II OZ 207/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 538/15 uchylające postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 538/15 o odrzuceniu skargi i odmawiające przywrócenia terminu do złożenia skargi w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 17 kwietnia 2015 r. R. M. wniósł skargę na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Postanowieniem z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 538/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł o odrzuceniu skargi. Sąd przyjął, że doręczenie skarżącemu decyzji z zastosowaniem konstrukcji fikcji prawnej doręczenia na podstawie art. 44 § 1 - 5 K.p.a. było prawidłowe, a skutek doręczenia skarżącemu decyzji miał miejsce w dniu 30 stycznia 2015 r. Wobec powyższego, termin na wniesienie skargi do sądu zakończył swój bieg w dniu 2 marca 2015 r. Zatem skarga z dnia 17 kwietnia 2015 r. została złożona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej jako "P.p.s.a."), przy czym skarżący nie składał wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Pismem z dnia 29 września 2015 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając między innymi naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego nieuzasadnione i przedwczesne zastosowanie w sytuacji, gdy skarżący wniósł w dniu 18 maja 2015 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Uzasadniając swój wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi skarżący podniósł, że w dniu 23 grudnia 2014 r. złamał nogę, co – w jego ocenie - było następstwem wyeksmitowania z zajmowanego lokalu bez przeniesienia do innego lokalu tymczasowego i przebywania przez 24 godziny na powietrzu. Skarżący wyjaśnił, że nie mógł osobiście odebrać przesyłki, jak również za pośrednictwem upoważnionej osoby, bowiem przepisy pocztowe nie przewidują takiej możliwości, a ponadto nowy właściciel lokalu, z którego został on eksmitowany nie zawiadomił go o nadejściu przesyłki. Skarżący wyjaśnił, że po powzięciu wiadomości o nadejściu i zwrocie przesyłki pocztowej oraz ustaleniu od kogo pochodziła niezwłocznie w dniu 16 kwietnia 2015 r. odebrał przesyłkę z Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego, jednakże nikt go nie poinformował, że odebrał przesyłkę po terminie. W związku z tym uznał, że od dnia 16 kwietnia 2015 r. biegnie termin 30 dniowy do wniesienia skargi do sądu. Postanowieniem z dnia 21 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił, na podstawie art. 195 § 2 P.p.s.a., postanowienie tego Sądu z dnia 9 września 2015 r. o odrzuceniu skargi R. M. oraz, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia skargi na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] stycznia 2015 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd stwierdził w pierwszej kolejności, że uchylenie zaskarżonego postanowienia przez sąd pierwszej instancji jest możliwe tylko wtedy, gdy zażalenie jest oczywiście uzasadnione. W ocenie Sądu, wniesione zażalenie ma taki charakter, bowiem postanowieniem z dnia 9 września 2015 r. odrzucono skargę R. M., w sytuacji gdy skarżący wcześniej, w piśmie z dnia 18 maja 2015 r., zawierającym ustosunkowanie się do odpowiedzi na skargę, zawarł takie sformułowania, które powinny być zinterpretowane jako złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Wobec tego zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi jest oczywiście uzasadnione. Odnosząc się do argumentacji wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie R. M. nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu. Wyjaśniono, iż skarżący został prawidłowo zawiadomiony przez Prezydenta Miasta Lublin, pismem z dnia [...] września 2014 r., o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W piśmie tym skarżący został między innymi pouczony, że zgodnie art. 41 § 1 i 2 K.p.a., strona ma obowiązek w czasie trwania postępowania zawiadomić organ o każdej zmianie adresu. W razie zaniedbania tego obowiązku, doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący podczas wysłuchania w Wydziale Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta Lublin w dniu 15 października 2015 r., a więc już po opróżnieniu lokalu przez komornika, wyraźnie wskazał adres do doręczeń przy ulicy [...]. Strona nigdy nie informowała organów o innym adresie. W związku z tym, skoro niemal od początku postępowania wskazywano adres do doręczeń, pod którym skarżący nie przebywał po wykonaniu wyroku eksmisyjnego przez komornika, to jego obowiązkiem było zapewnienie takiego sposobu odbierania przez siebie przesyłek kierowanych na ten adres i porozumiewania się z dysponentem lokalu, które umożliwiłyby uzyskiwanie w odpowiednim czasie informacji o nadejściu przesyłek lub ich awizowaniu. Okoliczność, że skarżący w dniu 23 grudnia 2014 r. złamał nogę, nawet jeżeli w pewnym okresie mogła być przeszkodą w osobistej aktywności skarżącego, nie stanowiła przeszkody w posługiwaniu się innymi osobami w celu uzyskania wiadomości o nadchodzących przesyłkach. Z dat poszczególnych istotnych w sprawie zdarzeń wynika, że przesyłka z decyzją została awizowana w dniu 16 stycznia 2015 r. pod adresem wskazanym przez skarżącego, a ten dopiero w dniu 19 marca 2015 r., nie zaś w dniu 16 kwietnia 