminu, o którym mowa w art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji dotyczy jedynie sytuacji w których urząd skarbowy stwierdził naruszenia przez pracodawcę przepisów ustawy o rehabilitacji, podczas gdy dla wykazania nieterminowości dokonywania wpłat wystarczające jest wskazanie przez urząd skarbowy w protokole kontroli dat przekazania przez pracodawcę środków na rachunek bankowy zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. 3.2. Uzasadniając podniesiono, że granicą wyznaczającą obowiązki będące konsekwencją zasady prawdy materialnej jest konieczność ustalenia tylko i wyłącznie okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zobowiązanie Skarżącego z tytułu wpłat na PFRON w związku z nieterminowym przekazywaniem środków na zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych zostało określone w oparciu o ustalenia dokonane przez Urząd Skarbowy – znajdujące się w protokole kontroli z dnia 18 kwietnia 2013 r, oraz dane – wyciągi bankowe, przekazane przez stronę. Zdaniem autora skargi kasacyjnej z literalnego brzmienia art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji wynika, że obowiązek dokonania wpłaty powstaje w związku z ujawnieniem niedotrzymania terminu, o którym mowa w art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. To oznacza, że wystarczające jest już samo wskazanie przez urząd skarbowy w protokole kontroli dat przekazania środków na rachunek zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych 3.3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Spółka wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 4.2. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co do zasady przyjmuje się, że gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać te drugie z zarzutów, niemniej w analizowanej sprawie rozstrzygnięcie sporu zależy głównie od prawidłowego rozumienia przepisów prawa materialnego, dlatego też zarzuty dotyczące tych przepisów zostaną rozpatrzone w pierwszej kolejności. 4.3. Należy zauważyć, że w istocie w przepisie art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji ustawodawca zawarł dwie normy prawne dotyczące sankcji represyjnej. Jedną odnoszącą się do ujawnienie niezgodnego z ustawą przeznaczenia środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz drugą dotyczącą ujawnienie niedotrzymania terminu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3, czyli terminu do przekazywania środków funduszu rehabilitacji na specjalny rachunek bankowy. Konstrukcja samej wpłaty z art. 33 ust. 4a pkt 2) ustawy o rehabilitacji, w powiązaniu z art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji wskazuje na zasadę jej samoobliczenia i obowiązek złożenia przez pracodawcę deklaracji z tego tytułu. Termin jej wpłaty (do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło ujawnienie), powoduje, że przewidziana sankcja represyjna uzależniona jest również w przypadku niedotrzymania terminu przekazywania środków funduszu rehabilitacji od ujawnienia tego wobec podmiotu, który zobowiązany jest do jej zapłaty. Jednocześnie zgodnie z art. 33 ust. 6 ustawy o rehabilitacji kontrola prawidłowości realizacji przepisów ust. 1-4a wykonywana jest przez właściwe terenowo urzędy skarbowe. Przepis ten nie przesądza ani w jakiej formie dokonywana jest taka kontrola, ani też w jaki sposób ma zostać dokonane m.in. ujawnienie niedotrzymania terminu przekazywania środków funduszu rehabilitacji na rachunek bankowy. W stanie faktycznym sprawy nie ulega wątpliwości, że kontrola taka została przeprowadzona przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. w trybie kontroli podatkowej, co wynika już z samego tytułu dokumentu stanowiącego protokół kontroli. Ponadto z pouczenia zawartego w tym dokumencie wynika, że zastosowano do niego regulację wynikającą z art. 290 Ordynacji podatkowej, który w § 1 przewiduje, że przebieg kontroli kontrolujący dokumentuje w protokole. Podkreślenia wymaga także, że w protokole kontroli (w części 2) znalazły się m.in. stwierdzenia dotyczące wpłaty środków na rachunek bankowy ZFRON. Wynika z nich, że Spółka dokonywała wypłaty wynagrodzenia z tytułu umów o pracę w ostatnich dniach każdego miesiąca, a pobrany podatek przekazany został na PFRONO i ZFRON, a nieprawidłowości w tym zakresie nie stwierdzono (część II pkt 2.1 protokołu kontroli). Ponadto w protokole zamieszczono tabelaryczne zestawienia terminów wypłaty wynagrodzeń oraz daty wpłat na rachunek bankowy ZFRON środków z zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. W protokole kontroli brak jest jednak jakiegokolwiek stwierdzenia, w którym kontrolujący wskazaliby prawidłowy w ich ocenie termin dokonywania wpłat środków pochodzących z zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych i ujawnili wobec Spółki uchybienie w ocenie terminu dokonywanych wpłat na zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych. 4.4. Zapis wynikający z