II SA/Ol 463/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2015 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego – wznowienia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia 24 lipca 2014r. wydaną przez Burmistrza Miasta M., po rozpoznaniu wniosku E. Z., na podstawie art. 9, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 15, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 pkt 2 i pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r., poz. 1228 ze zm., dalej jako: u.p.o.u.a.), przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego na M. O. na okres od dnia 1 lipca 2014r. do dnia 30 września 2014r. w kwocie po 500 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wskazano, iż E. Z., jako opiekun prawny małoletniego M. O., wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przedłożyła wyrok Sądu Rejonowego z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt "[...]", zasądzający alimenty na rzecz M. O. od matki A. O. w kwocie po 500 zł miesięcznie, a także zaświadczenie komornika sądowego, że egzekucja zasądzonych alimentów w okresie dwóch miesięcy przed złożeniem wniosku była bezskuteczna. Postanowieniem z dnia 26 września 2014r. Burmistrz Miasta M. – na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r. poz. 267, dalej jako: k.p.a.) – wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej własną decyzją ostateczną z dnia 24 lipca 2014r. w sprawie przyznania E. Z. jako opiekunowi prawnemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla małoletniego M. O. na okres od dnia 1 lipca 2014r. do dnia 30 września 2014r. w kwocie po 500 zł miesięcznie. Podano, że w dniu 26 września 2014r. E. Z. dostarczyła do MOPS w M. postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia 26 czerwca 2009r., sygn. akt "[...]", o umieszczeniu małoletniego M. O. w rodzinie zastępczej w osobie babci – E. Z. Następnie decyzją z dnia 13 października 2014r. organ I instancji uchylił ostateczną decyzję własną z dnia 24 lipca 2014r. przyznającą E. Z. jako opiekunowi prawnemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M. O. od dnia 1 lipca 2014r. do dnia 30 września 2014r. w kwocie 500 zł miesięcznie i odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia na okres od 1 lipca 2014r. do 30 września 2014r. W uzasadnieniu podniesiono, iż zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej, formą której jest m.in. spokrewniona rodzina zastępcza. W wyniku odwołania złożonego przez E. Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 grudnia 2014r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na konieczność ustalenia, czy M. O. został faktycznie umieszczony w pieczy zastępczej i kiedy nastąpiło faktyczne oddanie dziecka pod pieczę rodziny zastępczej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 19 lutego 2015r. wydaną przez Burmistrza Miasta M. ponownie uchylono decyzję z dnia 24 lipca 2014r. przyznającą E. Z. jako opiekunowi prawnemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M. O. od dnia 1 lipca 2014r. do dnia 30 września 2014r. w kwocie 500 zł miesięcznie i odmówiono przyznania E. Z. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na M. O. na okres od dnia 1 lipca 2014r. do dnia 30 września 2014r. w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu podano, że w toku powtórnie przeprowadzonego postępowania ustalono, że małoletni M. O. przebywa w rodzinie zastępczej w osobie E. Z. od dnia 26 września 2009r., a E. Z. otrzymuje z tego tytułu świadczenia na pokrycie kosztów jego utrzymania w wysokości 660 zł miesięcznie oraz dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania dziecka w wysokości 200 zł miesięcznie. Ponownie powołano się na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a., wskazując że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w pieczy zastępczej, formą której jest m.in. spokrewniona rodzina zastępcza. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. Z., zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych i prawnych. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż – jak podała odwołująca się - nie może ona odpowiadać za błędy organu. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2015r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż podstawę rozstrzygnięć w sprawach dotyczących przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowią przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona m.in. w pieczy zastępczej. Zgodnie zaś z przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 135 ze zm.) piecza zastępcza jest sprawowana w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców, a formą rodzinnej pieczy zastępczej jest m.in. rodzina zastępcza. Podniesiono, że małoletni M. O. umieszczony jest w rodzinie zastępczej u babci E. Z., co potwierdza zgromadzona dokumentacja sprawy, w tym postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 26 czerwca 2009r. Okoliczności tej nie podważa również