I OZ 717/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1865/14 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 6 października 2014 r. nr SKO.SW/4101/18/2014 w przedmiocie zwrotu podań zatytułowanych "zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa" postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1865/14 (dalej postanowienie z 9 maja 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podań zatytułowanych "zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa". W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Z. Ś. (dalej skarżący) we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwiema córkami a rodzina utrzymuje się z pomocy społecznej, z której w miesiącu styczniu otrzymał kwotę 250 zł. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Postanowieniem z dnia 4 marca 2016 r. III SA/Kr 1865/14 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego (k. 140-142 akt sądowych). Pismem z dnia 29 marca 2016 r. skarżący wniósł skutecznie sprzeciw od ww. postanowienia (k. 147 akt sądowych). Wezwano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) do uzupełnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy przez: nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy; wskazanie źródeł utrzymania, w tym złożenia stosowanych zaświadczeń lub oświadczeń o wysokości dochodu; przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej; przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego obrazującego transakcje w ciągu 3 ostatnich miesięcy – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe skarżący oświadczył, że nie opłaca rachunków za media; nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i nie ma dochodów. Zdaniem skarżącego koszty utrzymania jego rodziny są zerowe bo MOPS Tarnów odmawia mu świadczeń. W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawił co prawda pisemne wyjaśnienia, ale w całokształcie sprawy wskazują one na niemożliwy do przyjęcia obraz stanu rzeczy, że kilkuosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się z kwoty 250 zł miesięcznie. Skarżący ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie wyjaśnienia stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Nie uzasadnia bierności skarżącego okoliczność, że dokumenty związane ze stanem majątkowym rodziny znajdują się w aktach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tarnowie (k. 156-159 akt sądowych). Sąd I instancji, postanowieniem z 9 maja 2016 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 260 ppsa, odmówił przyznania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata (k. 156-159 akt sądowych). Zażalenie na to postanowienie wywiódł Z. Ś., domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wskazał, że jest osobą bezrobotną i ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci. W czasie kiedy skarżący składał wniosek o przyznanie prawa pomocy, otrzymywał jedynie zasiłek z MOPS Tarnów po 50 groszy na dzień. Skarżący wskazał, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę tego, że w marcu 2016 r. nie otrzymywał żadnego zasiłku co powodowało zagrożenie życia zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 poz. 267 ze zm. - dalej kpa; k. 164 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, na które powołał się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące swego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz żądanych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie pismem z 15 kwietnia 2016 r. wezwał Z. Ś. do złożenia dokumentów i udzielenia informacji mających na celu ustalenie jego aktualnych możliwości finansowych (k. 151, 152 akt sądowych). Skarżący oświadczył, że nie posiada konta bankowego, utrzymuje się ze świadczeń MPOS, nie uzyskuje świadczeń z ZUS i nie ma innych dochodów. Wskazał, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, a jego dzieci nie otrzymują żadnej pomocy finansowej. Zdaniem skarżącego koszty utrzymania jego rodziny są zerowe, ponieważ MOPS Tarnów odmawia mu świadczeń. Za marzec otrzymał 50 groszy na dzień ( k. 153, 164 akt sądowych). Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że wnioskodawca nie przedstawił niezbędnych informacji oraz dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. W przedmiotowej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że z podanych przez skarżącego informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, nie można stwierdzić, że skarżący nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania. Trudno zaakceptować, jako wiarygodne, twierdzenie skarżącego, że jego trzyosobowa rodzina jest w stanie utrzymać się z kwoty 250 zł miesięcznie (k. 136-137 akt sądowych). Nie można tego stanowiska zweryfikować w świetle ustaleń organu pomocy społecznej, skoro skarżący wbrew obowiązkowi wynikającemu z ustawy, nie współpracuje z pracownikami socjalnymi (decyzje Prezydenta Miasta Tarnowa z 4 listopada 2014 r., znane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu – ze sprawy I OZ 171/15). Niezarejestrowanie się w Urzędzie Pracy i niepodjęcie pracy wskazuje na brak woli uzyskiwania dochodów – rezygnacja z możliwości uzyskiwania dochodów także sprzeciwiła się przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Brak danych wskazywanych we wniosku z 15 lutego 2016 r. i nieprecyzyjna odpowiedź na wezwanie Sądu z 15 kwietnia 2016 r. (art. 255 ppsa) uniemożliwił dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy odpowiada przesłankom wymienionym w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka winna być stosowana tylko wobec osób, które w sposób przekonujący wykazały, że spełniają przesłanki do otrzymania pomocy. Nie ma podstaw do uwzględnienia żądania osoby, która nie wykaże, że spełnia warunki do otrzymania wnioskowanego prawa pomocy, bądź uchyla się od odpowiedzi na pytania Sądu co do statusu osoby bezrobotnej. Trafnie Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodatkowo podkreślić należy, że skarżący zainicjował wiele spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie oraz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (tylko przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w okresie od 23 listopada 2006 r. do 15 czerwca 2016 r. zapadło 125 orzeczeń w sprawach wniesionych przez skarżącego, cbosa). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę, i skutkować winny odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji trafnie wyważył indywidualne prawo skarżącego do sądu i prawo do sądu ujmowane generalnie, którego elementem jest także prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wobec ograniczenia środków publicznych, przyznanie skarżącemu prawa pomocy oznaczałoby wydłużenie postępowania w pozostałych sprawach sądowoadministracyjnych, które nie są wszczynane dla samego faktu zainicjowania sprawy, a zatem godzić mogłoby w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (postanowienie NSA z: 18.3.2014 r., I OZ 175/14; 18.12.2014 r., I OZ 1163/14; 19.12. 2014 r., I OZ 1179/14, cbosa). Zaskarżone postanowienie nie narusza art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.). Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.