II GSK 3163/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Piotr Pietrasz Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 4/15 w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 4/15, oddalił skargę M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] listopada 2014 r., odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. I Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Na podstawie tytułów wykonawczych Poczty Polskiej S.A. – Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej z dnia [...] lutego 2014 r., obejmujących zaległości abonamentowe RTV za lata 2009-2013 oraz za styczeń 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wszczął wobec zobowiązanego M. B. postępowanie egzekucyjne, doręczając mu [...]kwietnia 2014 r. odpisy tych tytułów wraz z zawiadomieniem z dnia [...] marca 2014 r. o zajęciu jego świadczenia emerytalnego w Z. w W. W dniu [...] sierpnia 2014 r. M. B. zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne, w którym zawarł również wspomniane zarzuty. Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. odmówił M. B. przywrócenia uchybionego terminu z uwagi na niespełnienie przesłanek do zastosowania tej instytucji, a ponadto stwierdził, że zobowiązany przynajmniej od chwili spisania protokołu o stanie majątkowym, tj. od [...] maja 2014 r. miał świadomość toczącego się wobec niego postępowania egzekucyjnego, a więc mógł skorzystać z prawa wglądu do akt sprawy i dołożyć wszelkich starań, by dotrzymać terminu do wniesienia zarzutów. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. B., domagając się jego zmiany oraz przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów. Zobowiązany podniósł, iż mimo, że o wszczęciu postępowania egzekucyjnego dowiedział się w dniu [...] maja 2014 r., to nie został pouczony o prawie wglądu w akta sprawy, co wraz z jego trudną sytuacją rodzinną było powodem uchybienia terminu do wniesienia przysługujących mu środków zaskarżenia. Zdaniem wnoszącego zażalenie, odmowa przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów stanowi istotne naruszenie zasad współżycia społecznego. Powołując się na rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 5 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, przedstawił procedurę rejestracji tych odbiorników i nadania numerów identyfikacyjnych abonentów, dowodząc nieprawidłowości zaistniałych w tej kwestii względem jego osoby, a tym samym brak podstaw prawnych do wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych. Nadmienił, że wierzyciel nie odpowiada na składane przez niego pisma i wnioski dotyczące dokumentów uzasadniających wystawienie tytułów wykonawczych, a w konsekwencji wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co narusza art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.) i uniemożliwia mu obronę swoich praw. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że określony w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.p.e.a.) termin do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, został wskazany w pouczeniu zawartym w części "G" tytułów wykonawczych, doręczonych zobowiązanemu dnia [...] kwietnia 2014 r. Organ podniósł, że kwestię przywrócenia uchybionego terminu regulują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.). W ocenie organu odwoławczego, podane przez zobowiązanego przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne nie uzasadniają zastosowania tej instytucji. Brak wiedzy o przysługującym prawie wglądu w akta sprawy, trudna sytuacja osobista zobowiązanego, a także długotrwała korespondencja z wierzycielem w kwestii zasadności wymaganych zaległości, zdaniem organu nie mogą stanowić podstawy do przywrócenia wnioskowanego terminu. Zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego są bowiem środkiem zaskarżenia, który służy zobowiązanemu w fazie jego wszczęcia, natomiast nowe okoliczności, ujawnione po upływie ustawowo zakreślonego terminu dla zarzutów, wynikające chociażby z prowadzonej z wierzycielem korespondencji w sprawie zasadności prowadzonej egzekucji, mogą być przedmiotem innych środków zaskarżenia, przewidzianych w ustawie egzekucyjnej (np. wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego). Organ wskazał, że od momentu doręczenia przedmiotowych tytułów wykonawczych zobowiązany miał możliwość zapoznania się z pouczeniem zawartym w części "G" tych tytułów, które wyznacza 7 dniowy termin przewidziany do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne, liczony od daty doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Organ podkreślił, że faktu ich otrzymania zobowiązany nie kwestionuje. Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił argumentu zobowiązanego, iż jednym z powodów niedotrzymania terminu była trudna sytuacja osobista po śmierci żony, nad którą sprawował opiekę, ponieważ okoliczność ta powinna być przede wszystkim uprawdopodobniona jakimkolwiek dokumentem, czy też zaświadczeniem lekarskim. Dalej wskazano, iż M. B. w dniu [...] maja 2014 r., podczas spisania protokołu o stanie majątkowym, mógł zasięgnąć informacji od poborcy skarbowego na temat toczącego się postępowania egzekucyjnego, zwłaszcza na temat środków zaskarżenia przysługujących zobowiązanemu. Za słusznością odmowy przywrócenia terminu przemawia również fakt kierowania licznych pism do wierzyciela. Zdaniem organu, zobowiązany nie dołożył należytych starań by w tym samym czasie zwrócić się do prowadzącego postępowanie egzekucyjne Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne. W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M. B. wniósł o jego zmianę oraz o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż zarówno brak wiedzy na temat przysługujących mu środków zaskarżenia, jak i problemy osobiste uzasadniają wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że przedstawione przez skarżącego argumenty mające na celu wykazanie zasadności przywrócenia terminu, nie mogą być uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu tego terminu. Wyrokiem z dnia 15 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. Sąd I instancji stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...] kwietnia 2014 r. Tytuły te zawierały stosowne pouczenie o możliwości wniesienia zarzutów w terminie 7 dni, a zatem termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego upłynął z dniem [...] kwietnia 2014 r. Sąd wskazał, że zarzuty zostały wniesione przez skarżącego dopiero w dniu [...] sierpnia 2014 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Zdaniem WSA, skarżący spełnił tylko dwie z określonych w art. 58 k.p.a. przesłanek warunkujących przywrócenie terminu, a mianowicie pismem z dnia [...]sierpnia 2014 r. wniósł zarzuty na postępowanie egzekucyjne wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W ocenie Sądu, już ta okoliczność stanowiła wystarczającą przeszkodę w uwzględnieniu wniosku o przywrócenie terminu. Skarżący nie wykazał bowiem, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, a także nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Za prawidłowe WSA uznał stanowisko organów, iż podniesione przez skarżącego okoliczności, tj. brak podstaw do wystawienia tytułów wykonawczych, czy traumatyczne przeżycia związane ze śmiercią żony, nie wyłączają winy w uchybieniu terminu do wniesienia zarzutów. Twierdzenia skarżącego o bezpodstawności wystawienia tytułów wykonawczych nie mogą same w sobie stanowić okoliczności uprawdopodobniającej brak winy w niedotrzymaniu terminu. W ocenie Sądu, za okoliczność wyłączającą winę w uchybieniu terminowi nie może też być uznana trauma związana ze śmiercią żony, ponieważ nie jest to okoliczność wyłączająca całkowicie możliwość podjęcia jakichkolwiek działań i troski o własne interesy. Skarżący nadto w żaden sposób nie uprawdopodobnił (za pomocą np. zaświadczenia lekarskiego), że po śmierci żony nastąpiło pogorszenie stanu jego zdrowia, uniemożliwiając mu wniesienie w terminie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu I instancji, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został oceniony właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. II Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. B., zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. Z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: - przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez błędne ustalenia faktyczne dokonane w oparciu o przedstawiony materiał dowodowy, niewyjaśnienie podniesionych w skardze zarzutów oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w konsekwencji uznanie, że Dyrektor Państwowej Izby Skarbowej w Katowicach prawidłowo ustalił w zaskarżonym postanowieniu, że należy utrzymać w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] września 2014 r., nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych Poczty Polskiej S.A. - Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] do [...], podczas gdy z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że skarżący uprawdopodobnił, iż niedotrzymanie terminu do wniesienia zarzutów nie było przez niego zawinione; - prawa materialnego, a to art. 58 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie za prawidłową odmowę przywrócenia terminu do złożenia zarzutów na toczące się postępowanie egzekucyjne, pomimo spełnienia przez skarżącego określonych tym przepisem przesłanek. Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 58 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie za prawidłową odmowę przywrócenia terminu do złożenia zarzutów na toczące się postępowanie egzekucyjne, pomimo spełnienia przez skarżącego określonych tym przepisem przesłanek. Istota sprawy sprowadza się zatem do oceny czy okoliczności podane przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wyczerpywały uprawdopodabniały brak winy w uchybieniu terminu w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. znajdującym w niniejszej sprawie zastosowanie na podstawie art. 18 u.p.e.a. Z przepisu tego wynika, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, a prośbę o przywrócenie należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, dopełniając jednocześnie czynności, dla której był określony. W przepisie tym zostały ustanowione cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie: wniesienie prośby o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do wniesienia tej prośby, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu oraz dopełnienie wraz z prośbą o przywrócenie terminu uchybionej czynności. Prośba zatem o przywrócenie terminu składa się elementów, które można określić jako formalne - złożenie w terminie, dopełnienie czynności oraz merytoryczne - uprawdopodobnienie braku winy. Wniosek o przywrócenie terminu co do jego meritum powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie prawdopodobieństwo twierdzenia o danym fakcie, to jednak uprawdopodobnienie winno prowadzić do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie będące przyczyną uchybienia terminu rzeczywiście miało miejsce. Podzielić należy pogląd prawny wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2006 r. (sygn. akt III CZ 28/06, LEX nr 188379), według którego chociaż uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określony fakt, to jednak nie oznacza to, że może ono w każdej sytuacji opierać się tylko na samych twierdzeniach strony. Odwołanie się w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Wskazać także należy, iż kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy, może mieć miejsce tylko wtedy, gdy dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia (jak np. pożar, powódź, nagła obłożna choroba powodująca konieczność hospitalizacji), tj. takiej, której strona (jej pełnomocnik) nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Istotnym przy tym jest, że przy ocenie winy strony (jej pełnomocnika) w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko czynności, które uniemożliwiły stronie (pełnomocnikowi) dokonanie tej czynności, ale także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie przez stronę (pełnomocnika) działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Ponadto przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (np. próbę skorzystania w tym zakresie z pomocy osoby trzeciej). Z powyższego wynika zatem, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1096/11 z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1534/13). Strona ma obowiązek uprawdopodobnienia, że przesłanki z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. zostały spełnione (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 933/10). Mając na uwadze powyższe uznać należało, iż M. B. nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy, a okoliczności podane przez niego uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. Skarżący zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w skardze, wskazał jedynie na brak podstaw do wystawienia tytułów wykonawczych oraz przeżycia i problemy zdrowotne związane ze śmiercią żony, W tym kontekście należy wskazać, iż prawidłowo ocenił WSA, że twierdzenia skarżącego o bezpodstawności wystawienia tytułów wykonawczych nie mogą stanowić podstawy wskazującej na brak winy w niedotrzymaniu terminu. Zasadne jest również stanowisko zarówno organu jak i WSA, że skarżący nie uprawdopodobnił np. za pomocą zaświadczenia lekarskiego, że po śmierci żony nastąpiło takie pogorszenie jego stanu zdrowia, które uniemożliwiałoby wniesienie w terminie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ogólnikowe stwierdzenie o problemach ze zdrowiem, na którą powołuje się skarżący kasacyjnie nie może, zdaniem Sądu, stanowić przesłanki uprawdopodobniającej brak winy w uchybieniu terminu, bowiem we wniosku nie znalazły się żadne informacje pozwalające w jakikolwiek sposób zweryfikować ww. twierdzenia. Samo oświadczenie skarżącego o braku możliwości wniesienia w terminie zarzutów, nie świadczy o zaistnieniu sytuacji wyjątkowej pozwalającej na przywrócenie terminu do dokonania tej czynność procesowej w postępowaniu egzekucyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 października 2014 r., I FZ 394/14, LEX nr 1517812). Sąd pragnie podkreślić, iż nie kwestionuje złego samopoczucia skarżącego związanego ze śmiercią żony (w okresie kilku tygodni przed upływem uchybionego terminu), jednakże w realiach niniejszej sprawy należy uznać, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że nie miał możliwość dopełnienia czynności procesowej wniesienia zarzutów, a zatem nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.