III SA/Łd 490/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi E. A. na decyzję Rektora Akademii Sztuk Pięknych im. [...] w Ł. z dnia [...] bez numer u w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rektora Akademii Sztuk Pięknych im. [...] w Ł. na rzecz skarżącej E. A. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną decyzją Rektora Akademii Sztuk Pięknych w Ł. z dnia [...] wydaną na podstawie art. 66 ust. 1, art. 160 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 190 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w zw. z § 24 ust. 6 Regulaminu Studiów Akademii Sztuk Pięknych im. [...] w Ł. oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymana została w mocy decyzja Dziekana Wydziału Sztuk Wizualnych ASP w Ł. z dnia [...] o skreśleniu z listy studentów E. A. W stanie faktycznym sprawy, decyzją z dnia [...] wydaną przez Dziekana Wydziału Sztuk Wizualnych Akademii Sztuk Pięknych im. [...] w Ł. skreślono studentkę E. A. z listy studentów z powodu niewniesienia opłat związanych kształceniem na studiach niestacjonarnych oraz nieuzyskania zaliczenia semestru 2 w roku akademickim 2012/2013. Od decyzji tej E. A. wniosła odwołanie z prośbą o uchylenie decyzji o skreśleniu z listy studentów, prośbę swą uzasadniając długotrwałą chorobą uniemożliwiającą zaliczenie semestru (w załączeniu składając zaświadczenia lekarskie). Ponadto w piśmie odwołująca wnosiła o możliwość kontynuowania studiów na drugim semestrze na specjalności Projektowanie graficzne (studia niestacjonarne) na Wydziale Grafiki i Malarstwa lub na specjalności animacji na Wydziale Sztuk Wizualnych. Rozpoznający odwołanie Rektor Akademii Sztuk Pięknych w Ł. wskazał, że E. A. w dniu [...] podpisała umowę z ASP w Ł. o warunkach odpłatności za usługi edukacyjne świadczone na rzecz studentów studiów niestacjonarnych, w której zobowiązała się do ponoszenia na rzecz uczelni opłat za usługi edukacyjne w terminach i wysokościach określonych w umowie. Jak dalej wyjaśnił organ, studentka do dnia [...] nie wniosła należnych opłat za usługi edukacyjne. Nie złożyła również wniosku w powyższej sprawie. Pismem z dnia [...] Akademia Sztuk Pięknych w Ł. wezwała skarżącą do uregulowania zaległej kwoty w wysokości 2.590,00 zł plus odsetki, które na dzień 23.07.2013 r. wynosiły 120 zł w terminie 7 dni od otrzymania wezwania do zapłaty. Wezwanie zostało doręczone w dniu [...]. Do dnia [...] E. A. nie dokonała wpłaty ani nie wniosła żadnego wniosku w tej sprawie. W dalszej części uzasadniania decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 24 ust. 6 Regulaminu Studiów ASP w Ł., jeśli skreślenie studenta nastąpiło na skutek niewypełnienia zobowiązań finansowych wobec Uczelni, określonych w umowie zawartej pomiędzy studentem a Akademią, wznowienie może nastąpić w następnym roku akademickim jeżeli uregulowane zostały zobowiązania wobec ASP. W końcowej części uzasadniania organ jednozdaniowo wskazał, iż E. A. "nie zaliczyła 2 semestru na pierwszym roku studiów I stopnia co było jedną z przyczyn skreślenia jej z listy studentów". Na powyższą decyzję E. A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jej uchylenie. Decyzji zarzuciła niewyjaśnienie okoliczności sprawy, oparcie się na błędnych ustaleniach oraz naruszenie norm prawnych. W uzasadnianiu skargi wskazywała, iż niezaliczenie semestru i brak opłaty za studia spowodowane zostały chorobą i leczeniem w tym szpitalnym. Nadmieniła ponadto, iż spłaciła większość zobowiązań. W odpowiedzi na skargę Rektor Akademii Sztuk Pięknych w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem decyzji Rektora Akademii Sztuk Pięknych w Ł. (dalej: ASP) utrzymującej w mocy decyzję Dziekana Sztuk Wizualnych ASP, na podstawie której nastąpiło skreślenie skarżącej E. A. z listy studentów. Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy – Prawo szkolnictwie wyższym (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) [dalej: ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym], organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Natomiast warunki odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, w tym kształcenie studentów w trybie niestacjonarnym, określa umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej. Stosownie do art. 189 ust. 2 pkt 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, student jest obowiązany do przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni. Z kolei przepis art. 190 ust. 2 powoływanej ustawy stanowi, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku: nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie (pkt 2) oraz w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów (pkt 3). Należy w tym miejscu wskazać, że tożsame regulacje zawarte zostały w § 23 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 uchwały Senatu ASP w Ł. z dnia [...] w sprawie uchwalenia regulaminu studiów Akademii Sztuk Pięknych im. [...] w Ł., zgodnie z którym dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie (pkt 2) oraz w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów (pkt 3). Zauważyć przy tym należy, iż decyzja o skreśleniu z listy studentów jest indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., o czym stanowi art. 207 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, a tym samym przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego. W utrwalonym od lat orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie wskazuje się w sposób jednoznaczny na uznaniowy charakter decyzji o skreśleniu z listy studentów, co nakłada na organ szczególny obowiązek zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i przekonywującego uzasadnienia takiej decyzji dla strony zainteresowanej (zob. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.04.2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1710/08; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18.02.2010 r., sygn. akt II SA/Ol 961/09; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24.02.2011 r., sygn. akt III SA/Gd 377/10). Przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93). Wydanie decyzji musi być w takiej sytuacji poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek skreślenia studenta i ich analizą, co winno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia. Warto w tym miejscu wskazać jeszcze na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.07.2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10, w którym podniesiono, iż decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego, a taką jest decyzja o skreśleniu z listy studentów m.in. na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo szkolnictwie wyższym, jest poddana szczególnym rygorom w zakresie uzasadnienia, które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest uchylanie się od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, natomiast organ w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne. Uzasadnienie każdej decyzji administracyjnej, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (uzasadnienie faktyczne), jak również wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (uzasadnienie prawne). Jak przy tym podkreśla się w doktrynie, organ administracji publicznej musi zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za uzasadnione, a jakim odmówił racjonalności. Celem uzasadnienia prawnego pozostaje natomiast wyjaśnienie, dlaczego organ rozstrzygając sprawę zastosował określony przepis i w razie możliwości przyjęcia jego odmiennej wykładni, dlaczego przyjął taki a nie inny jej rezultat. Takie wytłumaczenie jest szczególnie ważne wtedy, gdy organ przyjmuje wykładnię odmienną od wykładni przedstawionej przez stronę (Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa-Poznań 1992 r., str. 263-265). Nie ulega przy tym wątpliwości, że w sytuacji przyznania przez ustawodawcę organowi administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę a równowartościowych prawnie rozwiązań uzasadnienie prawne oraz faktyczne również powinno spełniać wymogi zawarte w art. 107 § 3 k.p.a. Jego prawidłowe zredagowanie odgrywa nadto istotną rolę w świetle obowiązywania zasady przekonywania obywateli, wyrażonej w art. 11 k.p.a. Decyzje oparte na uznaniu administracyjnym podlegają kontroli zgodności z prawem sprawowanej przez sąd administracyjny pod kątem dopuszczalności ich wydania, niebezpieczeństwa przekroczenia granic swobodnego uznania oraz uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011 r., str. 424-425. Zob. też A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009 r., str. 554-556). Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej w niniejszym postępowaniu sprawy, zdaniem Sądu, organ odwoławczy dysponując zakresem uznania administracyjnego nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny oraz przekonujący, jakimi przesłankami kierował się utrzymując decyzję organu I instancji o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Uzasadnienie decyzji pozostaje w tym zakresie co najmniej niepełne, nie wyjaśnia wszystkich okoliczności i nie odnosi się do wszystkich podnoszonych przez stronę argumentów. Przede wszystkim Rektor pominął istotną dla rozstrzygnięcia sprawy, a podnoszoną przez skarżącą w treści odwołania okoliczność długotrwałej choroby uniemożliwiającej zaliczenie semestru w określonym terminie. Okoliczności te skarżąca uprawdopodobniła załączonymi do odwołania opiniami lekarskimi o czasowej niezdolności do kontynuowania studiów oraz zaświadczeniem o długotrwałym pobycie w szpitalu na oddziale psychiatrycznym. Organ II instancji podtrzymując decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów całkowicie pominął te okoliczności, nie rozważając ich w ogóle. Organ nie ustosunkował się do argumentów strony, nie rozważył, czy podane okoliczności miały, czy też ewentualnie mogły mieć wpływ na faktyczną sytuację studentki. W szczególności wyjaśnienia wymagała kwestia hospitalizacji skarżącej i ustalenia, jaki miała ona wpływ na terminowość dokonywania wpłat z tytułu studiów oraz na możliwości realizowania programu studiów (w szczególności zdawania egzaminów). Zauważyć w tym względzie należy, iż skarżąca przedstawiła zaświadczenie ze szpitala, z którego wynikało, że pozostawała pod opieką lekarzy na oddziale psychiatrycznym. Jak zostało to następnie udokumentowane cierpiała na chorobę psychiczną uniemożliwiającą jej w pełni samodzielne działanie. Ponadto z przedłożonej – już na etapie postępowania sądowego - karty leczenia szpitalnego wynika, że podstawowe leczenie polegało na przyjmowaniu leków psychotropowych. Niewątpliwie zgodzić się należy, iż ostatnie z powołanych okoliczności wynikają z akt sądowoadministarcyjnych, ale trzeba mieć na uwadze, iż w przypadku wzięcia ich pod uwagę organ te szczegółowe informacje uzyskałby w toku własnego postępowania – dochodzenia do prawdy obiektywnej i analizowania argumentów strony skarżącej. W praktyce zatem, organ nie rozważył w ogóle istotnej okoliczności, jaką niewątpliwie jest to, że skarżąca udokumentowała, że cierpi na chorobę psychiczną, której fakt zaistnienia, jak i konieczne metody leczenia mogły wpływać na jej prawidłowe funkcjonowanie, w szczególności możliwość podejmowania decyzji i działań związanych z tokiem studiów (zaliczanie egzaminów i regulowanie płatności). W tej sytuacji pozostaje niewiadomym, jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miałoby uprzednie prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, a w szczególności czy wskazane okoliczności miałyby wpływ na podjęcie decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Odwołać się w tym zakresie należy do trafnego w tym względzie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 06.12.2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1871/11, w którym WSA wskazał, iż organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Co więcej organ odwoławczy nie może ograniczać się do rozpoznania sprawy z daty wydania decyzji przez organ I instancji, lecz musi uwzględnić stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpoznawania odwołania. Reasumując, Rektor utrzymał w mocy uznaniową decyzję organu I instancji, całkowicie pomijając w toku postępowania odwoławczego rozważania w zaistniałych okolicznościach , odstąpił od zważenia całokształtu sytuacji skarżącej. W ogóle nie odniósł się do argumentów odwołania, odstępując w praktyce od pełnego uzasadnienia prawnego swojej decyzji. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ II instancji powinien w sposób prawidłowy ustalić jej stan faktyczny, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w zupełnym przedstawieniu w pisemnym uzasadnieniu wydanej decyzji. Rektor winien wyjaśnić w sposób pełny i przekonujący motywy, które będą stanowiły podstawę podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie pełnego odniesienia się do sytuacji faktycznej skarżącej, tak aby wypełnić zarówno dyspozycję art. 11 k.p.a., jak i umożliwić Sądowi ewentualną ponowną kontrolę zgodności z prawem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. W tej sytuacji, mając na uwadze powyżej wskazane uchybienia decyzji organu odwoławczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 wyroku). W pkt 2 wyroku Sąd, działając na podstawie art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądził od organu II instancji na rzecz skarżącej kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W 3 punkcie wyroku Sąd, działając na podstawie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określił, że zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. b.a.