II OZ 624/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 179/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nałożenia obowiązku przedłożenia projektu budowlanego zamiennego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 179/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił Z. J. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nałożenia obowiązku przedłożenia projektu budowlanego zamiennego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wezwano Z. J. (dalej skarżąca) do uiszczenia 500 zł wpisu sądowego od wniesionej skargi oraz do uzupełnienia braków formalnych skargi przez nadesłanie 2 egzemplarzy jej odpisów. Skarżąca odebrała wezwanie 30 marca 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, a w piśmie z 1 kwietnia 2015 r. oświadczyła, że nie zostawiła dla siebie egzemplarza skargi w związku z czym prosi o to, by Sąd sporządził dwa odpisy skargi. Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał, że skarżąca w terminie wyznaczonym do wykonania wezwania do nadesłania dwu odpisów skargi nie nadesłała ich, wnosząc o to, by sąd sporządził odpisy w oparciu o znajdujący się w aktach oryginał skargi. Zdaniem Sądu I instancji, okoliczność ta kwalifikuje skargę do odrzucenia (art. 58 § 1 pkt 3 ppsa). Powyższy pogląd znajduje oparcie w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 18.12.2013 r., I OPS 13/13 [ONSAiWSA 2014/3/39, dalej uchwała I OPS 13/13], w której stwierdzono, że "niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi, zgodnie z art. 47 § 1 ppsa, jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 ppsa, uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Tym samym do oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy zastosowanie będzie miał art. 247 ppsa (postanowienie NSA z: 6.4.2006 r., I OZ 413/06 Lex 299475; 24.6.2010 r., I OZ 481/10 Lex 621860; k. 25-30, 40-44, 47-49 akt sądowych). Zażalenie na powyższe orzeczenie wywiodła Z. J. wskazując, że niniejsze "postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa oraz zasad współżycia społecznego", przez wydanie go bez uwzględnienia stanu faktycznego sprawy; nie biorąc pod uwagę sytuacji finansowej skarżącej, podeszłego wieku (73 lata) i stanu zdrowia. Skarżąca wskazała, że ze względu na brak egzemplarza skargi złożyła wniosek o wykonanie niniejszych odpisów skargi. Swą prośbę uzasadniła ciężkim stanem zdrowia (2 operacje kolan utrudniają poruszanie się, a z uwagi na kłopoty z ciśnieniem w listopadzie i na początku grudnia [2014 r.] przebywała w szpitalu; powołała dokumentację szpitalną i lekarską, załączoną do wniosku o prawo pomocy). Do zażalenia skarżąca załączyła kserokopię dokumentacji lekarza rodzinnego na 6 stronach A-4 (k. 45, 57-59 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, a zakres częściowy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W dniu złożenia zażalenia, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia 2 odpisów skargi i owe dwa odpisy skargi złożyła, a dnia 20 maja 2012 r. dołączyła po dwa opisy załączników do skargi (k. 57-59, 60-61, 62-67 akt sądowych). W przedmiotowej sprawie podstawą odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była, zdaniem Sądu I instancji, oczywista bezzasadność skargi określona w art. 247 ppsa, zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Zastosowanie art. 247 ppsa jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie. W przeciwnym razie mogłoby dojść do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. Potrzeba zastosowania art. 247 ppsa będzie zachodzić przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia. W niniejszej sprawie oczywistą bezzasadność skargi Sąd I instancji nie wyprowadził z oceny jej treści lecz z faktu nieusunięcia braku formalnego, do czego skarżąca była wezwana zarządzeniem zobowiązującym do złożenia dwu odpisów skargi. Jak wynika z akt sprawy, w wyznaczonym terminie skarżąca złożyła pismo wyjaśniające, że nie zostawiła dla siebie egzemplarza skargi, w związku z czym prosi Sąd o wykonanie niniejszych odpisów, nadto załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 30, 41-44 akt sądowych). W takich okolicznościach sprawy zastosowanie art. 247 ppsa nie jest zasadne. Nie każdy przypadek warunkujący ewentualne odrzucenie skargi, w tym przewidziany w art. 58 § 1 pkt 3 ppsa, może być kwalifikowany jako podstawa zastosowania art. 247 ppsa. W piśmiennictwie wskazuje się, że złożenie skargi po terminie nie stanowi podstawy do uznania skargi za oczywiście bezzasadną (M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2013, s. 905, nb 12). Także nie uzupełnienie braków skargi w terminie, a wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, nie stanowi o oczywistej bezzasadności skargi w rozumieniu art. 247 ppsa. Przyczyną uchybienia przez skarżącą terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi była jej nieporadność i brak pomocy ze strony profesjonalnego pełnomocnika. Warto zaznaczyć, że skarżąca w otwartym terminie do uzupełnienia braków formalnych skargi nadesłała pismo do Sądu I instancji z prośbą o wykonanie niniejszych odpisów skargi, a więc skarżąca nie uchylała się do uzupełnienia braków formalnych skargi lecz wyjaśniła, że nie ma możliwości nadesłania dwu odpisów skargi. Zły stan zdrowia skarżącej, jej nieporadność i to, że nie zostawiła u siebie odpisu skargi upoważnia Sąd I instancji, by rozpoznać wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego merytorycznie (k. 41-45 akt sądowych). Sąd I instancji winien ocenić wniosek skarżącej w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 ppsa, bowiem oddalenie wniosku może w tym stanie rzeczy nastąpić tylko przy braku tych przesłanek. W przypadku uwzględnienia wniosku istnieje nadzieja, że profesjonalny pełnomocnik będzie rzetelnie wspierał skarżącą w postępowaniu o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (uzasadnienie uchwały I OPS 13/13, ONSAiWSA 2014/3/39, s. 93, 99-101). W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 uchylił zaskarżone postanowienie.