II GSK 750/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędziowie NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Marzenna Zielińska Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. KG, H., Niemcy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1890/13 w sprawie ze skargi P. KG, D., Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od P. KG, D., Niemcy na rzecz P. KG, H., Niemcy kwotę 950 (dziewięćset pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., wyrokiem objętym skargą kasacyjną, po rozpoznaniu skargi P. KG z siedzibą w D., Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2010 r. w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy, uchylił zaskarżoną decyzję; stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu oraz orzekł o kosztach postępowania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu 3 października 2008 r. P. KG w D. (skarżąca) wniosła sprzeciw wobec decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] sierpnia 2007 r. o udzieleniu na rzecz P. KG w H. (uprawniona) prawa ochronnego na słowno-graficzny znak towarowy "P. założony w H." o numerze [...], zgłoszony 5 października 2001 r., obejmujący towary w klasie 18, tj. wyroby ze skóry, rzemienie skórzane, pasy, paski, torby i inne pojemniki nieprzystosowane do przedmiotów w nich przechowywanych, drobne wyroby ze skóry, sakiewki, portmonetki, portfele i etui na klucze, oraz usługi w klasie 35, tj. pomoc w zarządzaniu przedsiębiorstwami handlowymi lub przemysłowymi. Jako podstawę prawną żądania wnoszący sprzeciw wskazał art. 246 w związku z art.131 ust. 1 pkt 1, art. 131 ust. 2 pkt 1 oraz art. 131 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej: p.w.p). Podał nadto, że przysługuje mu prawo ochronne na znak P. o numerze [...] chronione w Polsce w trybie międzynarodowym od dnia 16 czerwca 1998 r. i przeznaczonego do sygnowania towarów w klasie 25, tj. odzieży, oraz prawo ochronne na znak P. o numerze [...] z pierwszeństwem od dnia 18 października 2000 r., przeznaczonego do usług w zakresie sprzedaży detalicznej i hurtowej odzieży, nakryć głowy i obuwia (klasa 35) Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Urząd Patentowy RP oddalił sprzeciw. W uzasadnieniu decyzji przyjął, że wykluczenie podobieństwa między porównywanymi towarami i usługami wyklucza niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 813/11, uchylił tę decyzję, przyjmując, że została ona wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej: k.p.a.). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 2361/11, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji uznając, że Urząd Patentowy RP zajął merytoryczne stanowisko odnośnie do zasadniczych kwestii skutkujących - w ocenie organu - oddaleniem sprzeciwu od decyzji udzielającej prawa ochronnego na znak towarowy. NSA stanął na stanowisku, że wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, opisana decyzja zawiera elementy konstrukcyjne decyzji administracyjnej przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a., co umożliwiało sądową kontrolę jej legalności. Wprawdzie, jak zaakcentował NSA, organ nie we wszystkich elementach uzasadnienia decyzji zawarł pogłębioną analizę prawną i faktyczną zagadnień istotnych z punktu widzenia jej rozstrzygnięcia, nie oznacza to jednak, że decyzja ta posiadała na tyle istotne uchybienia, aby jedynie na tej podstawie została uchylona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ponownie rozpoznając sprawę przyjął, że art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. ma zastosowanie w danym stanie faktycznym wówczas, gdy kumulatywnie spełnione zostały trzy następujące przesłanki: po pierwsze, podobieństwa lub identyczności oznaczeń, po drugie, podobieństwa lub identyczności towarów lub usług do oznaczania których przeznaczone są dane znaki towarowe oraz po trzecie, istnienia możliwości, wskutek używania znaku towarowego, spowodowania wśród części odbiorców błędu polegającego w szczególności na skojarzeniu między znakami. W ocenie Sądu rozumowanie Urzędu Patentowego w zakresie porównania podobieństwa towarów i usług zawierało błędy, które to uchybienia doprowadziły Urząd Patentowy do nieprawidłowej subsumcji przepisu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Analiza podobieństwa towarów nie została przeprowadzona w sposób zgodny ze stanowiskiem doktryny wskazującym na fakt, że im bardziej podobne są badane oznaczenia, tym dokładniej należy porównać badane towary, gdyż ewentualne ryzyko konfuzji, jest większe. Przeprowadzając analizę podobieństwa przedmiotowych towarów i usług