I SO/Ol 2/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M M. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego L. O. w sprawie ze skargi M. M. przed wniesieniem skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem złożonym w dniu 30 czerwca 2015r. M. M. w związku z zamiarem złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego L. O.. Ze złożonego przez wnioskodawczynię formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z dorosłym synem. Uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 840 zł, jej syn D. M. otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 820 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 1.660 zł. Wnioskodawczyni wskazała, iż zarówno ona jak i jej syn nie posiadają jakiegokolwiek majątku nieruchomego, ruchomego zasobów pieniężnych. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała, że jest osobą starszą (76 lat), schorowaną, a jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura, która w znacznej części przeznaczana jest na leki. Wskazała, iż zamieszkuje z synem w mieszkaniu córki. Posiadane środki pozwalają jej jedynie na skromne przeżycie. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 3 lipca 2015r., wnioskodawczyni wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym wnioskodawczyni zamieszkuje ("[...]"), bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś jeżeli tak to na jakich zasadach, tj. jak osoby współzamieszkujące partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym wnioskodawczyni i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ewentualne koszty eksploatacji samochodu, ew. koszty leczenia, lekarstw, rehabilitacji, ew. raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.04.2015 r. do 30.06.2015 r., - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawczyni i jej syn posiadają rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych posiadanych przez ww. osoby, z okresu ostatnich trzech miesięcy (01.04.2015r. do 30.06. 2014r.), bądź oświadczenia przez każdą z osób o braku rachunków, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto współmałżonka ze wskazaniem źródeł, z których dochód jest uzyskiwany (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie; - w przypadku pozostawania w związku małżeńskim przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez współmałżonka za okres ostatnich trzech miesięcy (od 01.04.2015r. do 30.06.2015r.); - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawczyni zamieszkuje z mężem, jeżeli tak czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe; - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o posiadanym przez wnioskodawczynię i jej syna majątku: nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5000 zł (w przypadku pojazdów podania ich marki, modelu i roku produkcji), zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2012 r. do 25.06.2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - kopii decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia "[...]" ("[...]", mającej być przedmiotem skargi wnioskodawczyni. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni wyjaśniła, że mieszkanie w którym zamieszkuje mieści się w domu należącym do jej córki M. D. –D.. Dom należy w ¾ części do jej córki, natomiast w ¼ części do jej zięcia. Wskazała, że przekazała córce na to mieszkanie "[...]" zł w formie darowizny w 2010r. Pieniądze uzyskała ze sprzedaży mieszkania mieszczącego się na ul."[...]", które z kolei zakupiła za pieniądze uzyskane ze sprzedaży mieszkania przy ul. "[...]". Córka umożliwiła jej w zamian zamieszkiwanie w tym domu i zobowiązała się do opieki nad matką. Wyjaśniła, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z córką, która pokrywa większość wydatków związanych z utrzymaniem domu. Podniosła, że ponosi duże wydatki na leki oraz utrzymanie, jednak mimo to stara się pomagać córce w miarę swoich możliwości w uiszczaniu opłat. Wnioskodawczyni ponosi następujące opłaty – telefon 50 zł, koszty wyżywienia, środki czystości 1000-1200 zł, koszty leczenia, leków 250 zł, koszty ubezpieczenia 150 zł kwartalnie, raty pożyczek "[...]" – około 300 zł tygodniowo. Wskazała również, że posiada rachunek bankowy z synem w "[...]", syn posiada rachunek w "[...]" i ma tam debet w wysokości 2.200 zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż nie mieszka z mężem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego ponieważ ma orzeczoną sądową separację. Wskazała, iż ani ona ani jej syn nie posiadają żadnych nieruchomości, samochodu, przedmiotów wartościowych oraz zasobów pieniężnych, oszczędności, a także papierów wartościowych. Dodała, iż jej emerytura wynosi 894,24 zł, renta syna wynosi 839,76 zł, a wynagrodzenie z tytułu pracy 1.239,16 zł. Podniosła, iż ma przyznaną I grupę inwalidzką. Do złożonego oświadczenia załączono kserokopię potwierdzenia przelewu kwoty "[...]" zł, którą skarżąca przekazała na rzecz córki, kserokopię faktury za telefon w wysokości 22,11 zł oraz 44,87 – Faktura Orange, kserokopię pokwitowania zapłaty z tytułu ubezpieczenia PZU w wysokości 54 zł i 57,84 zł, dwie kserokopie dowodów spłaty pożyczki w "[...]" na kwotę 80 zł i 200 zł z dnia 6 lipca 2015r., wyciąg z rachunku bankowego którego właścicielem jest skarżąca i jej córka, wyciąg z rachunku bankowego syna, kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie orzekającego separację pomiędzy wnioskodawczynią, a jej mężem z dnia "[...]"