II OZ 922/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 2 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV Sa/Po 146/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 146/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił W.P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie jego skargi na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł skarżący złożył ponowny wniosek przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W piśmie z dnia 14 maja 2015r. i złożonym następnie na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jego sytuacja pogorszyła się. Wnioskodawca powołał się przy tym na okoliczność, iż jest inwalidą i nie ma w obecnym okresie żadnych dochodów, ma natomiast obowiązki płatnicze (w tym alimentacyjne). Dodatkowo skarżący wskazał, iż jego matka coraz bardziej podupada na zdrowiu i posiada skierowania na leczenie operacyjne. Uwzględniając powyższe okoliczności skarżący wskazał, iż odmowa przyznania mu prawa pomocy oznaczać będzie w praktyce pozbawienie go prawa do Sądu. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lipca 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W dniu 24 kwietnia 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. Sąd pierwszej instancji omawiając instytucję prawa pomocy stwierdził, iż wnioskodawca nie wykazał należycie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zaznaczył, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Sąd wojewódzki wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie, wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające i budzące wątpliwości, stosownym pismem wezwano wnioskodawcę do złożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów pozwalających na pełną ocenę jego sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący został wezwany do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżącego i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe za okres ostatnich 6 miesięcy, wskazania osób prowadzącym wspólne gospodarstwo domowe wraz z podaniem informacji dotyczących ich dochodu i majątku, wyjaśnienia co stało się z majątkiem deklarowanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpoznanym postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r. w tym w szczególności domem i gospodarstwem rolnym, w przypadku sprzedaży, darowizny lub dzierżawy należy powyższe udokumentować (np. aktem notarialnym), podania szczegółowych informacji dotyczących prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali oraz dochodu z produkcji rolnej, określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.), przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, udokumentowania wysokości należności aktualnie egzekwowanych od wnioskodawcy, tytułów prawnych egzekwowanych należności, zastosowanych środków egzekucyjnych, a ponadto udokumentowania wysokości kwot wyegzekwowanych w okresie od 1 stycznia 2015 r. oraz przesłania szczegółowych informacji (umów kredytowych i harmonogramów spłat) dotyczących zaciągniętych kredytów w tym wysokości pożyczonych kwot, przeznaczenia kredytu i wysokości rat. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 22 czerwca 2015 r. wyjaśnił, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką będącą na emeryturze i czekającą na operację. Wnioskodawca wyjaśnił, iż nadal jest właścicielem domu i gospodarstwa rolnego nastawionego na produkcję roślinną, z którego dochodu skarżący nie jest w stanie określić, gdyż nie wie jaki i za ile będzie zbiór. Przedstawiając swa sytuację materialną skarżący ujawnił wydatki miesięczne na ubezpieczenie (150 zł.), podatek od gruntów (150 zł.), telefon i Internet (100 zł.), woda i ścieki (80 zł.), gaz (60 zł.), prąd (100 zł.), leki (150 zł.), opał (500 zł.), alimenty (1500 zł.), jedzenie (500 zł.), paliwo (800 zł.), najem pracownika (400 zł.) i naprawę maszyn (600 zł.). Ponadto skarżący zadeklarował obowiązek ponoszenia ubezpieczeń komunikacyjnych i egzekucję komorniczą. Opisując swój stan majątkowy skarżący nie przedłożył żadnych umów kredytowych argumentując, iż wyciągi z banku są płatne oraz ujawnił posiadanie ciągnika CASE 7210 z 1996 r. o wartości ok. 50 tys. zł. Do pisma skarżący załączył wyciąg z konta bankowego za okres 16.01.2015 – 22.06.2015 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji udzielona przez skarżącego odpowiedź oraz nadesłany wyciąg z rachunku bankowego jest niewystarczająca do dokonania pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd zwrócił uwagę, iż wnioskodawca z jednej strony podniósł brak dochodu, a z drugiej strony deklaruje stale miesięczne wydatki na poziomie 5090 zł. Skarżący nie udzielił wyczerpujących wyjaśnień na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Powyższe dotyczy w szczególności udokumentowania wysokości należności aktualnie egzekwowanych od wnioskodawcy, tytułów prawnych egzekwowanych należności, zastosowanych środków egzekucyjnych, a ponadto udokumentowania wysokości kwot wyegzekwowanych w okresie od 1 stycznia 2015 r. oraz przesłania szczegółowych informacji (umów kredytowych i harmonogramów spłat) dotyczących zaciągniętych kredytów w tym wysokości pożyczonych kwot, przeznaczenia kredytu i wysokości rat. Jest to nowa okoliczność, której wcześniej skarżący nie podnosił, jednak której też w ogóle nie uprawdopodobnił. W ocenie Sądu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie należy mieć na uwadze, iż rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez skarżącego w niniejszej sprawie. Bowiem prawomocnym postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu powołując się na analizę konta bankowego wskazano, iż w dniu złożenia skargi skarżący dysponował na koncie kwotą 44.736,15 zł. Powyższe było wynikiem m.in. wpływu w listopadzie 2014 r. na konto kwoty 89,220 zł. z rozliczenia dostawy kukurydzy do Fermy [...]. Dodatkowo wskazano, iż skarżący w dniu 2 lutego 2015 r. odnotował wpływ kwoty 26.818,14 zł. tytułem dopłat do produkcji rolnej. Uwzględniając informacje podane we wniosku wskazano, że deklarowana przez wnioskodawcę suma miesięcznych wydatków w kwocie 4912 zł przekracza deklarowane dochody w kwocie 2210 zł. miesięcznie. Ponadto analiza przedstawionego wyciągu z konta bankowego wskazywała, iż skarżący w okresie od 1.10.2014 r. dokonał spłat kredytów na innym koncie, z którego wyciągu nie przedstawiono na łączną kwotę 16.160,39 zł. W świetle powyższego Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał należycie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a co za tym idzie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W.P. i podniósł, iż w rolnictwie są trudne czasy, skarżący jest bardzo zadłużony kredytami bankowymi i nie stać go na poniesienie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał stronę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwany nie uczynił jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. II OZ 348/15; postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2014 r. sygn. II OZ 1262/14; postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. II OZ 321/14). Taki kierunek wykładni nadawanej art. 255 p.p.s.a. Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela. W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.