organ ograniczył się jedynie do wskazania grup analizowanych towarów i stwierdzenia, że są one niepodobne, nie rozpatrzył natomiast w ogóle kwestii komplementarności towarów. WSA zauważył także, że wprawdzie dotychczasowa praktyka w zakresie oceny komplementarności usług sprzedaży i towarów nie jest jednolita, jednak podzielił pogląd, że komplementarność usług sprzedaży i towarów oznaczonych takim samym lub podobnym znakiem może wprowadzać w błąd. Za nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym, a niezależnie, także sprzeczne z doświadczeniem życiowym, Sąd uznał twierdzenie organu, jakoby w sklepach wielkopowierzchniowych towary z klasy 18 i 25 były sprzedawane w odmiennych częściach sklepu, na różnych stoiskach i tym samym nie występowały obok siebie. W podstawie prawnej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 152 i art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). II P. KG z siedzibą w H., Niemcy zaskarżając w całości wyrok WSA w W., zarzuciła mu naruszenie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., poprzez błędne uchylenie decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], na skutek bezpodstawnego przyjęcia przez WSA w W., iż doszło do naruszenia prawa materialnego, i to takiego naruszenia, które (rzekomo) miało wpływ na wynik sprawy, 2a. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez brak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnień, co do okoliczności, w jaki sposób rzekome naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy, co stanowi brak w zakresie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, 2b. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak stanowiska wobec zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, odnoszących się do zbierania i oceny materiału dowodowego, a tym samym - brak ustalenia, czy organ administracji zbadał i uwzględnił cały materiał dowodowy oraz wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy, co z kolei oznacza, że nie zostało stwierdzone, czy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i wyczerpujący, 2c. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak w uzasadnieniu skarżonego wyroku konkretnych wskazań co do dalszego postępowania przed Urzędem Patentowym RP, w ramach ewentualnego ponownego rozpoznania sprawy. Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie spółka domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według właściwych przepisów prawa. W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podniósł, że pomimo jednoznacznego skonstatowania w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż został naruszony "przepis prawa materialnego - art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia" (str. 18 uzasadnienia), WSA nie wyjaśnił, na czym to naruszenie polegało, ani też nie wskazał, w jaki sposób to ewentualne naruszenie wpłynęło na wynik sprawy. W opinii uprawnionej spółki, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znalazła się szczegółowa analiza podobieństwa towarów, w której właśnie te przesłanki wskazane przez WSA zostały poddane wnikliwej ocenie. W szczególności dużą uwagę organ poświęcił warunkom obrotu, zastanawiając się głębiej nad kanałami dystrybucji i kręgiem odbiorców, jak również nad zagadnieniem komplementarności towarów i usług. Analiza ta została uzupełniona przeglądem orzecznictwa. Autor skargi kasacyjnej podkreślił również, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest jakiegokolwiek odniesienia do zarzutów naruszenia prawa procesowego (procedury administracyjnej), podniesionych przez P. KG w D. w skardze. Tymczasem właśnie braki czy nieprawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego stanowiły "punkt wyjścia" dla wniesionej przez nią skargi. III W odpowiedzi na skargę kasacyjną P. KG w D. wniosła o jej oddalenie. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie, choć nie wszystkie zawarte w niej zarzuty są zasadne. Przed odniesieniem się do nich Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezbędne uporządkowanie istotnych elementów stanu faktycznego i prawnego sprawy. Postępowanie sporne w tej sprawie zainicjowane zostało sprzeciwem opartym na następujących przesłankach: naruszenia prawa do nazwy przedsiębiorstwa (art. 131 ust. 1 pkt 1 p.w.p.), zgłoszenia znaku w złej wierze (art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. ) podobieństwa oznaczeń w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i art. 132 ust. 2 pkt 3 p.w.p. W wyroku będącym przedmiotem obecnie rozpoznawanej skargi kasacyjnej Sąd I instancji stwierdził, że "nie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia art. 131 ust.1 pkt 1 ani też art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. a rozważanie organu zawarte w zaskarżonej decyzji w tym zakresie są prawidłowe". Przyjął także, że nie doszło do naruszenia art. 132 ust.2 pkt 3 p.w.p. "gdyż renomy znaku nie bada się na dzień jego rejestracji". Wobec niezakwestionowania tego poglądu przez strony postępowania kwestię braku przesłanek do unieważnienia prawa ochronnego z przyczyn określonych w art. 131 ust.1 pkt 1 p.w.p. i w art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. oraz art. 132 ust. 2 pkt 3 p.w.p. uznać należy za przesądzoną. W granicach skargi kasacyjnej pozostaje zatem, w odniesieniu do podstaw na których oparto sprzeciw, jedynie problem podobieństwa oznaczeń, w znaczeniu, o którym mowa w art. 132 ust.2 pkt 2 p.w.p. Przypomnieć i podkreślić w związku z tym należy, że Urząd Patentowy dokonał porównania towarów oznaczonych przeciwstawnymi znakami i nie stwierdził ich podobnego charakteru, przeznaczenia lub sposobu/czasu użytkowania. Rozważał przy tym czy towary te nie są komplementarne. Dokonując oceny podobieństwa usług uznał, że charakter usług, ich przeznaczenie i sposób realizacji są odmienne, podkreślając, że przy tej ocenie istotna była zasada specjalizacji. Przyjął, że sposób sprzedaży porównywalnych towarów jedynie w części jest podobny i wyjaśnił powody ograniczające wagę tego kryterium. Następnie Urząd Patentowy dokonał podobieństwa oznaczeń stwierdzając istnienie podobieństwa między porównywalnymi oznaczeniami, po czym przyjął, w oparciu o przedstawione w uzasadnieniu decyzji zasady, że nie istnieje prawdopodobieństwo powstania wśród części odbiorców błędu polegającego na skojarzeniu między badanymi znakami towarowymi. Kolejnym istotnym elementem jest to, że w uprzednim wyroku z dnia 8 maja 2013 r. o sygn. akt II GSK 2361/11 Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że Urząd Patentowy nie naruszył art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i nakazał, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Sąd I instancji zajęcie merytorycznego stanowiska odnośnie jednoznacznych twierdzeń Urzędu Patentowego, zawartych w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, posługując się przy tym obszernym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym uprzednio Urząd Patentowy poddał analizie podobieństwo klasyfikowanych towarów w grupie 18 i towarów z klasy 25 oraz usług z klasy 35, wskazując, że odzież, nakrycia głowy i obuwie, służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb człowieka, natomiast wyroby ze skóry nie są przedmiotami o charakterze podstawowym dla bytu jednostki, co wyklucza między tymi towarami stosunek konkurencji. Również Urząd Patentowy wskazał, odnosząc się do kanałów dystrybucji tych towarów, na wstępujące na rynku różne formy oferowania porównywanych towarów. NSA w tym wyroku podkreślił, także że organ odwołał się do orzecznictwa Sądu Pierwszej Instancji Unii Europejskiej i wskazał te wyroki, które odnosiły się do komplementarności towarów i oceny tego kryterium dla stwierdzenia istnienia podobieństwa towarów. Stosownie do art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a. Sąd I instancji związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Uwzględniając dotychczasowe uwagi, oznacza to, że Sąd I instancji zobligowany był do oceny zgodności zaskarżonej decyzji z art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Nie jest przy tym kwestionowane, że Urząd Patentowy dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu uznając, że ma on zastosowanie wówczas, gdy kumulatywnie zostaną spełnione następujące przesłanki – podobieństwo lub identyczność oznaczeń, podobieństwo lub identyczność towarów lub usług do oznaczenia których przeznaczone są dane znaki towarowe oraz istnienie możliwości, wskutek używania znaku towarowego, spowodowania wśród odbiorców błędu polegającego w szczególności na skojarzeniu pomiędzy znakami. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, co także istotne, zaaprobował kolejność badania tych przesłanek przyjętą przez Urząd, a wypracowaną przez doktrynę, a mianowicie badania porównania towarów i usług przed badaniem podobieństwa oznaczeń, a zatem przyjął, że w tym aspekcie nie doszło do naruszenia art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Nie budzi wątpliwości składu orzekającego rozpoznającego obecnie sprawę, że Sąd I instancji właściwie zrozumiał pogląd prawny wyrażony w uprzednim wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, skoro uznał, a przynajmniej założył, że przedmiotem jego oceny powinna być prawidłowość subsumcji art.132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Jednakże wbrew powołanej podstawie prawnej wyroku, a nade wszystko w niezgodzie z art.190 p.p.s.a. poprowadził uzasadnienie w sposób wskazujący, iż w istocie Urząd Patentowy uchybił przepisom postępowania. Przyjął bowiem, że organ przeprowadzając analizę podobieństwa towarów i usług ograniczył się jedynie do wskazania grup analizowanych towarów i stwierdzenia, że są one niepodobne, nie rozpatrzył natomiast kwestii komplementarności towarów. Następnie, dokonując własnych obserwacji uznał, że towary z klasy 18 i 25 w sklepach występują obok siebie, po czym stwierdził, że " jeśli Urząd Patentowy poczynił inne obserwacje i uznaje za znane z urzędu winien o tym poinformować strony, aby mogły odnieść się do tej tezy". W efekcie stwierdził, że "zaskarżona decyzja nie zawiera prawidłowych rozważań w zakresie oceny podobieństwa towarów, charakterystyki nabywców i możliwych miejsc sprzedaży i kanałów dystrybucyjnych". Wskazane przyczyny, dla których Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję pozostają w sprzeczności z powołaną podstawą prawną rozstrzygnięcia. Nie można przy tym nie dostrzec, co trafnie podnosi autor skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji uznając, że organ przy ocenie podobieństwa towarów pominął tę część towarów, która składa się z "desygnatów wspólnych" oparł się na błędnym założeniu, że towary z klasy 18 i klasy 25 mają wspólny desygnat – odzież. Są to już wystarczające powody do przyjęcia, że Sąd I instancji nie wyjaśnił podstawy rozstrzygnięcia do czego obligował go art.141 § 4 p.p.s.a. Nie poddaje się kontroli instancyjnej wyrok Sądu I instancji również z tego powodu, że przyjmując, że doszło do naruszenia art. 132 ust.2 pkt 2 p.w.p. Sąd I instancji nie wskazał i nie wyjaśnił, czy ta wadliwość decyzji obejmuje jedynie błąd w subsumcji przesłanki podobieństwa towarów i usług czy też podobieństwa oznaczeń. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji powołując tezę zawartą w wyroku o sygn. akt VI SA/Wa 1054/07 stwierdza, że w sprawie rozstrzygniętej powołanym wyrokiem, tak jak w tej sprawie, znaki były identyczne, po czym we wskazaniach co do dalszego postępowania nakazuje dokonać oceny przedmiotowych oznaczeń w wypadku uznania, że zachodzi między towarami i usługami podobieństwo. W odniesieniu zatem do przesłanki podobieństwa lub identyczności oznaczeń nie sposób ustalić, czy Sąd I instancji nie dostrzegł, że Urząd Patentowy uznał oznaczenia za podobne, czy też dostrzegając to nie zgodził się z tą ocenę, i uznał, że znaki (oznaczenia) są identyczne, czy też ocena podobieństwa oznaczeń także naruszała art. 132 ust.2 pkt 2 p.w.p. i dlatego też należało jej dokonać ponownie, co zdaje się wynikać ze wskazań co do dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w dotychczasowym orzecznictwie, wskazujący na to, że (art. 141 § 4 p.p.s.a.) sąd administracyjny ma obowiązek nie tylko wypowiedzieć się w przedmiocie zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, ale i umotywować swoje stanowisko w tym zakresie. Motywy wyroku muszą być jasne i przekonujące, stanowić konsekwentną i logiczną całość. Uzasadnienie winno wyjaśniać motywy podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wyjaśnił w sposób jasny i przekonujący podjętego rozstrzygnięcia – powołuje się jedynie na poglądy i stanowiska zajęte w cytowanych orzeczeniach sądów administracyjnych wydawanych w innych sprawach i innych stanach faktycznych. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. za usprawiedliwiony w stopniu, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku oceny Sądu pierwszej instancji w zakresie podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów procesowych, należy uznać go za niezasadny, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2013 r. sygn. akt II GSK 2361/11 wydanym w niniejszej sprawie stwierdził, iż zarzuty naruszenia przepisów procesowych art. 7, art. 77 § 1 i § 4, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. są niezasadne. To stanowisko NSA jest wiążące w tej sprawie w myśl art. 190 p.p.s.a., o czym już była mowa. Natomiast z przyczyn oczywistych przedwczesna jest ocena zgodności zaskarżonego wyroku z art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. powiązanego w dwóch pierwszych zarzutach skargi kasacyjnej z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ) p.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w W. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 2 p.p.s.a.