II OSK 371/16

Dnia 8 listopada 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Justyna Żurawska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 954/15 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 15 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 954/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 [aktualnie: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, z późn. zm.]) oddalił skargę J. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2015 r. znak [...] wydaną w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie sprawy. Prezydent m. st. Warszawy (dalej: Prezydent Miasta; organ I instancji; organ), działając na wniosek B. K. (dalej również: wnioskodawczyni; właścicielka lokalu), decyzją z [...] dnia listopada 2014 r. znak [...] wymeldował J. K. (dalej również: skarżący; strona; skarżący kasacyjnie) z pobytu stałego w lokalu nr [...], stwierdzając zaistnienie przesłanek, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w wyroku z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt I C 808/08 nakazał J. K. opuszczenie i opróżnienie lokalu nr [...] i wydanie go B. K., a skarżący opuścił ten lokal w dniu 30 października 2014 r. w obecności komornika sądowego, w związku z czym lokal został przekazany do dyspozycji wnioskodawczyni. Organ podniósł, że skarżący w swoich wyjaśnieniach potwierdził, iż w dniu 30 października 2014 r. opuścił lokal nr [...] oraz oświadczył, że nie posiada własnego mieszkania; mieszka w różnych miejscach, a do lokalu nr [...] przychodzi odwiedzać żonę i dziecko; nie wymelduje się z lokalu wnioskodawczyni, gdyż nie ma gdzie się zameldować. Powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji zakwestionował skarżący, wnosząc odwołanie do Wojewody Mazowieckiego (dalej również: Wojewoda; organ II instancji; organ odwoławczy). Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, Wojewoda w uzasadnieniu decyzji z dnia 15 stycznia 2015 r. powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz ukształtowany tam pogląd, według którego opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993, ze zm. – dalej również: ustawa o ewidencji ludności) uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Zdaniem organu II instancji, w sytuacji gdy w dniu 30 października 2014 r. – na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt I C 807/08 zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 29 grudnia 2011 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt I Co 526/14 zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 29 grudnia 2011 r. – skarżący został eksmitowany z lokalu nr [...], to z tym dniem opuścił lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Organ odwoławczy podkreślił również, że zameldowanie pełni wyłącznie funkcję ewidencyjną i służy określeniu miejsca zamieszkania danej osoby, dlatego też skoro J.K. nie mieszka na stałe w przedmiotowym lokalu, dalsze utrzymywanie jego zameldowania byłoby oczywistą fikcją meldunkową, niedopuszczalną z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa. Według organu II instancji postępowanie w niniejszej sprawie wykazało, że skarżący nie mieszka w pod adresem zameldowania na pobyt stały, a decyzja orzekająca o jego wymeldowaniu z lokalu nr [...] jest zasadna i zgodna z obowiązującymi przepisami. W skardze na decyzję Wojewody Mazowieckiego J. K. wniósł o odniesienie się do jego sprzeciwu wobec eksmisji z lokalu nr [...] oraz podniósł, że będzie się odwoływał do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej również: Sąd I instancji; Sąd; WSA w Warszawie) w motywach podjętego rozstrzygnięcia stwierdził, że w stosunku do J. K. ziściła się przesłanka wymeldowania danej osoby w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, którą jest opuszczenie przez daną osobę, bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu. Sąd I instancji wyjaśnił, że przez "opuszczenie miejsca pobytu" rozumie się takie opuszczenie, które ma charakter trwały i jest dobrowolne. Odwołując się od stanowiska orzecznictwa oraz bazując na ustalonym stanie faktycznym, Sąd podzielił stanowisko organu II instancji co do tego, że egzekucja wyroku orzekającego eksmisję skarżącego z przedmiotowego lokalu jest równoznaczna z zakończeniem jego pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności – w konsekwencji należało orzec o jego wymeldowaniu. Zdaniem Sądu I instancji bezskuteczne jest powoływanie się przez skarżącego na fakt złożenia skarg na czynności komornicze, bowiem przepisy ustawy o