I SA/Wr 187/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Lucyna Barańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 r. przy udziale sprawy ze skargi E. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Przedmiotem skargi E. M. (dalej: skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. (dalej: Dyrektor IS) z dnia [...]r. nr [...]utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. (dalej: Naczelnik US) z dnia [...]. nr [...]odmawiające wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...]i [...]. Naczelnik US prowadził wobec skarżącej postępowania egzekucyjne na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych, obejmujących zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 1998 r. i 2000 r., które zakończyły się w dniu 10 stycznia 2007 r. na skutek wyegzekwowania zaległości. Decyzjami z dnia [...]r. o numerach [...]i [...]Dyrektor IS – po wznowieniu postępowania - uchylił w całości własne decyzje z dnia [...]r. o numerach [...]i [...]oraz poprzedzające je decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej we W. z dnia [...] r. o numerach [...]i [...]wydane w sprawach dotyczących ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych – odpowiednio - za rok 1998 i 2000, umarzając jednocześnie postępowanie w tych sprawach. Powodem wyeliminowania wymienionych decyzji było uznanie przez Trybunał Konstytucyjny (TK) w wyroku z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09 niezgodności z Konstytucją RP przepisu stanowiącego podstawę prawną ustalenia zobowiązania podatkowego. Pismem z dnia 12 czerwca 2014 r., uzupełnionym pismem z 20 czerwca 2014 r., skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika) wniosła o zwrot pobranych od niej kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnień wraz z należnymi odsetkami. W dniu 4 sierpnia 2014 r. Naczelnik US zwrócił skarżącej kwotę 9.905,20 zł stanowiącą wysokość pobranych kosztów egzekucyjnych, o czym poinformował skarżącą pismem z dnia 7 sierpnia 2014 r. Następnie, skarżąca w piśmie z dnia [...]r. wystąpiła do Naczelnika US o wydanie na podstawie art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowienia i wskazanie, jaką część zwróconych środków stanowią koszty egzekucyjne, a jaką część - odsetki. Postanowieniem z dnia [...]. (nr [...]) Naczelnik US, na podstawie art. 64c § 7 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), odmówił wydania na wniosek skarżącej z dnia [...]r. postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia stwierdził, że żądanie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych nie może zostać rozpatrzone, gdyż zostało ono wniesione po upływie czternastodniowego terminu wskazanego w art. 64c § 8 u.p.e.a. Z kolei, pismem z [...]r. Naczelnik US poinformował skarżącą, że kwota 9.905,20 zł niezawierająca odsetek została zwrócona nie w trybie art. 64c § 3 u.p.e.a., lecz w trybie odszkodowawczym na podstawie art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego w związku z wyrokiem TK z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09. W zażaleniu na ww. postanowienie Naczelnika US skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 64c § 7 u.p.e.a. przez niewydanie z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz art. 64c § 3 u.p.e.a. w związku z jego niezastosowaniem w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z należnymi odsetkami. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, Dyrektor IS stwierdził, że wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (pismo z 12 czerwca 2014 r. doprecyzowane pismem z 20 czerwca 2014 r.) został złożony przez skarżącą po upływie czternastodniowego terminu wynikającego z przepisu art. 64c § 8 u.p.e.a., co uniemożliwiło wydanie żądanego postanowienia. Wyjaśnił, że wprawdzie postępowania egzekucyjne zakończyły się w dniu 10 stycznia 2007 r., to jednak koszty egzekucyjne zostały wyegzekwowane wcześniej, tj. 10 maja 2006 r. Fakt ten potwierdzają wystawione w tym dniu kwitariusze, które skarżąca otrzymała. W konsekwencji, to od daty 10 maja 2006 r. należało liczyć czternastodniowy termin do złożenia przedmiotowego wniosku. Dalej Dyrektor IS wskazał, że w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 64c § 3 u.p.e.a., gdyż przepis ten dotyczy jedynie przypadków, gdy postępowanie egzekucyjne było wszczęte i prowadzone niezgodnie z prawem. Tymczasem, mając na uwadze art. 29 u.p.e.a., w momencie wszczęcia i prowadzenia egzekucji w sprawie, nie