art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji wskazuje, że pracodawca jest obowiązany do dokonania wpłaty na rzecz PFRON w wysokości 30% środków w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło ujawnienie niedotrzymanie terminu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3. Kluczowe znaczenie ma zatem rozstrzygniecie, czy dla powstania obowiązku wpłaty wystarczające jest opisanie w protokole kontroli dat dokonania wypłaty wynagrodzeń na rzecz pracowników oraz dat przekazania środków na rachunek zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych jako okoliczności faktycznej, czy też konieczne jest wskazanie w protokole kontroli (czyli ujawnienie) naruszenia niedotrzymania terminu z uwagi na właściwą wykładnię przepisu wyznaczającego termin przekazywania środków funduszu rehabilitacji na rachunek, o którym to stanowi art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego aby stwierdzić przekroczenie (niedotrzymanie) terminu przekazywania środków pochodzących z zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych konieczne jest dokonanie przez organ kontroli wykładni art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji i wskazanie właściwego terminu liczonego od dnia uzyskania przez pracodawcę tych środków. To zaś jest zadaniem kontroli przeprowadzanej przez właściwy terenowo urząd skarbowy, co wynika z art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Protokół z takiej kontroli powinien zatem zawierać wyraźne stanowisko organu dokonującego kontroli co do tego, czy doszło do niedotrzymanie terminu przekazywania środków funduszu rehabilitacji na rachunek bankowy i jaki jest według tego organu termin właściwy. Jeżeli właściwy terenowo urząd skarbowy dokonując prawidłowości realizacji przepisów art. 33 ust. 1-4a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2012 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.) uchyla się od wskazania naruszenia przepisów i poprzestaje jedynie na wskazaniu terminów dokonywanych wypłat wynagrodzenia na rzecz pracowników oraz dat przekazania środków na rachunek bankowy zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, to jest to niewystarczające dla przyjęcia, że ujawniono przekroczenie terminu wskazanego w art. 33 ust. 3 pkt 3) tej ustawy. Pracodawca bowiem nie ma w tym przypadku wiedzy, czy dokonywana przez niego interpretacja przepisów jest prawidłowa i zachował on termin, czy też nie. W celu zatem ustalenia, czy doszło do przekroczenia terminu organ dokonujący kontroli zobligowany jest do oceny prawnej sprawy będącej przedmiotem kontroli, co wynika z art. 284 § 2 pkt 6a) Ordynacji podatkowej, który to przepis stał się podstawą prawną dla sporządzenia protokołu kontroli, pomimo tego, że przewidziana w art. 33 ust. 4a pkt 2) ustawy o rehabilitacji sankcja nie jest świadczeniem podatkowym. Poprzez ujawnienie niedotrzymania terminu rozumieć należy uczynienie tego jawnym, podanie tego do wiadomości podmiotu zobowiązanego do wpłaty w celu stwierdzenia istnienia nieprawidłowości. Jak słusznie bowiem zauważył Sąd pierwszej instancji nie do zaakceptowania jest sytuacja, gdy w oparciu o ustawę o rehabilitacji nie jest kwestionowana przez organ sprawujący z mocy ustawy kontrolę prawidłowości realizacji przepisów art. 33 ust. 1-4a ustawy o rehabilitacji (właściwy terenowo urząd skarbowy) terminowość wpłat na zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych, a dla celów określania zobowiązań wymienionych w art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji termin przekazania środków uznawany jest za nieprawidłowy przez Prezesa Zarządu PFRON. Podkreślenia wymaga, że norma zawarta w art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji skierowana jest w pierwszej kolejności do pracodawcy, który ma dokonać w oparciu o ujawnienie nieterminowości wpłat samodzielnego obliczenia, zadeklarowania i wpłacenia sankcyjnej należności. Konieczne jest zatem powzięcie przez ten podmiot jednoznacznej wiadomości o nieprawidłowym postępowaniu. Może to zaś nastąpić jeżeli w kontroli zostanie wyraźnie stwierdzone, że podmiot prowadzący zakład pracy chronionej nie przekazał w terminie określonym w art. 33 ust. 3 pkt 3) ustawy o rehabilitacji należnych środków na wyodrębniony fundusz. 4.5. W konsekwencji za bezpodstawne należało uznać także zarzuty naruszenia prawa procesowego z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z w zw. z art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji. Sąd pierwszej instancji uwzględnił bowiem cały materiał dowodowy, w tym protokół kontroli, w którym podano daty przekazywania środków z zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Jednakże zaprezentowana powyżej wykładnia przepisów prawa materialnego nie pozwalała na przyjęcie, aby ta okoliczność faktyczna miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. 4.6. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.