ewidencji ludności wyraźnie wskazują przesłanki wymeldowania, tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i brak dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Sąd stwierdził, że dla zaistnienia podstaw do wymeldowania nie jest konieczne zerwanie jakichkolwiek kontaktów z rodziną i wyprowadzenie się z danej miejscowości, wobec tego skoro skarżący od 30 października 2014 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, konieczne było doprowadzenie do stanu, w którym zapis ewidencji będzie odpowiadał stanowi faktycznemu. Jednocześnie Sąd przyznał, że wymeldowanie niesie za sobą pewne niedogodności, o których strona wspomniała w skardze, jednakże nie mogą one stanowić podstawy do jej uwzględnienia, skoro istotą postępowania w niniejszej sprawie jest zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu strony. W skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie J. K., zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o uchylenie tego orzeczenia. Strona przytoczyła następujące podstawy kasacyjne, formułując następujące zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności – poprzez bezkrytyczne przyjęcie za organami, że opuszczenie przez skarżącego mieszkania nr [...] miało charakter trwały i dobrowolny, a zatem istniały podstawy do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego, podczas gdy wydanie prawomocnego wyroku eksmisyjnego w stosunku do skarżącego nie oznacza jeszcze, że czynności podjęte przez komornika sądowego zmierzające do wykonania tego wyroku były zgodne z prawem, a nadto nie sposób stwierdzić, że opuszczenie lokalu po faktycznej eksmisji miało charakter trwały, skoro skarżący po eksmisji przychodził do tego lokalu, gdzie zamieszkiwała jego żona i dziecko; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez niedostrzeżenie, że postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie nie było prowadzone w sposób mający na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, gdyż na okoliczności istotne dla sprawy nie została przesłuchana aktualna żona skarżącego, która zamieszkiwała w lokalu nr [...] – w szczególności na okoliczność, czy opuszczenie lokalu przez niego miało rzeczywiście charakter trwały. W uzasadnieniu skarżący rozwinął sformułowane zarzuty, podnosząc m.in., że Sąd I instancji błędnie uznał przeprowadzenie egzekucji przez komornika sądowego na podstawie prawomocnych wyroków za odpowiadające dobrowolnemu opuszczeniu miejsca stałego pobytu, skoro egzekucja została przeprowadzona sprzecznie z prawem, o czym świadczą w tym wypadku skargi na czynności komornika. Ponadto skarżący argumentował, że skoro w lokalu przebywała jego żona i dziecko, znajdowały się tam, ich rzeczy, a zatem i rzeczy należące także do skarżącego, który do tego lokalu przychodził i w nim przebywał, to nie można uznać, że skarżący w sposób trwały opuścił ten lokal. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej również: Sąd kasacyjny) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Sąd kasacyjny skontrolował zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym – w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a., co wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów prezentowanych w ramach podstawy naruszeń procesowych. Odnosząc się zatem do zarzutu o charakterze procesowym (podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest on zasadny. Sąd I instancji słusznie stwierdził, że zaskarżona decyzja podjęta została z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, a przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. znalazły jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co pozostaje w zgodzie z obowiązkami organu wymienionymi w art. 107 § 1 i 3 k.p.a. W toku postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności doniosłe dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec tego nie był usprawiedliwiony zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. Skarżący w żadnym twierdzeniu nie zaprzeczył faktowi wykonania w dniu 30 października 2014 r. prawomocnego wyroku sądowego w drodze eksmisji komorniczej, co więcej – sam potwierdził, że w związku z prowadzeniem eksmisji opuścił lokal, z którego został następnie wymeldowany z pobytu stałego. Brak po stronie skarżącego tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu również jest oczywisty. Dodać należy, że strona, pobujać się na fakt złożenia skarg na czynności komornicze w przedmiotowej sprawie, zarazem nie przedstawiła wyniku wniesionych skarg. Sąd