było przeszkód do jego prowadzenia. Zwrot środków pieniężnych pobranych tytułem prowadzonej egzekucji jest natomiast związany z wydaniem przez TK wyroku z dnia 18 lipca 2013 sygn. akt SK 18/09 i w konsekwencji decyzji Dyrektora IS z dnia [...] r. nr [...]i nr [...], co nakazywało zastosowanie trybu odszkodowawczego na podstawie art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego. Dyrektor IS uznał zatem, że jeżeli skarżąca poniosła szkodę (w tym wypadku została obciążona kosztami egzekucyjnymi) w związku z egzekucją prowadzoną na podstawie decyzji podatkowych wydanych w oparciu o przepisy, których niekonstytucyjność stwierdzono, przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. nie będzie miał zastosowania. Dyrektor IS stwierdził ponadto, że obowiązek wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych ograniczony jest jedynie - co wprost wynika z art. 64c § 7 u.p.e.a. - do sytuacji, w których koszty te obciążają wierzyciela. W innych przypadkach niezbędny jest stosowny wniosek zobowiązanego, złożony w terminie określonym w art. 64c § 8 u.p.e.a. W skardze na ww. postanowienie Dyrektora IS, uzupełnionej pismem z dnia [...], skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika), zarzuciła naruszenie prawa procesowego w związku z: 1) niewydaniem z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w nawiązaniu do art. 67 § 7 u.p.e.a., 2) niezastosowaniem art. 64c § 3 u.p.e.a. w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami, 3) naruszeniem zasady wyrażonej w art. 262 § 1 k.p.a. ponieważ koszty nie wynikały z winy skarżącej, 4) naruszeniem art. 2, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 83 Konstytucji RP, 5) niesłusznym zastosowaniem przez Naczelnika US art. 64c § 8 u.p.e.a. Uzasadniając tak postawione zarzuty skarżąca podniosła, że skoro tytuły wykonawcze zostały wystawione w oparciu o decyzje wydane na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, to niewątpliwie egzekucja była prowadzona niezgodnie z prawem. Zatem stosownie do art. 64c § 3 u.p.e.a. w związku z § 7 tego przepisu organ egzekucyjny winien zwrócić pobrane koszty egzekucyjne wraz z odsetkami i wydać z urzędu postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych. W tym wypadku, przepis art. 64c § 8 u.p.e.a. nie powinien mieć, zdaniem skarżącej, zastosowania a zwrotem kosztów egzekucyjnych winien być obciążony na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. wierzyciel. W świetle powyższego, w ocenie skarżącej, twierdzenie Dyrektora IS, że w momencie wszczęcia i prowadzenia egzekucji nie było przeszkód do jej prowadzenia, stanowi interpretację art. 64c § 3 u.p.e.a. dokonaną z naruszeniem art. 7 i art. 8 Konstytucji RP. Ponadto, jak wskazała skarżąca, takim twierdzeniem Dyrektor IS wyraża pogląd, że postępowanie wierzyciela było prawidłowe, co świadczy o tym, że skoro nie ma podstaw do zastosowania trybu określonego w art. 64c § 3 u.p.e.a., to także wypłata odszkodowania w trybie 4171 § 2 Kodeksu cywilnego nie jest możliwa. Dalej skarżąca podniosła, że wypłata odszkodowania bez odsetek i z pominięciem u.p.e.a. narusza art. 83 i art. 77 Konstytucji RP a brak wydania postanowienia i wypłaty odsetek narusza także art. 2 Konstytucji RP. Skarżąca wskazała również, że w pismach z dnia 12 i 20 czerwca 2014 r. nie wniosła o wydanie postanowienia. Wniosek ten został dopiero sformułowany w piśmie z dnia [...]r., już po zwrocie pieniędzy. Przy czym skarżąca nie wiedziała w tym dniu, że zwrócona kwota stanowi odszkodowanie wypłacone w trybie art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie podkreślić należy, że przedmiotem skargi było rozstrzygnięcie o charakterze formalnym, stwierdzające, że wniosek skarżącej o wydanie postanowienia o kosztach egzekucyjnych w ogóle nie mógł zostać rozpoznany. W konsekwencji, granice niniejszej sprawy zostały zakreślone tym właśnie rozstrzygnięciem i Sąd dokonując oceny działań organów w tym zakresie, nie mógł wyjść poza kontrolę prawidłowości uznania wniosku skarżącej o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych za niespełniający warunków formalnych- w tym wypadku warunku dochowania terminu na złożenie takiego wniosku. Innymi słowy, akcentowany w zażaleniu i w skardze zarzut dotyczący tego, że postępowanie egzekucyjne było wszczęte i prowadzone niezgodnie z prawem, w związku z czym koszty egzekucyjne winny zostać zwrócone wraz z odsetkami, stanowi odrębną kwestię, niemogącą