wnioskodawczyni, która wcześniej w treści wniosku o przyznanie świadczenia alimentacyjnego oświadczyła, że M. O. nie został umieszczony w pieczy zastępczej. W związku z powyższym stronie nie przysługują świadczenia z funduszu alimentacyjnego na uprawnionego M. O. Podkreślono, że organ I instancji, wydając decyzję z dnia 24 lipca 2014r. o przyznaniu stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie posiadał informacji, że E. Z. stanowi rodzinę zastępczą dla M. O., gdyż do wniosku o ustalenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego strona dołączyła jedynie zaświadczenie Sądu Rejonowego o ustanowieniu jej opiekunem prawnym M. O., a w treści wniosku oświadczyła, że dziecko nie zostało umieszczone w pieczy zastępczej. Dopiero w dniu 26 września 2014r. E. Z. dostarczyła do MOPS w M. kopię postanowienia sądu o umieszczeniu M. O. w rodzinie zastępczej. W związku z tym w ocenie Kolegium wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję i słusznie organ I instancji wznowił postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wydał decyzję uchylającą dotychczasową decyzję i odmawiającą przyznania stronie wnioskowanych świadczeń. Wskazano, że jedynym uchybieniem proceduralnym organu I instancji jest niewskazanie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w podstawie prawnej decyzji, co w ocenie Kolegium nie ma wpływu na ostateczny wynik sprawy. Wskazano, że z uwagi na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. oraz bezsporny fakt przebywania M. O. w rodzinie zastępczej, organ I instancji obowiązany był odmówić stronie przyznania wnioskowanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyjaśniono, że istota powyższej regulacji sprowadza się do założenia, że skoro dziecko przebywa w rodzinie zastępczej i z tego tytułu rodzina ta otrzymuje odpowiednie wsparcie finansowe na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem, to brak jest podstaw do przyznawania rodzinie innych świadczeń, w tym przypadku świadczeń z funduszu alimentacyjnego, których celem jest również częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie E. Z. Podniosła, że MOPS w M. wiedział, że jest ona rodziną zastępczą dla swojego wnuka i otrzymuje z tego tytułu świadczenie w kwocie 860 zł. Dodała, iż wysokość tego świadczenia wynika z faktu, iż wnuk ma orzeczenie lekarskie i cały czas przyjmuje leki, a także uczęszcza na zajęcia terapeutyczne w szkole. Podała, że matka dziecka nie płaci żadnych alimentów, gdyż przebywa w zakładzie karnym. Skarżąca wskazała, iż jest nie tylko rodziną zastępczą dla wnuka, ale także została opiekunem prawnym dla niego i w związku z tym otrzymuje alimenty w wysokości 500 zł oraz zasiłek rodzinny w kwocie 186 zł. Zakwestionowała przy tym stanowisko organów wskazując że najpierw przyznano jej świadczenie na okres od lipca do września 2014r., a potem zostały jej one odebrane i zażądano ich zwrotu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Podnieść należy, że zaskarżona decyzja została wydana w trybie wznowieniowym. Organy uznały bowiem, że zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazać zatem należy, że zgodnie z tym przepisem organ wznawia postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jeżeli wyjdą na jaw istotne nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że nowe okoliczności faktyczne dotyczą tylko nowo odkrytych dowodów, czy też okoliczności lub po raz pierwszy zgłoszonych w postępowaniu, a więc takich, o których organ nie wiedział bez względu na przyczyny braku tej wiedzy. Nowej okoliczności nie stanowi odmienna niż w pierwotnym postępowaniu ocena znanych wówczas temu organowi okoliczności lub dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 lipca 1997r., sygn. akt I SA/Łd 674/96 LEX nr 30328, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 1997r., sygn. akt I SA/Wr 1838/96 LEX nr 31587, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 kwietnia 1998r., sygn. akt I SA/Kr 737/97, LEX nr 33391, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2014r., sygn. akt I OSK 236/13, LEX nr 1484830, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2014r., sygn. akt I OSK 236/13 LEX nr 1484830). Ponadto jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2010r. (sygn. akt II GSK 889/09, LEX nr 746308) wznowienie postępowania jest instytucją szczególną stanowiącą wyjątek od zasady trwałości decyzji, a więc wykładnia przepisów określających warunki wznowienia musi być ścisła. Konsekwencją przyjęcia wykładni ścieśniającej jest, że okoliczności, o których stanowi przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. mają być istotne, a więc mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a ponadto muszą ujawnić się po wydaniu decyzji, co oznacza, że dowody na istnienie tych okoliczności nie mogą znajdować się w aktach sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem decyzji podlegającej wznowieniu. W niniejszej sprawie organ wskazał jako nową okoliczność - która nie była mu znana w dniu wydania decyzji - fakt, że E. Z. została ustanowiona rodziną zastępczą dla małoletniego M. O. Jak podał organ wiadomość o tym fakcie powziął z datą przedłożenia przez skarżącą postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 26 czerwca 2009r. o ustanowieniu rodziny zastępczej, co nastąpiło w dniu 26 września 2014r. Wyjaśnić jednak należy, że podstawą do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego był między innymi wyrok Sądu Rejonowego z dnia 30 października 2013r. zasądzający alimenty na rzecz małoletniego M. O., w którym wyraźnie wskazano, że alimenty będą płatne do rąk rodziny zastępczej w osobie E. Z. Nie sposób zatem uznać, że w dniu wydania decyzji organ nie wiedział, iż skarżąca jest rodziną zastępczą dla swojego wnuka. Nie można przy tym – jak wskazuje to Kolegium – powoływać się na fakt, że wypełniając wniosek o przyznanie świadczenia alimentacyjnego skarżąca oświadczyła, że osoba uprawniona nie przebywa w rodzinie zastępczej. Przy tak nietypowej sytuacji, gdy osoba stanowiąca rodzinę zastępczą jest jednocześnie osobą ubiegającą się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego można mieć wątpliwości, jak winien wyglądać prawidłowo wypełniony wniosek. Jednakże w tej sytuacji wątpliwości tych nie można interpretować na niekorzyść skarżącej. Skoro zatem organ miał wiedzę na temat statusu skarżącej jako rodziny zastępczej dla osoby uprawnionej, a mimo to przyznał wnioskowane świadczenie z funduszu alimentacyjnego, to brak jest podstaw do przyjęcia, że zaistniała podstawa do wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie. Ponadto skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska organu, że okoliczność iż skarżąca jest rodziną zastępczą dla osoby uprawnionej uniemożliwia jej uzyskanie prawa do świadczenia alimentacyjnego. Należy bowiem przede wszystkim wskazać, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje osobie uprawnionej (art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a.), którą w niniejszej sprawie jest wnuczek skarżącej. W związku z tym art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a., stanowiący że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej, oznacza - zdaniem Sądu - taką sytuację, gdy osoba uprawniona nie pozostaje pod opieką osoby, do rąk której zasądzono alimenty, gdyż została umieszczona m.in. w rodzinie zastępczej. Użycie bowiem pojęcia "została umieszczona" wiąże się ze zmianą miejsca pobytu osoby uprawnionej, a tym samym niekorzystania z zasądzonych na jej rzecz alimentów, płatnych do rąk dotychczasowego opiekuna, a tym samym brakiem podstaw do przyznania świadczenia alimentacyjnego. Nie może to jednak odnosić się do sytuacji, gdy rodzinę zastępczą stanowi osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem jako rodzina zastępcza, a jednocześnie będąca opiekunem prawnym dziecka i uprawniona – na mocy wyroku sądowego – do otrzymywania alimentów na rzecz tego dziecka. Nie można przy tym podzielić stanowiska Kolegium, że argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącej świadczenia jest okoliczność, że jako rodzina zastępcza otrzymuje ona odpowiednie wsparcie finansowe na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem dziecka. Należy bowiem wskazać, że w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008r. (sygn. akt P 41/07) wyjaśniono, że wszystkie rodzaje rodzin zastępczych są objęte pomocą na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w nich dziecka. Ustawodawca, zapewniając pomoc na częściowe pokrycie potrzeb dziecka, wskazuje, że rodzina zastępcza, decydując się na objęcie pieczy nad dzieckiem, powinna mieć na uwadze, że może zaistnieć konieczność, w granicach nieobjętych świadczeniami, partycypowania w kosztach jego utrzymania. Trybunał stwierdził przy tym, że dzieci niepełnosprawne umieszczone w takich rodzinach są traktowane w sposób preferencyjny. Zatem pomoc udzielana rodzinom zastępczym także ma charakter częściowy, a w związku z tym nie powinna wykluczać pomocy z funduszu alimentacyjnego. Należy przy tym podnieść, że w powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, ze art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie wyrok ten dotyczył świadczenia pielęgnacyjnego, ale w jego treści Trybunał wskazał, że zarówno rodzina naturalna jak i rodzina zastępcza są podmiotami zobowiązanymi do pieczy nad dzieckiem, a różnicowanie ich pozycji jest przejawem naruszenia zasady równości. Zatem poglądy wyrażone w powołanym wyroku Trybunału także należy mieć na względzie przy interpretacji przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z powyższym organ powinien ponownie rozważyć kwestię prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia, a także zasadności wszczęcia postępowania wznowieniowego w niniejszej sprawie, mając na względzie powyższe wskazania Sądu. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.