II FZ 684/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1242/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 2 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r., III SA/Wa 1242/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K.G. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 2 kwietnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2015 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Warszawie podał, że skarżącym pismem z dnia 8 kwietnia 2015 r. złożył ww. skargę. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III WSA w Warszawie z dnia 2 czerwca 2015 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia. Zarządzenie zawierało pouczenie, że nieuiszczenie wpisu we wskazanym terminie spowoduje odrzucenie skargi. 2.2. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. 2.3. Zarządzeniem z dnia 11 czerwca 2015 r. wezwano skarżącego do wskazania osiąganych dochodów w roku 2014 i 2015, przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, zeznań podatkowych za 2013 r. a także oznaczenia wszystkich źródeł utrzymania w ciągu ostatnich 3 miesięcy oraz wskazania i udokumentowania innych okoliczności, z których może wynikać konieczność przyznania prawa pomocy (zaświadczenia o niezdolności do pracy, ponoszeniu przymusowych wydatków, szczegółowej kalkulacji kosztów życia, wskazania niezbędnych wydatków na poratowanie zdrowia, udokumentowania zadeklarowanych wydatków, uzyskiwanie świadczeń alimentacyjnych, należności, do zapłaty których strona jest zobowiązana - w tym wobec organów państwa i inne ważne okoliczności). 2.4. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 15 czerwca 2015 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 69 m2, wybudowany w 1945 r., nie ma zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Wskazał, że jest właścicielem nieruchomości rolnej, jednakże – jak stwierdził – dochód z tego tytułu w kwocie 445 zł jest fikcyjny, bowiem nie prowadzi działalności rolniczej i nie uzyskuje z tego tytułu dochodu realnego dochodu. Z treści decyzji Wójta Gminy C. z dnia 2 grudnia 2013 r. (k. 35 akt sądowych) wynika, że powierzchnia gospodarstwa rolnego skarżącego wynosi 6,47 ha fizycznych (powierzchnia przeliczeniowa użytków rolnych 1,82 ha). Skarżący oczekuje na wydanie własności działki siedliskowej nr 529 o powierzchni 1,34 ha. Oświadczył ponadto, że otrzymuje świadczenie z pomocy społecznej w wysokości 87 zł miesięcznie. Dołączył także własnoręcznie sporządzone oświadczenie, z którego wynika. że jego dochód stanowi 3.000 zł rocznie z tytułu dopłat do upraw rolnych oraz kwota 1.200 zł uzyskiwana z tytułu dzierżawy ziemi. Wskazał, że od tej kwoty należy odliczyć roczny podatek rolny w kwocie 280 zł. Kwota, którą realnie dysponuje w ciągu roku to 3.920 zł. 2.5. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Warszawie do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego przedłożył umowę dzierżawy nieruchomości rolnych z dnia 1 stycznia 2014 r., na którą powoływał się w treści złożonego oświadczenia. Przedstawił także kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego dnia 4 maja 2015 r., przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., z którego wynika, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Z załączonej kserokopii karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że skarżący ma chorobę wieńcową. 2.6. Postanowieniem Referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 6 lipca 2015 r. (data nadania) wpłynął sprzeciw skarżącego od ww. postanowienia z dnia 30 czerwca 2015 r. W uzasadnieniu wskazał, że z kwoty 532 zł stanowiącej jego dochód "nie można ruszyć ani złotówki". 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając przyznania prawa pomocy, WSA w Warszawie stwierdził, że po wnikliwej analizie działań skarżącego jego żądanie przyznania prawa pomocy należy ocenić jako nadużycie tego uprawnienia. Sądowi pierwszej instancji z urzędu znany jest bowiem fakt prowadzenia przez skarżącego wielu sporów sądowych, w tym sporów dotyczących łącznego zobowiązania pieniężnego za poszczególne (kolejne) lata. Wydawane względem niego decyzje są od lat o tożsamej treści. Tożsama jest także argumentacja, jaką posługuje się skarżący. Argumentacja ta została już wielokrotnie poddana kontroli WSA w Warszawie – po raz ostatni w kwietniu 2015 r., kiedy to Sąd ten oddalił skargę skarżącego w sprawie III SA/Wa 1974/14. Co istotne w wielu tych sprawach udział brali profesjonalni pełnomocnicy przyznani mu w ramach instytucji prawa pomocy. Koszty postępowania w tych sprawach zostały pokryte za stronę przez Skarb Państwa. Sąd pierwszej instancji zauważył, że ani z treści skargi, ani z treści pozostałych pism nie wynika, by skarżący podnosił nowe zarzuty. Ilość i charakter spraw podlegających kontroli sądowoadministracyjnej jednoznacznie dowodzi, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swoich praw w postępowaniu sądowym, lecz inicjowanie postępowań, które stanowią cel sam w sobie. O ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w tym postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego, licznych i merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa. W ocenie Sądu pierwszej instancji działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę. W tej sytuacji uznać należało, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika nie zasługiwał na uwzględnienie. Ponadto, WSA w Warszawie podał, że nie miał podstaw prawnych, by uwzględnić ten wniosek także z tego powodu, iż dane zawarte w formularzu nie pozwoliły mu na dokonanie pełnej, rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Zignorował on bowiem wezwanie z 11 czerwca 2015 r. i nie przedstawił dodatkowych informacji, które potwierdzałyby trudną sytuację majątkową kwalifikującą go do przyznania prawa pomocy (m.in. w zakresie tego, czy otrzymuje pomoc od rodziny, znajomych, jaką kwotę przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych). Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych i kalkulacji kosztów życia, które pozwoliłyby na rzeczywistą ocenę jego sytuacji materialnej, a zwłaszcza tego, w jaki sposób dysponuje osiąganym dochodem. Sama wysokość osiąganych dochodów nie przesądza automatycznie o tym, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych lub kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Decydujące znaczenie ma bowiem indywidualna sytuacja strony występującej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Warszawie (błędnie określone jako "sprzeciw") skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji i powołując się na okoliczność zawarcia umowy dzierżawy i niską kwotę przychodu z tego źródła, stwierdził, że jego sprzeciw jest "uzasadniony" i "nie budzi żadnych zastrzeżeń". 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie – pomimo częściowo błędnego uzasadnienia – odpowiada prawu. 5.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjne prawidłowo Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na okoliczność prowadzenia przez skarżącego wielu sporów sądowych, w tym sporów dotyczących łącznego zobowiązania pieniężnego za poszczególne (kolejne) lata. Wydawane względem niego decyzje są od lat o tożsamej treści, tożsama jest także argumentacja, jaką posługuje się skarżący. Jego argumentacja została już wielokrotnie poddana kontroli WSA w Warszawie – po raz ostatni w kwietniu 2015 r., kiedy to Sąd ten oddalił skargę skarżącego w sprawie III SA/Wa 1974/14. Wcześniej WSA w Warszawie czytelnie i precyzyjnie wyjaśnił nietrafność zarzutów skarżącego w powielanych treściowo skargach m.in. w uzasadnieniach prawomocnych wyroków: z dnia 12 lutego 2014 r., III SA/Wa 2315/13; z dnia 9 lutego 2012 r., III SA/Wa 1619/11; z dnia 23 maja 2011 r., III SA/Wa 2410/10. We wszystkich powyższych sprawach, podobnie jak w sprawie III SA/Wa 1242/15, w której wniesiono rozpoznawane zażalenie, skarżący dopatrywał się zasadności swoich zarzutów wobec organów podatkowych w nieuporządkowanym stanie własnościowym nieruchomości objętej łącznym zobowiązaniem pieniężnym, które jest – zadaniem skarżącego – następstwem nieprawidłowego przeprowadzenia podziałów gruntu związanych z dziedziczeniem. Skarżący w skargach ponownie przedstawiał własne wyliczenia obrazujące jego udziały w działkach i wynikającego z tego powierzchnie tych działek, które są jego własnością oraz argumenty dotyczące dziedziczenia ustawowego. Pełna tożsamość argumentacji skarżącego, prezentowanej w kolejnych skargach prawomocnie rozpoznanych przez WSA w Warszawie, a także w skardze w sprawie III SA/Wa 1242/15, uzasadnienia stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy ze względu na oczywistą bezzasadność jego skargi. W myśl art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi (art. 247 p.p.s.a.) można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Sytuacja taka zachodzi w rozpoznawanej sprawie, bowiem skarga skarżącego całkowicie powiela argumentację prawną ocenioną jako chybiona w ww. sprawach sądowoadministracyjnych. Skarga skarżącego jest oczywiście bezzasadna, bowiem bez głębszej analizy prawnej, na pierwszy rzut oka, nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona (por. postanowienia NSA: z dnia 19 sierpnia 2009 r., I OZ 788/09; z dnia 28 stycznia 2009 r., I OZ 35/09 oraz z dnia 4 czerwca 2008 r., II OZ 561/08). Nie wnosi ona bowiem żadnych nowych argumentów prawnych lub faktycznych dotyczących zagadnienia tożsamego dla wszystkich ww. spraw zakończonych prawomocnymi wyrokami WSA w Warszawie. Kolejna skarga skarżącego wyraża jedynie jego ciągłe niezadowolenie z decyzji organów podatkowych, jednakże już przy jej pobieżnej analizie wstępnej można skonstatować, że nie będzie ona możliwa do uwzględniania, bowiem tak samo jak we wcześniejszych sprawach skarżący nie przyjmuje do wiadomość treści prawa powszechnie obowiązującego, tj. art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 100, poz. 1086 ze zm.) oraz art. 247 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.). Reasumując, pełne powielenie przez stronę w skardze zarzutów i argumentacji prawnej oraz twierdzeń dotyczących stanu faktycznego, przedstawionych już we wcześniejszych skargach wniesionych w sprawach o tożsamym przedmiocie (m.in. tym samym zobowiązaniu podatkowym za kolejne lata), a oddalonych prawomocnie przez sądy administracyjne, pozwala na stwierdzenie, że kolejna skarga jest oczywiście bezzasadna, co uzasadnia – na podstawie art. 247 p.p.s.a. – odmowę przyznania prawa pomocy. Tym sposobem realizowane jest ratio legis tego przepisu prawa, tj. racjonalne i gospodarne decydowanie przez wojewódzkie sądy administracyjne o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na ogół społeczeństwa (Skarb Państwa). 5.3. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie WSA w Warszawie prawidłowo odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, jednakże błędnie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, bowiem nie wskazał jako podstawy prawnej art. 247 p.p.s.a. Ponieważ uchybienie to nie miało wpływu na zgodność zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie skarżącego oddalił – działając na podstawie art. 184 in fine w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. – jak stwierdzono w sentencji.