I GZ 674/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2626/15 w zakresie odmowy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2626/15 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji wskazał, że w złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy [...] wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, że nie osiąga dochodów. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2015 r. wezwano go do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Pismem z dnia 3 lipca 2015 r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, iż skarżący nie osiąga dochodów, utrzymuje się dzięki pomocy rodziców. Poinformował także, iż miesięczne wydatki wnioskodawcy w wysokości "kilkaset złotych" są również pokrywane przez jego rodziców. Skarżący zamieszkuje w pokoju, który znajduje się w nieruchomości należącej do jego ojca, który to ponosi również koszty utrzymania domu. Ponadto wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, nie posiada rachunków bankowych, oszczędności i nie jest zarejestrowanym bezrobotnym. Poinformował również, że zawarł z matką umowę pożyczki w wysokości 3.430 zł w celu uiszczenia zaległych opłat sądowych. Do pisma załączono zeznania podatkowe PIT-28 za lata 2013-2014, deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych PCC-3 oraz informację o przychodach PIT-28/A za 2014 r. Według Sądu I instancji oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Skarżący nie wskazał bowiem jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który – według jego oświadczeń – osiągają jego rodzice. Oceniając w tym zakresie sytuację życiową i materialna wnioskodawcy WSA nie podzielił stanowiska skarżącego o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie wykonał zarządzenia z dnia 25 czerwca 2015 r. w zakresie w jakim był wzywany do określenia wysokości pomocy, jaką otrzymuje od rodziców. Skoro, jak wywodzi, utrzymuje się z pomocy rodziców u których zresztą mieszka, to oświadczenie w zakresie możliwości majątkowych jego rodziców i wysokości udzielanej przez nich pomocy finansowej jest niezbędne dla oceny wniosku, niezależnie od tego, iż według oceny skarżącego nie prowadzi on z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Natomiast nie sposób jest przyjąć, by wykonaniem tego zarządzenia było stwierdzenie pełnomocnika, zawarte w piśmie z dnia 3 lipca 2015 r., iż "skarżący otrzymuje pomoc materialną jedynie od swoich rodziców w trudnej do oszacowania wysokości ponieważ często jest to pomoc rzeczowa". Ponadto WSA wskazał, że ani we wniosku złożonym na formularzu PPF ani w dodatkowym oświadczeniu, nie przedstawiono jak kształtują się wydatki wnioskodawcy związane z niezbędnym utrzymaniem. Skarżący został wezwany do złożenia oświadczenia w tym zakresie zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2015 r. W piśmie z dnia 3 lipca 2015 r. jego pełnomocnik ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że miesięczne wydatki na bieżące potrzeby wynoszą "około kilkaset złotych" pokrywane w większości przez jego rodziców, czego nie można uznać za wykonanie wezwania w tym zakresie. Wnioskodawca nie wyjaśnił również jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów. Jego pełnomocnik wskazuje jedynie, że nie rejestrował się w Urzędzie Pracy, nie korzystał z pomocy społecznej. Skoro zatem powodem tym nie jest niezdolność do pracy z uwagi na niepełnosprawność, czy chorobę, bądź inna obiektywna przeszkoda, to w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, postawa wnioskodawcy wywołuje negatywne skutki. Jeśli bowiem skarżący posiada możliwości zarobkowe, to próbę przeniesienia ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków których pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy oceniać negatywnie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...] zarzucając Sądowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych w szczególności poprzez przyjęcie, że stan rodzinny i finansowy skarżącego nie został przedstawiony w sposób pozwalający rozstrzygnąć, czy skarżącemu należy przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a. ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji słusznie odmówił przyznania prawa pomocy ponieważ złożone przez skarżącego wyjaśnienia oraz dokumentacja nie pozwalały na ustalenie, w jakiej znajduje się sytuacji majątkowej. Sąd wskazał przy tym, że skarżący zamieszkuje w domu swojego ojca, który ponosi koszty utrzymania domu. Skoro zatem skarżący nie pracuje, mieszka u ojca, który ponosi koszty utrzymania domu, to oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Należy podkreślić, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, Lex nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 k.r.o. Także art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnił podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby ocenić bowiem, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji strony skarżącej. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.