2015 r. (co sugeruje skarżący), dowiedział się o tym fakcie. Powyższe oznacza, że przez ponad dwa miesiące skarżący nie interesował się, czy pod wskazany przez niego adres została skierowana przez organ korespondencja, mimo że w dniu 30 grudnia 2014 r. złożył odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Powinien był zatem spodziewać się doręczenia decyzji organu odwoławczego. Niewiarygodne jest również, w ocenie Sądu pierwszej instancji, usprawiedliwianie uchybienia terminu w złożeniu skargi wyłącznie faktem złamania nogi jako uniemożliwiającym odbiór korespondencji, skoro skarżący 30 grudnia 2014 r., a więc tydzień po złamaniu nogi, złożył odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Strona mogła zatem wykonywać i wykonywała czynności potrzebne do zadbania o własne interesy. Nie usprawiedliwia uchybienia terminu także wskazywana prze skarżącego okoliczność, że kiedy odbierał decyzję w dniu 19 marca 2015 r. w Wydziale Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego, nikt go nie poinformował, iż odebrał przesyłkę po terminie. Skoro przesyłka odbierana była w siedzibie organu, a więc po zwrocie jej przez operatora pocztowego, to sam ten fakt świadczył, że termin do odbioru przesyłki awizowanej już upłynął. W związku z tym skarżący powinien był zainteresować się, kiedy upłynął termin do odbioru awizowanej przesyłki w placówce pocztowej i kiedy upłynął lub upłynie termin złożenia skargi do Sądu. Ponadto skarżący odbierał decyzję w siedzibie organu już po upływie terminu do złożenia skargi do Sądu, a więc ewentualna informacja o terminie, w którym powinien był odebrać przesyłkę w placówce pocztowej nie miała znaczenia dla zachowania terminu do złożenia skargi do Sądu. Informacja taka wskazywałaby skarżącemu już w dniu 19 marca 2015 r., że upłynął termin do zaskarżenia decyzji organu odwoławczego, a więc od tej daty płynąłby 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. M., zaskarżając je w części odmawiającej przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że strona skarżąca z własnej winy uchybiła terminowi do złożenia skargi, - art. 250 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nie przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, pomimo złożenia wniosku w tym przedmiocie przez pełnomocnika skarżącego. W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przywrócenie terminu do złożenia skargi; ewentualnie rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zażalenia jako oczywiście uzasadnionego na posiedzeniu niejawnym i - w oparciu o art. 195 § 2 P.p.s.a. - uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przywrócenie terminu do złożenia skargi i zasądzenie. Wniesiono także o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to wynagrodzenie nie zostało uregulowane ani w całości ani też w części. W uzasadnieniu zażalenia podkreślono, że w dniu 18 września 2014 r. R. M. został z lokalu eksmitowany. Skarżący nie miał stałego miejsca zamieszkania, ani nawet określonego miejsca pobytu tymczasowego, stąd nie mógł dowiedzieć się o biegnącym terminie do złożenia skargi. Nie był w stanie - mimo zachowania najwyższej staranności - do podania innego adresu, pod który mogła by być kierowana korespondencja. Ani właściciel lokalu tymczasowego, z którego skarżący został wyeksmitowany i wymeldowany, ani nowy lokator tego lokalu nie przekazali mu korespondencji lub choćby informacji, że taka korespondencja istnieje. Nie mógł on natomiast wskazać innego adresu, gdyż takiego nie posiadał. Skarżący wskazał nadto, że jest osobą w podeszłym wieku oraz schorowaną (orzeczona tzw. "I grupa inwalidzka"). W dniu 23 grudnia 2014 r. uległ zaś wypadkowi (złamanie nogi), co dodatkowo skomplikowało jego i tak już ciężką sytuację. Suma tych wszystkich okoliczności sprawiła, że nie był w stanie wskazać organowi innego adresu do korespondencji. Organy I, jak i II instancji postępowania administracyjnego mając wiedzę, że skarżący nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w L., winien ustanowić kuratora do doręczeń, nie zaś wysyłać wszystkie pisma w sprawie, w tym decyzje administracyjne, na adres wskazany wyżej. Skarżący po powzięciu wiadomości o nadejściu i zwrocie przesyłki pocztowej oraz ustaleniu od kogo pochodzi niezwłocznie udał się do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego, gdzie odebrał decyzję Wojewody Lubelskiego w dniu 19 marca 2015 r., stąd uznać należy, iż spełniona została przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Przy czym brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 712/08, [w:] CBOSA). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. postanowienie SN z dnia 7 lutego 2000 r. sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12; postanowienie NSA z dnia 17 września 2014 r. sygn. akt I OZ 779/14, npubl.). W rozpoznawanej sprawie argumentacja R. M. zmierzająca do podważenia stanowiska zawartego w zaskarżonym orzeczeniu sprowadza się w istocie do zarzutu braku skutecznego doręczenia stronie przesyłki zawierającej ostateczną decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] stycznia 2015 r. Zdaniem skarżącego rozstrzygnięcie to zostało skierowane na adres lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w Lublinie, w którym skarżący faktycznie nie przebywał, ponieważ został z niego eksmitowany w dniu 18 września 2014 r. Następstwem powyższego było uchybienie przez stronę terminowi do złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Oceniając wskazane przez stronę okoliczności, w kontekście przytoczonej wyżej wykładni przepisów ustawy P.p.s.a., Naczelny Sądu Administracyjny stwierdza, iż strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na przedmiotową decyzję Wojewody Lubelskiego. Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że w dniu 18 września 2014 r. R. M. został eksmitowany z lokalu przy ul. [...] w L. Nie mniej jednak zdarzenie to, jak wynika z akt sprawy, nie wpłynęło w sposób negatywny na możliwość odbioru przez skarżącego kierowanej na wskazany adres korespondencji, a tym samym terminowego złożenia skargi. Po pierwsze należy wskazać, że na etapie postępowania administracyjnego sam skarżący podczas wysłuchania w Wydziale Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta Lublin w dniu 15 października 2014 r., a więc już po opróżnieniu lokalu przez komornika, a następnie w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta Lublina z dnia [...] listopada 2014 r. – k. 31 akt adm.) wskazał adres do doręczeń przy ul. [...] w L. Także w skardze do Wojewódzkigo Sądu Administarcyjnego w Lublinie z dnia 17 kwietnia 2015 r. skarżący podał adres przy ul. [...] (k. 3 akt sądowych). Po drugie, ze zwrtonych potwierdzeń odbioru przesyłek kierowanych przez organ do skarżącego wynika, że R. M. osobiście dokonywał odbioru części tej korespondecji w placówce pocztowej (w dniu 1 października 2014 r. odbrał on przesyłkę zawierającą zawiadomienie Prezydenta Maista Lublina z dnia [...] września 2014 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego (k. 18 akt adm.); w dniu 21 października 2014 r. został powiadomiony o możliwości zapoznania się z treścią dokumentów zebranych w sprawie oraz możliwością wypowiedzenia się (k. 26)). Również na etapie postępowania sądowego przesyłkę zawierającą wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, wezwanie do uzupełnienia braków formalnych i odpis odpowiedzi na skargę skarżący odebrał w placówce pocztowej w dniu 11 maja 2015 r. (k. 10 akt sądowych). Dopiero w piśmie z dnia 18 maja 2015 r. stanowiącym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi strona podała inny adres do korespondencji (ul. [...] w L., skrytka pocztowa nr [...]). Powyższe okoliczności, jak również fakt, że skarżący nie zgłaszał na etapie postępowania administracyjnego żadnych problemów z odbiorem korespondencji kierowanej na adres: ul. [...] w L., rzutują wprost na brak jego wiarygodności w kwestii możliwości terminowego odbioru przesyłek oraz dokonania czynności procesowych. Należy podkreślić, iż pismem z dnia [...] września 2014 r. o wszczęciu postępowania w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego został poinformowany o obowiązku zawiadomienia organu w czasie trwania postępowania o każdej zmianie adresu art. 41 § 1 i 2 K.p.a., skarżący nie podjął żadnego działania zabezpieczającego go przed ewentualnymi negatywnymi skutkami uchybienia terminowi (np. nie ustanowił aktualnego adresu lub pełnomocnika do doręczeń). Wobec tego Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż doręczone na podany przez skarżącego adres pisma wywołały określony skutek prawny. Odnosząc się do informacji, że nowy właściciel mieszkania nie poinformował skarżącego o przychodzącej do niego korespondencji, należy wskazać, iż strona na własne ryzyko i odpowiedzialność wskazała w postępowaniu przed organem administracji do doręczeń adres lokalu, z którego została eksmitowana, zatem tylko ona będzie ponosiła z tego tytułu negatywne konsekwencje. To, że obecny właściciel lokalu mieszkalnego nie wywiązał się z ewentualnego przyjętego wobec skarżącego zobowiązania nie może powodować, że działania organów administracji uznane zostaną za wadliwie przeprowadzone, jak również nie może stanowić przesłanki przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej. W kwestii wskazanego przez skarżącego wypadku (złamanie nogi), należy stwierdzić, iż strona nie wykazała w jaki sposób zdarzenie to miało wpływ na opóźnienie w zaskarżeniu ostatecznej decyzji, skoro, jak słusznie podniósł Sąd, w dniu 30 grudnia 2014 r., a więc tydzień po złamaniu nogi, złożyła ona odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Pozbawiony jest doniosłości prawnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 250 § 1 P.p.s.a., bowiem postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r. przyznano pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Reasumując należy wskazać, iż w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał aby istniały wobec niego takie obiektywne przeszkody, których nie mógłby przezwyciężyć, dochowując należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. W związku z tym Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił R. M. przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Strona nie uprawdopodobniła bowiem, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Z uwagi powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.