być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w piśmie z dnia [...]r. zwróciła się do Naczelnika US o wydanie na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. postanowienia o kosztach egzekucyjnych i wskazanie tam, jaką część zwróconej kwoty (9.905,20 zł) stanowią koszty egzekucyjne a jaką część, w związku z art. 64 § 3 u.p.e.a. - odsetki. W tym miejscu wskazać należy, że co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, jednak w niektórych przypadkach ciężar ich poniesienia spoczywa na wierzycielu. I tak, w myśl z art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a. koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Zgodnie natomiast z zastrzeżeniem o jakim jest mowa w § 3, na które powołuje się skarżąca, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Zastrzeżenia z § 2, 2a, 4 nie mają znaczenia w sprawie. Powołując się na powyższy przepis skarżąca domagała się zatem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie rozliczenia kosztów egzekucyjnych. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych przyjmuje formę postanowienia, co wynika z § 7 art. 64c u.p.e.a. Wyjaśnić tu jednak trzeba, że regulujący zasady rozliczenia, dochodzenia kosztów egzekucyjnych czy formalnego sposobu ich ustalenia art. 64c u.p.e.a, nie wprowadza reguły, że w każdej sprawie egzekucyjnej powstałe koszty egzekucyjne ustalane są w formie postanowienia, o jakim mowa w §7 tego artykułu. Postanowienie takie, jak wynika z brzmienia powołanego § 7, organ egzekucyjny wydaje na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Tym samym obowiązek wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych realizuje się w dwóch przypadkach: po pierwsze - na żądanie zobowiązanego, po drugie- z urzędu, o ile koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Z przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca enumeratywnie określił przypadki, w których organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych. Jeżeli natomiast rozliczenie kosztów egzekucyjnych następuje zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 64c § 1 u.p.e.a. i obciążają one zobowiązanego, organ egzekucyjny nie wydaje postanowienia w sprawie tych kosztów, bowiem jest to czynność materialno-techniczna mająca odzwierciedlenie w tytule wykonawczym w części dotyczącej "Zestawienie kosztów egzekucyjnych". Podobnie dzieje się w przypadku, gdy organ egzekucyjny uzna, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem i na podstawie art. 64c§ 3 u.p.e.a. zwraca zobowiązanemu pobrane od niego wcześniej koszty egzekucyjne. W obu przypadkach jednak zobowiązany może żądać wydania postanowienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn.. akt II FSK 2025/12, Lex nr 1512624). Wyjaśnić też należy, że jakkolwiek postanowienie o którym jest mowa w § 7 może być wydane w związku z § 3 art. 64c u.p.e.a., to sama regulacja § 7, ma charakter bardziej ogólny, na co wskazuje sformułowanie "w sprawie". Postanowienie może więc dotyczyć ustalenia kosztów egzekucyjnych, ich zwrotu, odmowy zwrotu, sposobu obciążenia. Organ egzekucyjny zazwyczaj wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego, jeżeli ten zamierza kwestionować wysokość kosztów, obciążenie go kosztami lub gdy odmownie załatwia wniosek zobowiązanego o zwrot kosztów. Natomiast z urzędu postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest wydawane tylko wówczas, gdy koszty te obciążają wierzyciela – przy czym przypadki takie zostały również enumeratywnie wymienione w art. 64c u.p.e.a. Treścią takiego postanowienia jest nałożenie na wierzyciela obowiązku poniesienia kosztów egzekucyjnych, nie zaś zwrot/ odmowa zwrotu kosztów egzekucyjnych stronie. Przy tym zauważyć trzeba, że zobowiązany nie jest stroną postępowania w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Nie ma on możliwości wystąpienia z żądaniem wydania postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (wyrok WSA z Łodzi z dnia 16 listopada 2011 r., sygn.. akt III SA/Łd 900/11, Lex nr 1132893). Z powyższego wynika, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych może być wydane w jednym z dwóch wskazanych wyżej trybów – na wniosek zobowiązanego lub z urzędu, przy czym uruchomienie każdego z nich zostało uzależnione od spełnienia różnych przesłanek i ma miejsce w różnych sytuacjach. W przypadku żądania, o którym mowa w § 7, warunkiem jest jego złożenie w terminie 14 dni. Zgodnie bowiem z art. 64c § 8 u.p.e.a. żądanie to nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. W razie uchybienia temu terminowi, żądanie w sprawie kosztów egzekucyjnych staje się bezprzedmiotowe, nieskuteczne, nie podlega rozpatrzeniu. Konsekwencją uchybienia temu terminowi jest wydanie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia formalnego, odmawiającego rozpatrzenia zgłoszonego żądania. Tak też prawidłowo uczyniono w niniejszej sprawie, gdyż skarżąca nie spełniła wskazanego wymogu formalnego omawianego żądania. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że zaskarżone postanowienie wydano w związku wnioskiem zobowiązanego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., zgłoszonym w piśmie z dnia [...]r. Postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej zakończyło się bowiem w dniu 10 maja 2006 r. na skutek wyegzekwowania kwot wynikających z wymienionych powyżej tytułów wykonawczych i ta właśnie data wyznaczała bieg terminu do zgłoszenia żądania o jakim jest mowa w art. 64 § 7 u.p.e.a. Mając zatem na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny, owe żądanie skarżącej, które zostało sformułowane w piśmie z dnia [...]r., zostało niewątpliwie wniesione po terminie. Wprawdzie Dyrektor IS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdził - jak zasadnie wytknęła skarżąca – że żądanie to skarżąca wyraziła w piśmie z dnia 12 czerwca 2014 r. doprecyzowanym w dniu 20 czerwca 2014 r., to wskazanie tego błędnego elementu stanu faktycznego nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika bowiem i jak prawidłowo przyjął Naczelnik US, że przedmiotowe żądanie zostało zgłoszone po tej dacie, tj.[...] r. Dyrektor IS przyjął więc (nieprawidłowo) datę korzystniejszą dla skarżącej. W tym stanie rzeczy skonstatować należy, stosownie do treści art. 64c § 8 u.p.e.a., że brak było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia żądania skarżącej w sprawie poniesionych przez nią a następnie zwróconych przez Naczelnika US kosztów egzekucyjnych. W kwestii zaś podstawy prawnej otrzymanego przez skarżącą zwrotu kosztów egzekucyjnych oraz wysokości przekazanych kwot – co wydaje się stanowić istotę pretensji strony skarżącej, a w konsekwencji wpływa na zarzuty skargi oraz jej argumentację, podkreślenia wymaga - o czym wspomniano już na wstępie rozważań prawnych - że kwestia ta pozostawała poza zakresem rozstrzygnięcia. Zaskarżone postanowienie wydano w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponieważ strona zwróciła się z żądaniem wydania postanowienia, o którym mowa w art. 64c § 7 tej ustawy. Badanie, czy żądanie zwrotu kosztów znajdowało oparcie w § 3 tego artykułu, czy też nie można było dokonać zwrotu kosztów egzekucyjnych na tej podstawie w związku z tym, że zastosowanie w tym wypadku powinny mieć przepisy Kodeksu cywilnego (art. 417¹) należy już do oceny merytorycznej żądania skarżącej. Tymczasem z uwagi na niedopełnienie warunku terminowego złożenia wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych organ nie miał podstaw do dokonywania takiej oceny, ale zobowiązany był pozostawić wniosek skarżącej bez rozpatrzenia, wydając tym samym rozstrzygnięcie o charakterze formalnym. Tak więc, choć w kwestiach tych Dyrektor IS wypowiedział się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie mieściły się one w przedmiocie rozstrzygnięcia. Nie stanowiło to jednak w ocenie Sądu takiego uchybienia, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Z treści uzasadnienia postanowienia wynika bowiem, że kwestie te nie stanowiły meritum sprawy a Dyrektor IS rozstrzygnął w sprawie, której przedmiotem była odmowa wydania na wniosek skarżącej postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W konsekwencji uznać należało, że kwestionowanie podstawy lub wysokości zwrotu tychże kosztów egzekucyjnych nie mogło skutecznie dokonywać się w postępowaniu zakończonym postanowieniem o odmowie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnym. Tym samym, zaskarżone postanowienie znajdowało oparcie w art. 64c § 8 u.p.e.a. i nie narusza ono prawa. Natomiast zarzuty skargi dotyczące niewydania z urzędu postanowienia na podstawie art. 67 § 7 u.p.e.a. w związku z art. 64c § 3 u.p.e.a., naruszeniem zasady wyrażonej w art. 262 § 1 k.p.a. oraz naruszeniem art. 2, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 83 Konstytucji RP, nie mogły być ocenione w oczekiwanym przez skarżącą zakresie. Z wymienionych powodów, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).