., kserokopię wypisu z treści orzeczenia z dnia 13 grudnia 1994r. dotyczącego zaliczenia wnioskodawczyni do I grupy inwalidów, kserokopię wypisu z treści orzeczenia z dnia 30 czerwca 1997r. dotyczącego zaliczenia syna wnioskodawczyni do drugiej grupy inwalidów (k. ), kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 września 2010r. w przedmiocie zaliczenia syna wnioskodawczyni do znacznego stopnia niepełnosprawności, kserokopię decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia "{...]". Ponadto załączono fakturę VAT nr 388/15 za leki wystawioną na syna wnioskodawczyni opiewającą na kwotę 147 zł data sprzedaży 8 czerwca 2015r., fakturę VAT nr 387/2015 za leki wystawioną na syna wnioskodawczyni opiewającą na kwotę 96,73 zł data sprzedaży 2 lipca 2015r., dwa paragony fiskalne na zakup leków z dnia 17 kwietnia 2015r. na kwotę 29,14 zł oraz z dnia 5 maja 2015r. na kwotę 53,38 zł. Przedłożono również dwa zaświadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lipca 2015r. potwierdzające wysokość pobieranej przez wnioskodawczynię i jej syna emerytury i renty, odpowiednio w wysokości 894,24 zł i 839,76 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co wniosła w niniejszej sprawie wnioskodawczyni, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni i jej rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie wnioskodawczyni od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawczyni i pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym syn posiadają bowiem stałe i regularne dochody z tytułu emerytury i renty. Dodatkowo co uwidocznione zostało dopiero w toku postępowania dowodowego, syn wnioskodawczyni uzyskuje dodatkowy dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.239 zł. Wnioskodawczyni nie wyjawiła tego na etapie złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF). Łączny dochód dwuosobowej rodziny wynosi zatem około 2.972 zł netto. Dochody te wystarczają na zaspokojenie wszystkich wykazanych przez wnioskodawczynię potrzeb rodziny, w tym także na spłatę pożyczki zaciągniętej w "[...]" w wysokości około 1.200 zł miesięcznie (300 zł tygodniowo). Uwzględniając stałe i regularne dochody wnioskodawczyni i pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym syna oraz wysokość tych dochodów, stwierdzić należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, umożliwiają one nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania dwuosobowej rodziny, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Wskazać należy, iż dochód rodziny nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 456 zł. Zauważyć należy, iż wnioskodawczyni znajduje się w sytuacji dogodniejszej od ogółu obywateli bowiem nie ponosi części kosztów utrzymania związanych z utrzymaniem domu, które ponoszone są przez jej córkę. Odnosząc się natomiast do spłacanych przez wnioskodawczynię rat pożyczek wskazać należy, iż co do zasady okoliczność spłacania zobowiązań (pożyczek, kredytów) o charakterze prywatnoprawnym rozpatrywana jest jako możliwość ponoszenia dodatkowych kosztów z budżetu wnioskodawcy. Okoliczność ta stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ponieważ świadczy o zdolności do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Dlatego też stwierdzić należy, że skoro skarżąca może ponosić koszty spłacanych rat pożyczek w wysokości 1.200 zł miesięcznie, to może również poczynić oszczędności tytułem niezbędnych kosztów postępowania. Ponadto zasadą jest, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 28 września 2010 r. II OZ 908/10 publ. CBOiS). Na marginesie dodać należy, iż majątek wnioskodawczyni został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów. Wnioskodawczyni zaciągnęła pożyczkę w kwocie "[...]" , natomiast jej syn w wysokości "[...]"zł. Zauważyć należy, iż wnioskodawczyni nie wyjaśniła na jakie szczególne bądź nadzwyczajne potrzeby zostały zaciągnięte pożyczki. Okoliczność ta jest istotna w świetle rozpoznawania niniejszego wniosku i możliwości finansowych wnioskodawczyni. Dane te mają znaczenie szczególnie w sytuacji, gdy podstawowe potrzeby życiowe wnioskodawczyni ma zaspokojone, czy to poprzez możliwość zamieszkiwania u córki czy też wysokość dochodu rodziny. Wskazać należy, że koszty utrzymania rodziny wnioskodawczyni, poza spłacaną pożyczką takie jak: telefon, koszty wyżywienia, ubezpieczenie i leki wynoszą około 1.550 zł przy dochodach 2.970 zł. Ponadto w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, wnioskodawczyni może również oczekiwać ze strony swojej córki, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe uzasadnia bowiem fakt darowania córce znacznego majątku w postaci środków pieniężnych w wysokości "[...]" zł na zakup domu. W sytuacji wyżej wskazanego rozdysponowania majątkiem nie będzie nieuprawnionym wniosek, że teraz matka może oczekiwać ze strony córki pomocy w uiszczeniu kosztów sądowych bądź ich części. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należało, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawczyni i jej rodziny, nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała pomoc państwa w zakresie uiszczenia za nią kosztów postępowania sądowego oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dodatkowo argumentując odmowę ustanowienia pełnomocnika wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż jego obecność na tym etapie postępowania nie jest obowiązkowa. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.