II GSK 1236/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant asystent sędziego Nina Szyller po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1049/13 w sprawie ze skargi Agencji Ochrony Osób i Mienia "R." Spółki z o.o. w R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 3 [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi R. sp. z o.o. z siedziba w R., na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 3 [...] 2013 r. w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 6 [...] 2013 r.; stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się tego wyroku; nakazał ściągnąć od R. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. na rzecz Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę [...]złotych tytułem nieziszczonego wpisu oraz zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej R. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. kwotę [...]złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia. Decyzją z dnia 6 [...] 2013 r., Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia działając na podstawie art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 ust. 1 i 4, art. 82 ust. 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm., zwana dalej u.ś.o.z.) oraz art. 6 ust. 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwana dalej u.s.u.s.) ustalił, że M. M. podlegał od dnia 1 [...] 2009 r. do dnia 31 [...] 2009 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z R. sp. z o.o. Decyzją z dnia 3 [...] 2013 r., Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 u.ś.o.z. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w rezultacie rozpatrzenia odwołania od decyzji Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podał, iż z protokołu kontroli ZUS wynika, że zawarta przez pracownika umowa składała się z powtarzalnych w czasie działań. Do jego obowiązków należały: windykacje należności, prowadzenie spraw dotyczących windykacji należności oraz sporządzanie raportu - rezultatem tych umów miał być zwindykowany dług i prowadzenie dokumentacji związanej z tą usługą. Oceniając powyższe uznał, iż wykonywanie przez pracownika umowy było ciągiem określonych czynności charakterystycznych dla umowy zlecenia (starannego działania - zmierzającego do osiągnięcia skutku) polegających na prowadzeniu spraw dotyczących windykacji należności oraz sporządzania raportu. Innymi słowy zawarta umowa była umową o świadczenie usług. Prawidłowo zatem organ I instancji ustalił o objęciu uczestnika, obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania na rzecz skarżącej, w okresie od 1 [...] 2009 r. do 31 [...] 2009 r. umowy, do której stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., Nr 16, poz. 93 ze zm., zwana dalej k.c.) W skardze złożonej na powołaną decyzję do sądu administracyjnego skarżąca spółka wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zarzuciła organowi niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że z załączonej do skargi umowy o dzieło nr [...], zawartej w dniu 6 [...] 2009 r. pomiędzy skarżącą spółką, jako zamawiającym i uczestnikiem postępowania, jako wykonawcą wynika, iż zamawiający zamawia wykonanie, a wykonawca zobowiązuje się wykonać dzieło polegające na: prowadzeniu spraw dotyczących windykacji należności oraz sporządzeniu raportu (§ 1 umowy). Rozpoczęcie wykonania dzieła nastąpi dnia 6 [...] 2009 r., natomiast ukończenie dzieła nastąpi każdorazowo w ostatni dzień miesiąca (§ 3 umowy). We wniosku z dnia 22 [...] 2013 r. o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia uczestnika postępowania ubezpieczeniem zdrowotnym i wydanie stosownej decyzji, organ rentowy wskazał, jako okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu pracownika okres od dnia 1 [...] 2009 r. do dnia 31 [...] 2009 r. (pkt 23 wniosku). Przedstawiony natomiast przy wniosku ZUS protokół kontroli skarżącej spółki - płatnika składek, wobec zanonimizowania danych osobowych (imię i nazwisko) pracowników spółki, jest w ocenie Sądu nieczytelny. Wobec powyższego, Sąd zwrócił uwagę na rozbieżność w odniesieniu do ewentualnej początkowej daty ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika. Wobec sprzeczności w treści tych dokumentów, brak jakichkolwiek ustaleń ze strony organów w tym zakresie stanowił, zdaniem tego Sądu, uchybienie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał również na brak ustosunkowania się Prezesa NFZ do zarzutu podniesionego przez skarżącą na etapie postępowania odwoławczego, że sporna decyzja wydana została jedynie na podstawie protokołu kontroli ZUS. Z tych względów, Sąd I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a oraz art. 3 § 2 p.p.s.a., a w konsekwencji: 1) naruszenie art. 223 § 2 p.p.s.a. poprzez zastosowanie i nakazanie ściągnięcia od R. kwoty [...] złotych tytułem nieziszczonego wpisu, pomimo nie zaistnienia