II FZ 35/17

Dnia 28 lutego 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 2479/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 19 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 2479/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A.W. (dalej jako "Skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 19 września 2014 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżąca wnosząc o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi, złożyła jednocześnie pismo z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata albo radcy prawnego, celem sporządzenia i wniesienia ww. środka zaskarżenia. Na zarządzenie referendarza sądowego wezwano Skarżącą do złożenia szeregu dokumentów dotyczących prowadzonej przez nią działalności gospodarczej oraz dokumentów dotyczących dochodów męża. Pomimo wezwania Skarżąca nie przedłożyła wydruków z księgi podatkowej z ostatnich trzech miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, za które deklaracje te były składane, zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania oraz wydruków historii rachunków bankowych. Nie przedłożyła również żadnego z żądanych dokumentów dotyczących męża wskazując, że małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając sprzeciw wniesiony od powyższego postanowienia Sąd stwierdził, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale wręcz formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów związanych z udziałem w sprawie pełnomocnika. W zażaleniu Skarżąca, działając przez swojego pełnomocnika (męża), zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie "prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie". Na tej podstawie Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości, poprzez uwzględnienie wniosku i przyznanie prawa pomocy, albo o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna ona jednak uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest przy tym stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału - zasadnie przyjął, że Skarżąca warunków przyznania prawa pomocy przewidzianych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie spełniła. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem przedstawione w złożonym przez Skarżącą wniosku okoliczności, nie dają pełnego obrazu rzeczywistości. Bowiem z jednej strony szczegółowo odniosła się ona do kwestii swojego stanu zdrowia, załączając stosowne dokumenty na poparcie podnoszonych przez nią twierdzeń. Z drugiej natomiast, podane przez nią informację dotyczące sytuacji materialnej, nie były wystarczające do dokonania jej oceny. Z kolei na wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwanie, Skarżąca odpowiedziała w sposób wybiórczy, nie przedstawiając dokumentów, które w wystarczający sposób potwierdzałyby jej trudną sytuację oraz wyjaśniały powstałe w tym zakresie wątpliwości. W tym miejscu należy podkreślić, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Ze zwrotu "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na względzie powyższe oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie miał możliwości dokonania szerszej oceny sytuacji materialnej Skarżącej, niż zrobił to Sąd pierwszej instancji. Treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji, a jedynie gołosłowne twierdzenia, w tym m.in. "że rachunek bankowy nie jest obowiązkowy do istnienia i prowadzenia działalności gospodarczej", co w domyśle ma chyba oznaczać, że rachunku bankowego Skarżąca w ogóle nie posiada. Ponadto wypada zaznaczyć, że reprezentujący Skarżącą mąż zdaje się zgrabnie pomijać milczeniem fakt, że zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 marca 2016 r. Skarżąca została wezwana do dostarczenia, m.in. kserokopii zeznania podatkowego dot. podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2014 - 2015 oraz szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych - jej i męża. Co prawda w piśmie z dnia 20 kwietnia 2016 r. zaznaczył on, że od 1996 r. mają ze Skarżącą zawartą umowę rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a od stycznia br. nie prowadzą gospodarstwa domowego, niemniej jednak stanowisko, że na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie nawzajem wsparcia finansowego niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe znajduje oparcie w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeksu rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082, z późn. zm.) i spotkało się z aprobatą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13). Naczelny Sąd Administracyjny stanął zatem na stanowisku, że trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż bierność Skarżącej w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jej sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Z przytoczonych wyżej względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.