I SA/Wa 460/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2015 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 460/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], Prezydent miasta W. odmówił przyznania A. C. świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – I. K. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2014 r. A. C. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka I. K. Do wniosku załączyła zaświadczenie lekarskie potwierdzające pozostawienie pod opieką medyczną od 6 tygodnia ciąży do porodu, oświadczenie o dochodach własnych za 2012 r., zaświadczenie od pracodawcy o odprowadzonych przez wnioskodawczyni pracodawcę składek zdrowotnych za 2012 r., oświadczenie o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych za 2012 r., Na podstawie przedstawionych dokumentów organ ustalił, że ww. osiągnęła dochód w kwocie [...] zł brutto, powyższa kwota została pomniejszona o podatek należny w kwocie 0,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne odliczane od dochodu w kwocie [...] zł oraz wykazane w zaświadczeniu od pracodawcy w 2012 r. składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł. W związku z powyższym łączna kwota dochodu ww. netto w 2012 r. z tytułu zatrudnienia wyniosła [...] zł. Ponadto organ doliczył do ww. dochodu - dochód wskazany w oświadczeniu o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w wysokości [...] zł. W związku z powyższym organ ustalił, że roczny dochód A. C. wyniósł [...] zł, to jest [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał również, że A. C. wraz z wnioskiem złożyła akt urodzenia dziecka, w którym widniało imię i nazwisko ojca dziecka, wobec czego organ na podstawie art. 3 pkt 2 i 2a oraz art. 3 ust. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) wezwał A. C. do uzupełnienia wniosku o dokumenty umożliwiające stwierdzenie wysokości dochodu ojca dziecka za 2012 r. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawczyni w odpowiedzi na powyższe wezwanie poinformowała, że jest matką samotnie wychowującą dziecko i przy obliczaniu dochodu nie ma zastosowania art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ rozpatrując odmownie wniosek skarżącej wskazał, że wnioskodawczyni nie przedłożyła do wniosku dokumentów umożliwiających obliczenie miesięcznego dochodu członka rodziny jakim jest w myśl ww. ustawy ojciec dziecka. W ocenie organu I instancji - nie została zatem spełniona przesłanka z art. 15b ust. 2 ww. ustawy, stanowiąca podstawę do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, odnosząca się do konieczności spełnienia kryterium dochodowego w kwocie 1.922, 00 zł w przeliczeniu na jednego członka rodziny, uprawniającego do przyznania ww. świadczenia. Od powyżej decyzji odwołania wniosła A. C. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w art. 15b ust. 2 ustawodawca posłużył się pojęciem "dochód rodziny" zdefiniowany w art. 3 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 16. Zdaniem Kolegium - ten ostatni przepis w sposób jednoznaczny zalicza rodziców do członków rodziny. Organ wskazał również, że stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie podkreślał, że ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia status prawny, nie zaś faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania (wyrok NSA z dnia 23 września 2005 r., sygn. akt I OSK 1814/06, wyrok NSA z dnia 8 października 2007 r., sygn. akt I OSK 320/07 oraz wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1128/09). Organ wskazał również, że Naczelny Sąd Administracyjny powołał szereg dodatkowych argumentów. W szczególności wskazał na różnicę w definicji rodziny w ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, gdyż zgodnie z art. 6 pkt 14 tej ostatniej rodzina oznaczy osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Organ odwoławczy wskazał, że oznacza to, że jeśli zamiarem ustawodawcy byłoby uwzględnienie kryterium wspólnego gospodarowania przy ustalaniu składu rodziny, to art. 3 pkt 16 miałby brzmienie analogiczne do art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Co więcej, w samej ustawie o świadczeniach rodzinnych w art. 27 ust. 2 ustawodawca wprowadził wymóg pozostawania przez rodzina we wspólnym gospodarstwie domowym z dzieckiem ale wyłącznie dla określenia, któremu z rodziców mają być wypłacone świadczenia. Zdaniem organu, treść art. 27 ust. 2 potwierdza, że gdyby wolą ustawodawcy było wyłączenie z dochodu rodziny rodzica nie pozostającego we wspólnym gospodarstwie z dzieckiem, to w art. 3 pkt 16 lub art. 15b ust. 2 zostałoby użyte sformułowanie analogiczne jak w art. 27 ust. 2. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji przytoczył również intencję ustawodawcy przy dokonywaniu zmiany art. 15b ust. 2, która została dokonana na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1255). Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. C., zarzucając zaskarżonej decyzji : a) naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i utrzymane w mocy wadliwej decyzji; b) naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie wadliwej decyzji organu I instancji; c) naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 107 § 3 w związku z art. 6 oraz 7 k.p.a. poprzez wydanie decyzji zawierającej uzasadnienie prawne i wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem zastosowanie błędnych przepisów prawa materialnego, orzecznictwa NSA i naruszenie zasady legalizmu i praworządności; d) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 15 b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię w ustalonym stanie faktycznym. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego oraz orzecznictwo sądów administracyjnych mające na celu uwzględnienie jej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wymaga podkreślenia, że sąd administracyjny kontroluje akty administracji publicznej pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2014 r. odmawiającą przyznania A. C. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Skarżąca domagała się przyznania jej powyższego świadczenia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych z których wynika, że jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922 zł. Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 2 powyższej ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Organy administracji rozpoznały zgłoszony wniosek odmownie argumentując brakiem udokumentowania przez skarżącą dochodów ojca dziecka. Przedmiotem sporu pozostaje zatem prawidłowa wykładnia przez nie art. 3 pkt 16 cytowanej ustawy. Z treści wskazanego przepisu wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka (...). Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku zapadłego w sprawie o sygn. I SA/Wa 3130/13, przywołanym w skardze przez A. C. Trafnie wskazano tam, że wyjaśnienie i zajęcie stanowiska w kwestii stanowiącej przedmiot sporu wymaga przypomnienia, iż instytucja jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka wprowadzona została ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie z dniem 9 lutego 2006 r. Z art. 15b ust 2 tej ustawy wynikało, że uprawnionym do jej otrzymania był ojciec lub matka dziecka, albo jego opiekun prawny niezależnie od uzyskiwanych dochodów. Jednak po latach obowiązywania powyższego przepisu ustawodawca uznał, że część środków na zapomogi nie dociera do osób rzeczywiście potrzebujących, lecz również do tych, którzy takiej pomocy nie potrzebują. Dlatego też zmienił treść przepisu art. 15b ust. 2 ustalając, że jednorazowa zapomoga przysługuje ojcu lub matce dziecka albo jego opiekunowi prawnemu jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922 zł. Zmiana ta weszła z dniem 1 stycznia 2013 r. Powyższe przesądza, że intencją ustawodawcy była taka zmiana omawianego przepisu, aby pomoc ta trafiła do osób najbardziej jej potrzebujących, co wynika wprost z treści opinii prawnych z dnia 20.01.2012 r. dotyczących wprowadzenia poprawki. Zmiana miała charakter doprecyzowujący i zdaniem ustawodawcy miała ułatwić stosowanie art. 15b pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w praktyce. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że osobami potrzebującymi takiej pomocy są przede wszystkim osoby samotnie wychowujące dziecko (ojciec, matka albo opiekun prawny). Z materiału dowodowego przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca samotnie wychowuje dziecko. Ojciec dziecka nie uczestniczy on w żaden sposób w jego utrzymaniu , wychowaniu, nie mieszka z dzieckiem, nie kontaktuje się z jego matką i nie tworzy z nimi rodziny. Skarżąca bezspornie pozostaje w trudnej sytuacji materialnej. Sąd podziela także uwagi przytoczonego orzeczenia odnoszące się do spostrzeżenia, że w ostatnich latach w sposób istotny zmieniła się wykładnia dotycząca pojęcia "rodziny". Jak wynika z wyroku SN z dnia 13 kwietnia 2005r. sygn. IV CK 648/04 "pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia do najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 k.c.." W obowiązującym stanie prawnym nie istnieje legalna definicja pojęcia rodziny, a jej sens powinien odpowiadać celom ustawy w której został użyty. Dlatego też dla potrzeb interpretacji tego pojęcia należy użyć wykładni nie tylko gramatycznej, literalnej, ale przede wszystkim celowościowej, zwłaszcza w następstwie zachwiania podstawowej formy rodziny opartej na pokrewieństwie. Głównym kryterium "rodziny" jest wspólnota ekonomiczna (pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym), wspólne zamieszkanie, faktyczne pożycie, powiązanie, bliskość. Materiał dowodowy przedmiotowej sprawy potwierdza, że ojciec dziecka nie jest członkiem rodziny skarżącej i wliczanie jego dochodu do dochodu, od którego uzależnione jest przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka przeczy celowi ustawy, a zwłaszcza temu, że pomoc ta powinna trafić do osób rzeczywiście jej potrzebujących. Skarżąca takiej pomocy potrzebuje, a dochód osiągany przez ojca dziecka pozostaje bez wpływu na jej status finansowy . Podkreślenia wymaga, że Minister Pracy i Polityki Społecznej uznał stosując wykładnię celowościową, że w przypadku gdy o jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia się dziecka ubiega się osoba samotnie wychowująca dziecko tj. panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, (chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem) (art. 3 pkt 7a ustawy), to bez względu na fakt ustalenia, bądź nie ojcostwa oraz zasądzenia alimentów na rzecz dziecka, nie wymaga się wpisania drugiego rodzica do wniosku o tzw. "becikowe" i nie uwzględnia się jego dochodu wyliczając dochód rodziny stanowiący podstawę do przyznania tego świadczenia . Inna interpretacja przepisów dotyczących przyznania "becikowego" osobie faktycznie samotnie wychowującej dziecko przeczyłaby intencji ustawodawcy, aby zapomoga ta trafiła do osób najbardziej jej potrzebujących. Dlatego też zdaniem Sądu z punktu widzenia logiki prawnej wyłącznie prawidłowe w rozpoznawanej sprawie było zastosowanie wykładni celowościowej powyższych przepisów. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.