III SA/Kr 12/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Janusz Bociąga Protokolant starszy referent Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 listopada 2014r. nr [ ] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji J. P. złożyła w dniu 2 lipca 2014 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małoletnim synem M. ur. [...] 2014 r. Do wniosku J. P. dołączyła m.in. oświadczenie do celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego dla osoby ubiegającej się o świadczenie opiekuńcze, w którym oświadczyła, że ma tytuł, z którego opłacana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne, a mianowicie urlop macierzyński, dołączyła zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20.04.2014 r., z którego wynika, że w okresie od 14 stycznia 2014 r. do 31 stycznia 2014 r. korzystała z urlopu macierzyńskiego, a w okresie od 1 lutego 2014 r. do 10 stycznia 2015 r., tj. przez okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego pobiera zasiłek macierzyński, a także dołączyła orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia 08.04.2014 r. o zaliczeniu małoletniego syna M. P. do osób niepełnosprawnych od urodzenia do dnia 30 kwietnia 2016 r. wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia [...] 2014 r. Nr [...] Wójt Gminy odmówił J. P. "świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych na M. P. na okres od dnia 01.02.2014 r. do dnia 30.04.2016 r." Na uzasadnienie organ I instancji wskazał na złożone przez wnioskującą dokumenty, przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także treść art. 30 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 159) i podał, że "w ocenie tutejszego organu budzi wątpliwości fakt, że Pani J. P. sprawuje stałą, osobistą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem – M.". Organ podał, że "Strona z upływem 31 stycznia 2014 r. zakończyła zatrudnienie zawarte na podstawie umowy o pracę na czas określony, a więc nie nastąpiła w tym przypadku rezygnacja z pracy zarobkowej". Zdaniem tego organu: "J. P. od dnia 01.02.2014 r. do nadal jest uprawniona do pobierania zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia. Celem przyznania zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia jest zapewnienie matce rekompensaty za utracony zarobek w czasie sprawowania opieki nad dzieckiem w pierwszym okresie po urodzeniu. W związku z tym, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić swoistą rekompensatę za utracone źródło zarobkowania należy uznać, że w tej sytuacji zasiłek macierzyński spełnia tę samą funkcję." W odwołaniu od powyższej decyzji J. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodjęcia pracy zarobkowej. Odwołująca się podała, że sprawuje stałą osobistą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem i z tego powodu nie podjęła pracy, a te okoliczności, których organ nie wziął pod uwagę, również stanowią przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia 18 listopada 2014 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa), art. 17 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 5 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 z późn. zm.), a także art. 2 i art. 17 ust. 2 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podało, że podziela stanowisko organu I instancji i uznaje, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem tego organu, zasiłek macierzyński "zastępuje dochód z pracy (wynagrodzenie za pracę)" i ma na względzie to, że osoba pobierająca taki zasiłek nie może w tym okresie wykonywać pracy zarobkowej. Organ odwoławczy zaznaczył, że zasiłek ten jest "świadczeniem okresowym dla osób pozostających w zatrudnieniu (które powrócą do pracy), ale przysługuje także tym osobom, którym umowa o pracę wygasła z dniem urodzenia dziecka. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej (tj. rezygnującej z zatrudnienia lub nie podejmującej zatrudnienia), a skarżąca taką osobą nie jest w rozumieniu powyższych przepisów, tj. zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia, ponieważ przebywanie na zasiłku macierzyńskim wyklucza taką możliwość, tj. podjęcie zatrudnienia w pełnym zakresie." Organ II instancji zaznaczył, że przedstawione powyżej stanowisko nie stoi na przeszkodzie ubiegania się przez skarżącą, po ustaniu pobierania świadczenia macierzyńskiego, o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego "na niepełnosprawne dziecko, które wymagać będzie dalszej osobistej opieki któregoś z rodziców i uniemożliwi skarżącej podjecie pracy zarobkowej". Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się J. P., która wniosła na nią skargę pismem z dnia 8 grudnia 2014 r. domagając sie jej uchylenia i zarzucając organowi błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca podniosła, że żaden przepis ustawy nie stanowi, iż w przypadku pobierania przez matkę zasiłku macierzyńskiego, nie należy się jej zasiłek pielęgnacyjny z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem skarżącej, brak jest w ustawie wyraźnego przepisu wskazującego, co jest zaliczone do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi w całości. Na rozprawie w dniu 19 maja 2015 r. skarżąca przyznała, że do 10 stycznia 2015 r. pobierała świadczenia w łącznej kwocie ok. 1400 zł, na które składał się zasiłek macierzyński w kwocie 860 lub 900 zł (w wysokości 80 %) oraz zasiłek rodzinny, a od 1 lutego 2015 r. pobiera tylko zasiłek rodzinny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U.z 2014 r., poz.1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Należy stwierdzić, że skarga J. P. zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie ze względów w niej podniesionych. Sąd zwraca uwagę na to, że podstawą odmowy przyznania J. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 lutego 2014 r. do 30 kwietnia 2016 r. był fakt pobierania przez skarżącą w okresie od 1 lutego 2014 r. do 10 stycznia 2015 r. - tj. przez okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego - zasiłku macierzyńskiego. Organy obu instancji nie zauważyły jednak, że odmówiły skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres dłuższy o ponad rok niż data końcowa pobierania zasiłku macierzyńskiego. Co prawda, organ I instancji uznał także, że skarżąca w ogóle nie zrezygnowała z pracy i także z tego powodu odmówił przyznania tego świadczenia, jednak organ odwoławczy słusznie – zdaniem Sądu – pominął tę kwestię, wskazując jedynie, że w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego nie można mówić o niepodejmowaniu czy rezygnacji z zatrudnienia. Sąd podkreśla, że słusznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na art. 177 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 z późn. zm.) - Kodeks pracy (k.p.), jednakże – zdaniem Sądu - dla jasności należy wskazać na treść art. 177 § 3 k.p. w zw. z art. 177 § 4 zdanie ostatnie k.p., przy czym w art. 177 § 4 zdanie trzecie k.p. mówiące o świadczeniach określonych w odrębnych przepisach należy wskazać na przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 159), a w szczególności na art. 30 ust. 4 w zw. z art. 29 ust. 5 tej ustawy. Wymienione wyżej przepisy stanowią bowiem: "Art. 177. (...) § 3. Umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. (...) § 4. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Pracodawca jest obowiązany uzgodnić z reprezentującą pracownicę zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę. W razie niemożności zapewnienia w tym okresie innego zatrudnienia, pracownicy przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze." "Art. 29. (...) 5. Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz okres urlopu rodzicielskiego, (...). Art. 30. (...) 4. Ubezpieczonej będącej pracownicą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, z którą umowa o pracę na podstawie art. 177 § 3 Kodeksu pracy została przedłużona do dnia porodu - przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia." Treść wyżej przytoczonych przepisów wskazuje na "okres pobierania zasiłku macierzyńskiego" jako okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego, a więc oznacza to w sposób jednoznaczny taki okres, który jako "okres odpowiadający" urlopowi związanemu z zatrudnieniem jest tym samym okresem wyłączającym możliwość uznania, że w tym okresie skarżąca mogła mieć przyznane świadczenie pielęgnacyjne związane z rezygnacją z pracy lub niemożnością jej podjęcia. Sąd zwraca uwagę na konieczność interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w powiązaniu z całym systemem prawa polskiego, w tym wypadku w szczególności w powiązaniu z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – Kodeks rodzinny i opiekuńczy - regulującą stosunki rodzinne i ze wskazanymi już wyżej – Kodeksem pracy i ustawą o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Mając na względzie cały system prawa polskiego nie można więc stwierdzić, jak zapewne chce tego skarżąca, że brak jest przepisu wykluczającego możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Na marginesie niejako Sąd zwraca uwagę na to, że skarżąca w skardze (na stronie trzeciej skargi) wskazuje nie na świadczenie pielęgnacyjne, które według niej należałoby się jej w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego, a na zasiłek pielęgnacyjny, który jest zupełnie innym świadczeniem niż świadczenie pielęgnacyjne, o które skarżąca wnioskowała. Zdaniem Sądu, skoro organy obu instancji podkreślały, że skarżąca pobiera zasiłek macierzyński do dnia 10 stycznia 2015 r., to nie sposób dopatrzeć się powodu, dla którego odmówiły skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres dłuższy, a konkretnie za dalszy okres ustalenia przez Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie niepełnosprawności małoletniego syna skarżącej M. P. - wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – tj. aż do dnia 30 kwietnia 2016 r. Zdaniem Sądu, z końcowej treści uzasadnienia organu II instancji, a konkretnie z pouczenia, że skarżąca może ubiegać się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po ustaniu pobierania świadczenia macierzyńskiego, wynika, że organ ten utrzymał w całości decyzję organu I instancji w wyniku pomyłki, nie mniej jednak uchylenie tylko zaskarżonej decyzji tego organu w celu wydania reformatoryjnego orzeczenia nie ustrzegłoby organu I instancji przed kolejnymi błędami i jednocześnie pozbawiłoby skarżącą prawa do dwuinstancyjnego rozpatrzenia sprawy. Sąd zwraca uwagę organom na treść art. 153 p.p.s.a: "Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia." Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią przedstawioną powyżej ocenę sprawy i przyjętą wykładnię przepisów oraz dokonają oceny, czy przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty są wystarczające do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i na jaki okres. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł – jak w wyroku.