sytuacji procesowej uprawniającej do tego wskazanej w art. 223 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 220 p.p.s.a tj. braku ustalenia wyższej wartości przedmiotu sporu, cofnięcia przyznanego prawa pomocy, albo uchylenia kurateli przed wyznaczeniem terminu rozprawy, a w konsekwencji także art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wskazania motywów orzeczenia w jego uzasadnieniu; 2) naruszenie art. 6 p.p.s.a. w związku z art. 49 § 1 p.p.s.a. oraz art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a, poprzez niezastosowanie w sprawie i zaniechanie wezwania strony postępowania sądowoadministracyjnego do uzupełnienia wpisu od skargi pod rygorem odrzucenia skargi i przystąpienie do merytorycznego rozpatrzenia zarzutów skargi, a w konsekwencji jej uwzględnienia, pomimo iż przepisy wskazują, iż sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata i wzywa wnoszącego skargę, aby pod rygorem odrzucenia skargi uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania a w konsekwencji także art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wskazania motywów orzeczenia w jego uzasadnieniu; 3) naruszenie art. 200 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sprawie i zasądzenie od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz R. kwotę [...] złotych; 4) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez zastosowanie w sprawie, a w konsekwencji nienależyte wykonanie obowiązku kontroli i rozpatrzenie a następnie uwzględnienie skargi, polegające na uchyleniu decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, pomimo brzmienia art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a, zgodnie z którym sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata i wzywa do uiszczenia wpisu pod rygorem odrzucenia skargi; Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Skarga kasacyjna oparta została na podstawie określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a. Z postawionych w niej zarzutów wynika, że istota spornego w rozpatrywanej sprawie zagadnienia odnosi się do oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który orzekając w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego uczynił to w sytuacji, gdy na etapie poprzedzającym orzekanie w sprawie, a mianowicie na etapie wstępnej kontroli warunków formalnych skargi pominięta została okoliczność, że od skargi tej nie został uiszczony należy wpis, który sąd administracyjny nakazał (dopiero) ściągnąć od skarżącej spółki w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku. W związku z tym, że strona nie została wezwana do uiszczenia należnego wpisu – zdaniem strony skarżacej kasacyjnie - sąd administracyjny nie mógł merytorycznie orzekać w przedmiotowej sprawie, tj. innymi słowy nie mógł rozpoznawać skargi, albowiem zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. Sanowanie zaś tego rodzaju sytuacji stanowiącej konsekwencję braku stosowanej reakcji na nieuiszczenie należnego wpisu, nie mogło - zdaniem strony skarżącej kasacyjnie - nastąpić w trybie określonym art. 223 § 2 p.p.s.a., co w rozpatrywanej sprawie polegało na nakazaniu w pkt II zaskarżonego wyroku ściągnięcia od skarżącej spółki kwoty [...] zł tytułem nieuiszczonego wpisu, albowiem przepis ten nie ma zastosowania w sytuacji takiej, jak ta która zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Tym samym, w ocenie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, zaskarżony wyrok powinien podlegać uchyleniu, jako wydany z naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów p.p.s.a. Z powyższego wynika, że istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie wiąże się z potrzebą udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w przedstawionych okolicznościach stanu sprawy – rozpoznanie skargi wniesionej do sądu administracyjnego mimo nieuiszczenia należnego wpisu i braku wezwania do jego uiszczenia na etapie wstępnej kontroli skargi (art. 220 § 1 i § 3 w związku z art. 49 § 1 p.p.s.a.) i nakazanie jego ściągnięcia od strony skarżącej w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji, tj. w wyroku uwzględniającym skargę (art. 223 § 2 p.p.s.a.) - wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu, czy też nie. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego na tak postawione pytanie udzielić należy odpowiedzi twierdzącej, a mianowicie, że zaskarżony wyrok nie jest niezgodny z prawem z tego powodu, że w jego pkt II Sąd I instancji nakazał ściągnąć od R. sp. z o.o. z siedzibą w R. kwotę [...] zł tytułem nieuiszczonego wpisu, zaś w pkt III tego wyroku zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz wymienionej spółki [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W punkcie wyjścia podnieść należy, że zarzuty skargi kasacyjnej, które z uwagi na ich istotę i komplementarny charakter można i należy rozpoznać łącznie, nie czynią zadość wymogowi określonemu w art. 174 pkt 1 w związku z art. 176 p.p.s.a. Mianowicie, o skuteczności zarzutów stawianych na podstawie określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a, nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa w przywołanym przepisie, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc, nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z wykazaniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny. Z punktu widzenia przedstawionych uwag, według Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić należało, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia wskazanych w niej przepisów ustawy procesowej nie czynią zadość wskazanemu wymogowi. Strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała bowiem, aby zarzucane naruszenia miały wpływ na wynik sprawy w znaczeniu, w jakim przedstawiono to powyżej. Zwłaszcza, gdy w tym kontekście podkreślić, że teza strony skarżącej kasacyjnie o wpływie zarzucanego naruszenia wskazanych we wniesionym środku zaskarżenia przepisów ustawy procesowej, zwłaszcza zaś naruszenia art. 223 § 2 p.p.s.a., oparta została na z gruntu niezasadnym założeniu, że wymieniony przepis nie miał (i nie ma) zastosowania do sytuacji takiej jak ta, która zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie jest bowiem wręcz przeciwnie. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, brak wezwania skarżącej spółki do uiszczenia należnego wpisu, którego ta, wnosząc skargę, nie uiściła, nie stanowił bezwzględnej i nieusuwalnej przeszkody do merytorycznego rozpoznania skargi i wydania orzeczenia kończącego postępowanie w rozpatrywanej sprawie, a to dlatego właśnie, że w tego rodzaju sytuacji wymienione braki mogą być usunięte, a tym samym i sanowane w trybie określonym w art. 223 § 2 p.p.s.a. Stanowisko dopuszczające taką możliwość znajduje swoje potwierdzenie w - afirmowanym przez skład orzekający Sądu - orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że przepis art. 223 § 1 i § 2 p.p.s.a., gdy chodzi o zakres jego normowania i zastosowania odnosi się do dwóch innych faz postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 86/11). Mianowicie, o ile § 1 art. 223 p.p.s.a. dotyczy etapu przygotowania rozprawy po przekazaniu akt sędziemu sprawozdawcy, o czym świadczy odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 220 ustawy procesowej, to § 2 art. 223 p.p.s.a. dotyczy fazy orzekania i ma zastosowanie do sytuacji, gdy sąd administracyjny stwierdzi na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej sprawie, brak uiszczenia należnej opłaty i bez względu na przyczyny tego stanu rzeczy. Wskazane stanowisko, nie dość, że znajduje swoje potwierdzenie w rezultacie językowej wykładni przywołanych przepisów, to również i w korespondującym z nim rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej tego przepisu. Niezależnie od powyższego, nie można tracić z pola widzenia i tego argumentu, że jak słusznie podkreślono w uzasadnieniu przywołanego postanowienia NSA, uwzględniając treść art. 212 § 2 p.p.s.a. należałoby przyjąć, że ratio legis art. 223 § 2 p.p.s.a. polega na konieczności realizacji obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie, co ma służyć zapewnieniu wpływów do budżetu państwa. Przyjęcie więc, że art. 223 § 2 p.p.s.a. odnosi się do każdego przypadku nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości, niewątpliwie przyczynia się do realizacji takiego zamierzenia prawodawcy. Ponadto, skoro obowiązek uiszczenia w należnej wysokości opłaty sądowej od pisma podlegającego takiej opłacie powstaje z mocy prawa (art. 199, art. 219 § 1 p.p.s.a.), zaś zarządzenie przewodniczącego wzywające do opłacenia wpisu ma charakter deklaratoryjny i stanowi wyraz obowiązku informacyjnego sądu (art. 6 p.p.s.a.), to tym bardziej za oczywiste uznać należy, że obowiązek uiszczenia opłaty nie stanowi konsekwencji wymienionego zarządzenia przewodniczącego, ale wiąże się z samym faktem wniesienia przez stronę pisma podlegającego opłacie, która to opłata, w sytuacji stwierdzenia na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia braku jej uiszczenia, podlega ściągnięciu na podstawie art. 223 § 2 p.p.s.a. Przemawiają za tym również względy natury ekonomiki procesowej. Okoliczność, że Sąd I instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska odnośnie do zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 223 § 2 p.p.s.a., nie czyni tego uzasadnienia wadliwym w stopniu, który w świetle na wstępie przedstawionych uwag, uzasadniałby uchylenie kontrolowanego wyroku. W związku z powyższym, zarzuty skargi kasacyjnej uznać należało za pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Wobec tego, Naczelny Sad Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku. ----------------------- 9