III SA/Po 915/14

Dnia 21 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany oraz uchylenia decyzji ostatecznej dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę W dniu 1 sierpnia 2003 r. na podstawie dokumentu SAD Spółka z o. o. zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci sera [...]. Naczelnik Urzędu Celnego uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie klasyfikacji taryfowej i zastosowanej stawki celnej, ustalając kod prawidłowy 0406 90 87 0. Jego decyzja z dnia [...] stała się ostateczna i prawomocna (odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu). Pismem z dnia 29 lipca 2013 r. pełnomocnik Spółki (radca prawny) wniósł o uchylenie lub zmianę ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w trybie przewidzianym w art. 2651 Kodeksu celnego, gdyż w jej ocenie wymagał tego interes publiczny i ważny interes strony. Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...], na podstawie art. 2651 § 1 oraz art. 262 Kodeksu celnego, odmówił zmiany oraz uchylenia powyższej decyzji. Organ I instancji odmówił uwzględnienia wniosku stwierdzając w uzasadnieniu swojej decyzji, że w postępowaniu toczonym w powyższym trybie nie dochodzi do ponownego merytorycznego badania sprawy, lecz analizuje się jedynie istnienie przesłanek z art. 2651 Kodeksu celnego. Organ stwierdził, że decyzja o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i ustaleniu kwoty długu celnego nie ma charakteru uznania administracyjnego, jest to decyzja związana, nie podlegająca zmianie lub uchyleniu w trybie art. 2651 Kodeksu celnego. Niezależnie od tego organ I instancji uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki w postaci interesu publicznego i ważnego interesu strony. Po rozpatrzeniu odwołania Spółki Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej wskazanego numeru decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Celnego oraz wskazanego numeru zgłoszenia celnego na formularzu SAD i orzekł w tym zakresie, a w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji odnośnie tego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. art. 2651 Kodeksu celnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Spółka, reprezentowana przez doradcę podatkowego, zarzuciła naruszenie : - art. 2651 Kodeksu celnego poprzez jego błędną interpretację i ograniczenie stronie prawa do skorzystania z tego trybu postępowania oraz poprzez bezpodstawne przyjęcie braku istnienia przesłanek z tego artykułu - art. 121 i art. 124 Ordynacji podatkowej oraz art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w niniejszej sprawie tryb zmiany lub uchylenia wskazany w art. 2651 Kodeksu celnego był dopuszczalny, a wniosek skarżącej zasługiwał na uwzględnienie ze względu na interes publiczny i ważny interes strony. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje : Dokonując oceny legalności skarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja wydana w trybie art. 2651 Kodeksu celnego. Zgodnie z tym przepisem, decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być na jej wniosek lub za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ celny, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony. Powołana regulacja wskazuje, że postępowanie prowadzone w oparciu o te przepisy ma charakter postępowania nadzwyczajnego, którego celem bezpośrednim jest poddanie weryfikacji decyzji ostatecznej pod kątem istnienia tylko dwóch przesłanek, tj. ważnego interesu strony lub interesu publicznego. W myśl poglądów orzecznictwa, wypracowanych na tle art. 154 i art. 155 k.p.a., które zachowują aktualność w niniejszej sprawie, wszystkie nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego oparte są o zasadę niekonkurencyjności, co oznacza, że nie mogą być one stosowane zamiennie (por. wyroki NSA z: 23 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1529/06; 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 18/09; 25 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 607/10; wyrok SN z 6 stycznia 1999 r., sygn. akt III RN 101/98, OSNP 1999/20/637). Zastosowanie powyższych rozważań w rozpoznawanej sprawie oznacza, że uchylenie lub zmiana ostatecznej decyzji, na podstawie art. 2651 Kodeksu celnego, może nastąpić jedynie wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do jej wzruszenia w innym trybie nadzwyczajnym. W orzecznictwie podkreśla się również, że tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawa, określony w art. 155 k.p.a. (odpowiedniku art. 2651 Kodeksu celnego) służy do wzruszania zarówno decyzji administracyjnych prawidłowych, to znaczy wolnych od wad materialnoprawnych i procesowych, jak też w odniesieniu do wadliwych decyzji ostatecznych, które są jednak dotknięte wadami innymi niż wady kwalifikowane (por. wyrok NSA z 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 339/10). W żadnym przypadku tryb ten nie może jednak posłużyć jako podstawa do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją ostateczną (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 586/06) – jak słusznie wskazał organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji. Zasadniczym kryterium podjęcia rozstrzygnięcia o uchyleniu lub zmianie decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawa, w trybie art. 2651 Kodeksu celnego, jest interes publiczny lub ważny interes strony. Wyznacza ono zakres postępowania wyjaśniającego, ograniczając je do badania zaistnienia wymienionych przesłanek. Jednocześnie należy wyraźnie zaznaczyć, że możliwość wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej, wyrażonej w art. 128 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, co w stanie sprawy oznacza, że wskazane przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznej "ważny interes strony" i "interes publiczny" muszą być rzeczywiście na tyle ważne, aby "równoważyły" i usprawiedliwiały odstępstwo od wskazanej zasady. W orzecznictwie NSA wskazuje się, że art. 2651 Kodeksu celnego ma zastosowanie – analogicznie jak art. 155 k.p.a. –jedynie do takich decyzji, które nie posiadają wad kwalifikowanych i nie zostały jeszcze "skonsumowane", tj. których cel nie został jeszcze całkowicie zrealizowany oraz przy wydawaniu których organ dysponował (zgodnie z normą prawną) pewnym luzem decyzyjnym. Dotyczy to więc sytuacji, w których wydane decyzje administracyjne zawierają rozstrzygnięcia w pewnym zakresie "plastyczne", a ich ewentualna zmiana, w granicach przewidzianych przepisami prawa materialnego, nie zmieni istoty stosunku prawnego wykreowanego decyzją zmienianą. Podkreślić przy tym należy, że dopuszczalność uchylenia decyzji administracyjnej w omawianym trybie nie obejmuje (i nie może obejmować) wszystkich przypadków, które mogą wystąpić w szeroko rozumianym obrocie prawnym. Możliwość ta dotyczy tylko takich stanów prawnych, w których uchylenie decyzji zmieni na przyszłość sytuację prawną strony co do wykonywania przez nią uprawnień lub obowiązków wykreowanych wcześniej wydaną decyzją ostateczną. Ponadto możliwość zmiany decyzji w omawianym trybie dotyczy tylko takich sytuacji, w których organ ma luz decyzyjny i mając do wyboru możliwość korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, zmienia rozstrzygnięcie mniej korzystne, na także rozstrzygnięcie korzystniejsze, a przesłankami tej zmiany i wzruszenia decyzji ostatecznej jest ważny interes strony lub interes publiczny (por. wyrok NSA z 9 maja 2005 r., sygn. akt OSK 1746/04 oraz wyrok NSA z 9 stycznia 2007 r., sygn. akt I GSK 319/06). Podzielając stanowisko NSA zaprezentowane we wskazanych wyrokach stwierdzić należy, że będący przedmiotem oceny tryb nie ma zastosowania w stosunku do każdej decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawa. Tryb ten może mieć zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do decyzji uznaniowych tj. takich, w których organ w ramach prawa materialnego ma określony luz decyzyjny. Jego zastosowanie w stosunku do decyzji związanych jest niedopuszczalne (wyrok NSA z 29 listopada 2012 r., I GSK 250/12, lex nr 1291287). Art. 2651 Kodeksu celnego nie stanowi podstawy do zmiany decyzji na korzystniejszą dla strony wbrew dyspozycjom prawa materialnego. Zauważyć należy bowiem, że istota omawianej zmiany polega na tym, że oba rozstrzygnięcia tj. przed zmianą i po zmianie, mieszczą się w granicach prawa materialnego regulującego daną kwestię. Przyczyną odmowy uchylenia czy też zmiany decyzji z [...]r. był, przede wszystkim, brak możliwości jej weryfikacji w trybie nadzwyczajnym, opartym na art. 2651 Kodeksu celnego z uwagi na związany charakter decyzji. Była to decyzja uznająca zgłoszenie celne SAD za nieprawidłowe i określająca skarżącej kwotę długu celnego w konkretnej wysokości. Organ I instancji zasadnie uznał wobec tego, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku strony o zmianę czy uchylenie przedmiotowej decyzji z [...] r., gdyż miała ona charakter związany. Nie było zatem podstaw do zastosowania trybu z art. 2651 Kodeksu celnego (wyrok NSA z 29 listopada 2012 r., I GSK 250/12, lex nr 1291287; wyrok NSA z 27 września 2012 r., I GSK 1429/11, lex nr 1243888 ). Był to warunek konieczny i jednocześnie wystarczający do uznania, że wniosek Spółki nie zasługiwał na uwzględnienie. Zbędne były wobec tego, w opinii Sądu, ustalenia organów I i II instancji dotyczące ewentualnego istnienia przesłanek z art. 2651 Kodeksu celnego w postaci ważnego interesu strony czy interesu publicznego, gdyż sporna decyzja miała charakter związany, a zatem nie mogła podlegać zmianie czy uchyleniu w tym trybie. Mimo tych uchybień o charakterze procesowym organ odwoławczy prawidłowo orzekł utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, jako wydaną zgodnie z przepisami prawa (uchylono tylko w.w. decyzje w części dotyczącej wskazanego numeru decyzji ostatecznej i numeru zgłoszenia celnego). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji nie naruszają prawa i dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.