II FZ 599/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 11 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Po 230/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skarg P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 28 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Po 230/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, odmówił P. B. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, została już dwukrotnie prawomocnie rozstrzygnięta. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II FZ 991/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na postanowienie tut. Sądu z dnia 28 października 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z kolei postanowieniem z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt II FZ 274/16, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 7 kwietnia 2016 r. w tożsamym przedmiocie. Kolejno Sąd dodał, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy ww. postępowaniach wpadkowych była obiektywna możliwość po stronie skarżącego zdobycia środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych z uwagi na prowadzenie działalności gospodarczej i dzierżawienie budynków. Jednocześnie skarżący nie wyjaśnił wątpliwości jakie pojawiły się w sprawie w odniesieniu do jego sytuacji finansowej, nie wywiązując się rzetelnie z wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny odnosząc się do obecnie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy podniósł, że wnioskodawca w dalszym ciągu nie przedstawia rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Z oświadczenia majątkowego skarżącego wynika, że nadal prowadzi on działalność gospodarczą, wykazując tożsame koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i obciążające skarżącego kredyty. Skarżący powtarza przy tym dotychczas prezentowaną argumentację o drastycznym pogorszeniu jego sytuacji finansowej w wyniku wypadku, któremu uległ. Reasumując Sąd podał, że wniosek skarżącego nie wskazuje na zmianę okoliczności przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 2. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie skarżący podał, że "Sąd swoim postanowieniem dał dowód na to, że można kogoś okraść, zarazem pozostać bezkarnym. Pokrzywdzony nie ma szans walczyć "o swoje" na legalnej drodze prawnej. Nasze dochody drastycznie spadły z powodu zamknięcia nie prawnego firmy przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w K.. Jesteśmy "bici" z każdej strony i nawet walka o swoje jest dla nas zamknięta z uwagi na barierę finansową". 3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie jest bezzasadne. W rozpoznawanej sprawie niespornym faktem jest okoliczność, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowym zakresie rozpatrywany przez Sąd pierwszej instancji był kolejnym żądaniem skarżącego. Z tego powodu zażalenie skarżącego należy ocenić w świetle art. 165 p.p.s.a. W myśl powyższego przepisu p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis art. 165 p.p.s.a. przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. Na gruncie rozpoznawanej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, mimo braku takiego obowiązku, dokonał powtórnie analizy sytuacji majątkowej skarżącego, uznając, że przedstawione przez niego informacje nie świadczyły o spełnieniu warunków skorzystania z instytucji prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji zasługuje na aprobatę. Analiza sytuacji finansowej skarżącego, zrekonstruowanej w świetle oświadczeń zawartych w formularzu PPF i przedłożonych dokumentów źródłowych, prowadzi do konkluzji, że skarżący dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości. Zwrócić do tego należy uwagę, że skarżący pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych. Także ponoszenie przez skarżącego wydatków z tytułu spłaty zaciągniętych zobowiązań nie przekonuje skutecznie do twierdzenia o nieprawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Słusznie zwracano w tym kontekście uwagę, że obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów nie może przesądzać o zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Z zebranych w sprawie dokumentów wynikało, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, iż uiszczenie kosztów sądowych związanych z rozpoznaniem skargi kasacyjnej spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Reasumując, Sąd pierwszej instancji dokonał wnikliwej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, która zasługuje na aprobatę. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł zatem o oddaleniu zażalenia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.