II OZ 958/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 808/15 oddalające wniosek J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" Rabka - Zdrój na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2015 r., znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 808/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek uczestniczki postępowania J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" Rabka - Zdrój na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2015 r., znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę. Sąd wskazał, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej "P.p.s.a.") sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze treść art. 255 P.p.s.a. Sąd stwierdził, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnień wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez orzekającego ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 296/10). Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Brak współpracy ze jej strony w kwestii wyjaśnienia wątpliwości co do stanu majątkowego i rodzinnego uniemożliwił rzetelną ocenę jej sytuacji finansowej. Podnoszone przez wnioskodawczynię argumenty dotyczące wrażliwych i poufnych danych nie mogły odnieść skutku w postaci przeniesienia kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu na współobywateli. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła J. B. (dalej jako skarżąca), zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj.: art. 246 § 1 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawczyni z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego; art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez zbyt skrótowe uzasadnienie okoliczności faktycznych i prawnych, które nie wyjaśnia w wystarczający sposób motywów podjętego rozstrzygnięcia. W oparciu o tak postawione zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w Krakowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że informacje dotychczas przez nią udzielone w toczącym się postępowaniu uzasadniały zwolnienie jej od kosztów sądowych. Ponownie wskazała, że brak odpowiedzi na wezwanie Sądu wynikał z tego, że informacje, które miała przekazać w jej ocenie mają poufny i wrażliwy charakter. Obawiała się, że mogą one trafić do osób niepowołanych w szczególności stron niniejszego postępowania. Zdaniem skarżącej, Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wykazał w sposób wystarczający motywów podjętego rozstrzygnięcia. Zarówno referendarz jaki i Sąd I instancji niezasadnie oddalili jej wniosek o prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. W związku z tym to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że wobec nie przekazania przez wnioskodawczynię żadnych informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej we wniosku o przyznanie prawa pomocy (żadna rubryka formularza PPF dotycząca określenia sytuacji wnioskodawczyni nie została uzupełniona) koniecznym było zastosowanie wezwania z art. 255 P.p.s.a. Wobec tego zarządzeniem z dnia 11 maja 2016 r. wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku poprzez podanie szczegółowych informacji pomocnych dla ustalenia jej sytuacji osobistej i majątkowej. Zakres danych dotyczył: oświadczenia gdzie mieszka i czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość; wskazania wszystkich osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z podaniem wysokości ich miesięcznego dochodu i z jakiego tytułu go osiągają; przedłożenia spisu posiadanych nieruchomości stanowiących jej własność lub współwłasność; udokumentowania za pomocą kserokopii faktur i rachunków miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy (gaz, prąd, woda, ścieki) a także telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości, wydatki na żywność i leki, wizyty lekarskie, aktualnych zaświadczeń o stanie zdrowia. W przypadku zaległości z tytułu tych opłat za media należało przedstawić aktualne zaświadczenie z właściwych organów potwierdzających tę okoliczność; przedstawienia historii rachunku bankowego uczestniczki (w przypadku gdy pozostaje w związku małżeńskim również jej męża) za ostatnie trzy miesiące, z aktualnym saldem; przedłożenia zeznania podatkowego uczestniczki (i jej męża) za rok 2015; przedłożenia zaświadczenie od pracodawcy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia uczestniczki (i jej męża); oświadczenia czy jest właścicielem lub współwłaścicielem pojazdu mechanicznego, jeśli tak podania marki i roku produkcji; oświadczenia czy uczestniczka korzysta z pomocy opieki społecznej, jeśli tak to w jakim zakresie niech przedstawią stosowne decyzje. Takie wezwanie wobec bierności wnioskodawczyni co do przedstawienia sytuacji osobistej i majątkowej w kontekście potrzeby ustalenia czy rzeczywiście w jej sytuacji nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania a także kosztów pełnomocnika należało uznać za zasadne. Wnioskodawczyni mimo skutecznego doręczenia pisma (dowód doręczenia w aktach) nie wykonała nałożonego przez sąd obowiązku uzupełnienia wniosku. Wobec tego Sąd został pozbawiony możliwości dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni a w konsekwencji ustalenia czy jest w stanie ponieść koszty postępowania i koszty pełnomocnika. Tym samym strona pozbawiła Sąd możliwości ustalenia przesłanek, od których zależy przyznanie jej prawa pomocy. Sąd nie mógł dokonać oceny jej sytuacji majątkowej nie mając żadnej informacji w tym zakresie. Twierdzenie wnioskodawczyni, że Sąd dysponował wystarczającym materiałem do dokonania takiej oceny jest pozbawione podstaw. Ponadto Sąd nie jest zobligowany do prowadzenia dochodzenia by ustalić sytuację majątkową strony wnoszącej o prawo pomocy. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. oraz z art. 255 P.p.s.a. wynika wprost, że to strona zobowiązana jest wykazać i dostarczyć argumenty za udzieleniem jej prawa pomocy. Skoro wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zasłaniając się wrażliwością i poufnością przekazywanych danych, to Sąd nie miał jakichkolwiek podstaw by w tych okolicznościach rozpoznając jej wniosek przyznać jej prawo pomocy. Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia. Ze wskazanych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.