II FZ 469/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 264/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 264/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił W. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 23 lutego 2015 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazano, że postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W związku z wniesionym przez skarżącego sprzeciwem od tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wskazanym wyżej zakresie, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015r. (sygn. akt. II FZ 687/15), oddalił zażalenie strony na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Kolejnym wnioskiem z dnia 21 września 2015 r. skarżący wniósł ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W związku z wniesionym sprzeciwem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. (sygn. akt II FZ 1009/15) oddalił zażalenie na wyżej wskazane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł, pismem z dnia 21 marca 2016 r. złożył kolejny, trzeci już wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek swój uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy i brakiem wiedzy specjalistycznej i środków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Stwierdził, że pojawiły się nowe okoliczności, gdyż otrzymał emeryturę i pogorszył się stan jego zdrowia, co uniemożliwia mu wykonywanie prac zarobkowych. Jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura, z której opłaca alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie oraz koszty utrzymania mieszkania i leczenia. Dodał, że w toku egzekucji administracyjnej organ zajął świadczenie emerytalne oraz w całości wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu wykonywanej pracy na umowę zlecenie. Podkreślił, że sprzedane pojazdy z uwagi na wiek i stan techniczny nie przedstawiały znacznej wartości, zaś środki uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej, czego efektem jest nałożony na niego wobec małżonki obowiązek alimentacyjny. Prowadzi z żoną oddzielne gospodarstwo domowe, pomimo zamieszkiwania razem. Według zaś oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) z dnia 11 kwietnia 2016 r., skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.080 zł miesięcznie oraz wynagrodzenia z umowy zlecenia 600 - 800 zł. Posiada udział w wysokości 1/2 w prawie własności mieszkania o powierzchni 60 m2. Ponosi koszty czynszu za mieszkanie w wysokości 500 zł, alimenty w wysokości 600 zł, koszty lekarstw 300 zł, koszty wyżywienia 400 zł, egzekucji 600-800 zł. W związku z powyższym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 12 maja 2016r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu prawa pomocy. Pismem z dnia 30 maja 2016r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Uzasadniając zaskarżone postanowienie Sąd powołując się na treść art. 245 § 2 i 246 § 2 oraz art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.) uznał, że wbrew twierdzeniu zawartemu we wniosku oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza, skarżący nie wykazał, by nastąpiła zmiana okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej i rodzinnej, a podniesiona przez skarżącego okoliczność - pogorszenia stanu zdrowia oraz związany z tym fakt niemożliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. Ponadto kwestia ta przeczy podanej we wniosku informacji, że skarżący jest zatrudniony na umowę zlecenie i z tego tytułu uzyskuje dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 600-800 zł. Analizując treść oświadczeń skarżącego we wnioskach z dnia 11 maja 2015 i 21 września 2015 r., Sąd uznał, iż zmianie uległa jedynie wysokość dochodów przedstawianych przez wnioskodawcę. W pierwszym wniosku skarżący podawał wysokość emerytury w kwocie 2.560 zł, w drugim 2080 zł natomiast w aktualnie rozpoznawanym wniosku z dnia 11 kwietnia 2016 r. wykazuje dwa źródła dochodu tj. emeryturę w wysokości 2080 zł oraz umowę zlecenia z której uzyskuje kwotę 600-800 zł netto miesięcznie. Odnośnie wysokości dochodów przedstawiona we wnioskach sytuacja materialna skarżącego jest zasadniczo podobna (a nawet nieznacznie lepsza), zmianie uległo jedynie podanie dodatkowego źródła dochodu jakim jest wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. Sytuacja bytowa i rodzinna pozostała bez zmian, tym samym nie ma podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska jedynie w oparciu o niepotwierdzoną stosownymi dowodami okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego, która uniemożliwia mu dodatkowe zatrudnienie. Sąd uznał zatem, że na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, brak jest podstaw do zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Poza sporem w sprawie pozostawało ustalenie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpatrywany przez Sąd pierwszej instancji był kolejnym żądaniem strony. Aktualny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zawierał przy tym informacje zbieżne z przedstawionymi na wcześniejszym etapie postępowania, które zostały już prawomocnie ocenione przez sądy administracyjne obu instancji. Skarżący nie sprecyzował jakie nowe okoliczności miałyby zadecydować o konieczności uwzględnienia zgłoszonego żądania. W myśl art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 - treść orzeczenia dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonał analizy przedłożonych przez stronę informacji, podnosząc, że nie świadczyły one o spełnieniu warunków skorzystania z instytucji prawa pomocy. Trafnie Sąd wskazał, że na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, brak jest podstaw do zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący uzyskuje bowiem stałe dochody (ok. 2700 zł). Ponadto wbrew temu co twierdzi, że z uwagi na stan zdrowia nie ma możliwości wykonywania jakichkolwiek dodatkowych prac, to jednak poza dochodem z emerytury uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu umowy zlecenia, które wprawdzie podlegają zajęciu, ale zwiększają jego dochód. Skarżący nie powołuje się także, w związku z trudną sytuacją finansową, na konieczność korzystania przez niego lub przez jego małżonkę z systemu pomocy społecznej. Jednocześnie - co kluczowe dla rozstrzygnięcia - Sąd pierwszej instancji zauważył, że wbrew twierdzeniu zawartemu we wniosku skarżący nie wykazał, by nastąpiła zmiana okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Podniesiona przez skarżącego okoliczność - pogorszenia stanu zdrowia oraz związany z tym fakt niemożliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. Obraz sytuacji majątkowej skarżącego, wynikający z akt sprawy, nie uległ bowiem istotnej zmianie od chwili uprzednio wydanych postanowień w sprawie prawa pomocy i nie dezaktualizował prawomocnej oceny jego kondycji finansowej w kontekście przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się podstaw uzasadniających weryfikację wcześniejszego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.