kasacyjny stwierdza zatem, że w sprawie nie doszło do przełamania domniemania prawidłowości wykonania wyroku eksmisyjnego i związanego z tym faktu opuszczenia lokalu, z którego skarżący został wymeldowany. Nie miało dla sprawy doniosłości prawnej, wobec wyjaśnienia jej wszystkich istotnych okoliczności, powołanie się przez stronę na potrzebę przesłuchania jego aktualnej żony. Nieprzeprowadzenie takiego dowodu nie mogło w żaden sposób przełamać wniosku Sądu I instancji o prawidłowości postępowania wyjaśniającego, jakie zostało przeprowadzone przez organy administracji w niniejszej sprawie. Powyżej przedstawione fakty były wystarczające dla dokonania następnie subsumcji prawnej ustalonego stanu faktycznego. Ta kwestia jest z kolei przedmiotem rozważenia przy ocenie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego (podstawa z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Omawiając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, trzeba stanowczo podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela utrwalone stanowisko prezentowane w orzecznictwie co do tego, że opuszczenie lokalu mieszkalnego, wynikające z wykonania wyroku nakazującego eksmisję, jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uzasadniającym wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 903/15, dostępny w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – i powołane tam orzecznictwo). Zastosowany w sprawie przez organy przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności stanowił, że organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z kolei art. 15 ust. 1 tej ustawy przewidywał, że osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Dodać należy, że dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Wobec tego postępowanie w sprawie dokonania wymeldowania wymaga ustalenia, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego oraz zbadania trwałości i dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. W kontrolowanej sprawie, skarżący niewątpliwie utracił tytuł prawny do przebywania w lokalu, a następnie opuścił zajmowany lokal w wyniku wykonania egzekucji komorniczej wyroku eksmisyjnego, jednakże obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego nie dopełnił. Jak to wynika z ustalonego przez organy i przyjętego przez Sąd I instancji faktu, którego skarżącemu nie udało się skutecznie podważyć, w dniu 30 października 2014 r. została wykonana eksmisja komornicza skarżącego z lokalu nr [...]. Z tym też dniem skarżący opuścił lokal w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności. Egzekucja ta stanowiła zaś wykonanie wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt I C 807/08 oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt I Co 526/14. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie zwraca się uwagę na okoliczność, że sytuację, w której opuszczenie lokalu jest konsekwencją wyroku eksmisyjnego, należy uznać za opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, uzasadniającym wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 526/11, dostępny jw.). W takim wypadku brak woli opuszczenia lokalu przez dłużnika, mimo prawnego obowiązku nakazanego prawomocnym i wykonalnym wyrokiem, zostaje bowiem zastąpiony czynnościami właściwych organów (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 24/09, dostępny jw.). W kontrolowanej sprawie trafnie zatem stwierdził Sąd I instancji, że zaistniały podstawy do wymeldowania skarżącego kasacyjnie z lokalu, z którego dokonano jego eksmisji. Skoro brak jest realnych oraz prawnych możliwości zamieszkania przez stronę w spornym lokalu, to przedstawioną przez Sąd I instancji ocenę prawą w tej sprawie należy uznać za w pełni uzasadnioną. Bez znaczenia dla przyjętego stanowiska pozostaje też to, że strona skarżąca podjęła pewne kroki, zmierzające do zakwestionowania czynności komornika (przy czym wyniku podjętych działań strona w skardze kasacyjnej nie ujawniła). Z akt sprawy wynika bowiem niezbicie, że egzekucja komornicza została wykonana i skarżący w jej toku opuścił przedmiotowy lokal, do którego nie ma tytułu prawnego, po czym już do niego nie wrócił (jak wyjaśnił w postępowaniu administracyjnym, nie posiada stałego miejsca zamieszkania), co stanowi wystarczającą przesłankę do uznania, że spełnione zostały warunki do wymeldowania skarżącego z tego lokalu. Tym samym zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności okazał się niezasadny. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.