II GZ 282/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 93/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przedłużenia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 93/15 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że kapitał zakładowy [...] – dalej: skarżąca lub Spółka - wynosi [...]zł, zaś wartość środków trwałych to [...] zł. W ostatnim roku obrotowym skarżąca osiągnęła zysk lub stratę (powyższego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie sprecyzowano) w wysokości [...]zł. Z kolei na rachunku bankowym Spółka posiada zgromadzone środki pieniężne w wysokości [...]zł. Skarżąca argumentowała, że nie ma środków na uiszczenie wpisu od skargi. Wyjaśniła, że postępowanie dotyczy jednej z wielu analogicznych spraw prowadzonych na terenie Polski, w konsekwencji czego obciążenie Spółki nie ogranicza się do kwoty wpisu od skargi w tej sprawie, ale do sumy wpisów w wielu sprawach przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi w całym kraju. Sąd I instancji wskazał, że poniesienie pełnych kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku dla skarżącej, która nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Wbrew twierdzeniom Spółki prowadzenie z jej udziałem setki postępowań sądowoadministracyjnych nie świadczy o braku możliwości uiszczenia przez nią w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł i poniesienia ewentualnych dalszych kosztów postępowania. W ocenie Sądu I instancji nie ma wystarczających podstaw do obciążenia budżetu państwa kosztami sądowymi w sprawie zainicjowanej przez Spółkę, która nadal prowadzi działalność gospodarczą i obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania. Mając to na uwadze Sąd I instancji uznał, że Spółka nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy w rozumieniu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). W zażaleniu Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej Spółki takich okoliczności jak: wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, brak możliwości zbycia aktywów, czy konieczność zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań. W uzasadnieniu Spółka podniosła, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Sąd I instancji nie uwzględnił faktu, że działalność Skarżącej ze swej istoty wymaga posiadania - tylko z pozoru znacznych - zasobów obrotowych. W praktyce bowiem Skarżąca musi mieć możliwość regulowania na bieżąco i bez opóźnień zobowiązań względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacania wygranych graczom, opłacania serwisu i obsługi urządzeń. Spółka musi również na bieżąco uiszczać zryczałtowany podatek od gier niezależnie od tego, czy działalność przynosi pozytywny wynik finansowy. Z tego też względu stan rachunku bankowego Spółki, przy uwzględnieniu specyfiki prowadzonej działalności i jej rozmiarów, nie jest wcale wysoki. Błędem jest wywodzenie wniosków o korzystnej sytuacji Spółki z rozmiarów prowadzonej przez nią działalności. Jakkolwiek przychody wydają się imponujące, to przy znacznych kosztach funkcjonowania na rynku czysty dochód Spółki nie jest wysoki, a dodatkowo pomniejsza go konieczność wypłaty dywidendy dla wspólników. O sytuacji majątkowej Spółki nie świadczy również wartość bilansowa aktywów takich jak środki trwałe czy inwestycje. Wartość bilansowa nie odzwierciedla bowiem ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową, która znacząco odbiega od wartości rzeczywistej inwestycji i wartości rynkowej środków trwałych. Ta rozbieżność jest szczególnie wyraźna przy środkach trwałych, którymi są zwłaszcza urządzenia - automaty o niskich wygranych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wbrew twierdzeniom Spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację WSA w Rzeszowie, że nie wykazała ona, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13 – dotyczące tożsamej sprawy Spółki; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, analizując sytuację majątkową Spółki, zobrazowaną jej oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenie świadczy bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. W ostatnim roku obrotowym Skarżąca osiągnęła zysk lub stratę (powyższego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie sprecyzowano) w wysokości [...]zł. Z kolei na rachunku bankowym posiada zgromadzone środki pieniężne w wysokości [...]zł. Wszystkie powyższe wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, który w rozpoznawanej sprawie wyniósłby [...]zł. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, a ponadto dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi na rachunku bieżącym, nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania. Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o aktualnej sytuacji finansowej Spółki, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do ww. argumentacji Sądu I instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Spółka nie wskazała w ilu postępowaniach sądowoadministracyjnych w skali kraju jest stroną i z jakimi kosztami związane jest zainicjowanie tych postępowań. Reasumując, należy stwierdzić, że w świetle oświadczenia Spółki zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów źródłowych na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez WSA w Rzeszowie oraz konkluzja, że Skarżąca nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.