I FZ 445/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 września 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 546/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 9 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za poszczególne okresy od lutego do grudnia 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem WSA w Lublinie odmówił spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – spółka wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że w zawartym w skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca spółka wskazała, iż pozostaje w złej sytuacji finansowej, nie prowadzi obecnie działalności, nie ma przychodów i nie posiada żadnych wierzytelności. Stanowiące jej własność nieruchomości nie przynoszą zysków (istnieją trudności w wynajęciu i sprzedaży). Aktualnie wobec niej prowadzone jest też postępowanie egzekucyjne. Z oświadczenia spółki wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 169.400 zł, wartość środków trwałych szacowana jest na kwotę 431.132,87 zł, zaś wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 1.450 zł. Wykazała ponadto, że posiada rachunek bankowy ze stanem środków (-) 2.977,30 zł. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w oparciu o art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana również jako "P.p.s.a."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Analiza bilansu i dokumentacji przedłożonej przez skarżącą doprowadziła Sąd pierwszej instancji do wniosku, że dysponuje ona majątkiem, który powinien umożliwić uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2014 r. wynika, że spółka posiada środki trwałe w postaci nieruchomości (grunty w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu) oraz środki trwałe w budowie o wartości 431.132,87 zł, a także aktywa obrotowe o wartości 40.710,08 zł. Ponadto za okoliczność niemającą przesądzającego znaczenia w sprawie uznano wynik finansowy spółki (poniesiona strata). Zwrócono także uwagę, że umowa spółki przewiduje możliwość dokonywania dopłat przez wspólników, a tym samym istnieje możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej powoływana również jako "K.s.h."). Zdaniem Sądu skoro istnieje majątek spółki znacznej wartości, a wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnik nie składał to przyznanie jej prawa pomocy stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności. WSA miał także na względzie okoliczność, że w tym, jak i w innych postępowaniach skarżącej, pomimo deklarowanych trudności finansowych i prowadzonego postępowania egzekucyjnego spółka jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżąca spółka wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie przekazanie sprawy WSA w Lublinie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca spółka jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi bowiem posiada środki trwałe oraz środki obrotowe, w tym istnieje możliwość dokonania dopłat przez wspólników, podczas gdy realna na chwilę złożenia skargi sytuacja finansowa spółki nie pozwoliła jej na uiszczenie opłaty od skarg, co wynika z braku posiadania wpływów na rachunku bankowym, czego Sąd nie uwzględnił przy analizie dokumentacji spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, a rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom i podmiotom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Jest to o tyle istotne, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi formę dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, a więc ze środków pochodzących od ogółu podatników (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe rozważania na stan niniejszej sprawy należy zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle wartości majątku trwałego spółki niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka posiada środki trwałe w postaci nieruchomości oraz środki trwałe w budowie o znacznej wartości. Posiada również aktywa obrotowe o wartości 40.710,08 zł. Zasadnie argumentował Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż wykazywana przez spółkę strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie może być uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, ponieważ nie przesądza jednoznacznie o utracie płynności finansowej spółki i braku możliwości regulowania ciążących na stronie zobowiązań. Ujemne saldo na rachunku bankowym [(-) 2.977,30 zł] nie wskazuje na groźbę niewypłacalności, natomiast o możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Ponadto słusznie uwagę zwracał Wojewódzki Sąd Administracyjny, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 K.s.h. umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w zażaleniu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że mimo argumentacji spółki o jej trudnej sytuacji finansowej z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca zawiesiła swoją działalność lub złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Podkreślić przy tym należy, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. W tej sytuacji prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.