I GZ 538/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 29 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 275/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych P. G. w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że wraz ze skargą na powołaną decyzję skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazano brak finansowych możliwości uiszczenia wpisu oraz blokadę kont bankowych. Ze złożonego formularza wniosku wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 6.000 zł brutto z prowadzonej działalności gospodarczej. Żona skarżącego nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 160 m2, budynku gospodarczego, warsztatu i garażu oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,10 ha oraz 10 samochodów ciężarowych o wartości 150.000 zł. Do wydatków zaliczył: prąd 1000 zł, leczenie żony 500 zł, kredyt 1.200 zł, ogrzewanie 1.000 zł, pomoc wnuczce 1.000 zł, woda 100 zł, wydatki na żywność 1.700 zł. Skarżący podał, że nie wykorzystuje posiadanej nieruchomości rolnej w żaden sposób, nie przynosi ona żadnych dochodów. Ziemia i grunty rolne pozostają pod zastawem bankowym z tytułu zaciągniętych kredytów. Zamieszkuje w domu typu bliźniak w starym budownictwie o powierzchni 120 m2, posiada dwa samochody osobowe Mitsubishi Lancer z 1994 r. i Audi B4 z 1992 r. Wysokość opłat za usługi pełnomocników stanowi wynagrodzenie podstawowe w wysokości 3.500 zł oraz wynagrodzenie podstawowe stanowiące 5% netto kwoty, o jakie pomniejszone zostaną zobowiązania. Dokonując oceny wniosku Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna jest w rzeczywistości tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa. Sąd miał na względzie, że skarżący zobowiązany jest do poniesienia kosztów sądowych w 4 spawach zawisłych przed sądem, w których łączny wpis sądowy od skarg wynosi 8.190 zł. Sąd uznał, że skarżący posiada stałe źródło dochodów. Łączny dochód za cztery pierwsze miesiące 2015 r. wyniósł 153.415,36 zł, natomiast dochód za 2014 r. wyniósł 356.495,80 zł. Sąd uznał zatem, że prowadzona działalność przynosi zyski, co umożliwia poniesienie kosztów sądowych. Z przedłożonego wykazu środków stałych wynika, że wnioskodawca systematycznie zwiększa wartość posiadanego majątku poprzez zakup nowych pojazdów, co oznacza, że rozwija swoją działalność i w nią inwestuje. Sąd wskazał, że koszty ponoszone w związku z posiadaniem kredytów nie stanowią podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa. Zażaleniem P. G. zaskarżył postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy i odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, mimo iż zostały spełnione przesłanki wskazane w tym przepisie. Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z kolei, w myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie w swoim orzecznictwie podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). NSA wskazuje przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (vide postanowienia NSA: z 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OZ 559/07, z 17 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 243/09, z 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 i inne publ. na stronie Internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, porównał wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie musi ponieść skarżący z jego możliwościami finansowymi, wziął przy tym pod uwagę wysokość wpisów sądowych nie tylko w tej sprawie, ale we wszystkich sprawach, które zainicjował skarżący przed WSA w Opolu. Sąd porównał dochody z prowadzonej działalności gospodarczej z wydatkami, jakie ponosi miesięcznie rodzina skarżącego, przedstawił stan rachunków bankowych, dokonywane z tych rachunków wypłaty, rozważył okoliczności związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Analiza dokumentów przedstawionych przez skarżącego została dokonana bardzo skrupulatnie i nie można jej zarzucić dowolności czy arbitralności. Sąd I instancji słusznie uznał, że przedstawione w sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę firmy i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania go do osób wymagających pomocy państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Tym samym nie można uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, w szczególności dochodów i majątku, jak też możliwości ponoszenia wydatków Sąd I instancji słusznie uznał, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceny dokonanej przez Sąd I instancji nie podważa argumentacja powołana przez skarżącego w zażaleniu. Wbrew temu co twierdzi strona we wniesionym środku zaskarżenia, Sąd I instancji nie skupił się na wysokim dochodzie, jaki został osiągnięty przez skarżącego, a jedynie wziął go pod uwagę. Reasumując, należy stwierdzić, że Sąd I instancji w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Oceny tej nie podważyła powołana w zażaleniu argumentacja. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.