III SA/Gl 234/15
WyrokWSA w Gliwicach2015-08-06
Skład orzekający: Iwona Wiesner, Barbara Brandys-Kmiecik, Krzysztof Kandut
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy czynności wykonywane na podstawie umowy cywilnoprawnej, niezwiązane bezpośrednio z zarejestrowaną działalnością gospodarczą podatnika, mogą być uznane za samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu VAT?Ratio decidendi
Sąd uznał, że czynności wykonywane na podstawie umowy zlecenia, nawet jeśli nie są bezpośrednio związane z zarejestrowaną działalnością gospodarczą, mogą być uznane za samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu VAT, jeśli nie zachodzą przesłanki wyłączające samodzielność działania (np. podporządkowanie zleceniobiorcy, działanie w imieniu i na rzecz zleceniodawcy, ponoszenie przez zleceniodawcę ryzyka). W analizowanej sprawie, zleceniobiorca miał znaczną swobodę w realizacji zlecenia, a zleceniodawca nie prowadził działalności gospodarczej w momencie zawarcia umowy, co wykluczało zastosowanie przepisów dotyczących działalności wykonywanej osobiście. Jednorazowy charakter czynności nie wyklucza opodatkowania VAT.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Izby Skarbowej utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego, która określiła zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za luty 2008 roku. Podatnik J.M. zawarł umowę zlecenia na sprowadzenie samochodów z zagranicy i otrzymał zaliczkę. Organ podatkowy uznał, że czynność ta stanowiła samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu VAT, mimo że podatnik prowadził działalność gospodarczą w innym zakresie (usługi informatyczne) i umowa była jednorazowa. Podatnik kwestionował to stanowisko, argumentując, że czynność nie była związana z jego działalnością gospodarczą i powinna być traktowana jako działalność wykonywana osobiście.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Protokolant Izabela Maj- Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2015 r. przy udziale - sprawy ze skargi J.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia [...] roku numer [...] na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 13 § 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U. z 2012 roku poz.749, z późn. zm., dalej O.p.), po rozpatrzeniu odwołania J. M. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] roku określającej w podatku od towarów i usług zobowiązanie podatkowe za luty 2008 roku w wysokości [...] zł utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. w dniu [...] roku wydał decyzje w określającą w podatku od towarów i usług zobowiązanie podatkowe za luty 2008 roku w wysokości [...] zł. Różnica pomiędzy decyzją organu pierwszej instancji, a deklaracją VAT 7 złożoną przez podatnika wyniosła [...] zł.
Pismem z dnia [...] roku strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, wnosząc ojej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11marca 2004 roku o podatku od towarów i usług ( Dz.U. nr 54 poz.353 z późn. zm. ) oraz § 2 pkt 2 w związku z § 14 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25maja 2005 roku w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, zasad wystawienia faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy usług i towarów, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 95 poz. 798 z późn. zm.), poprzez błędne uznanie, że z tytułu wykonywania czynności leżących poza zakresem działalności przedsiębiorcy dany podmiot może być uznany za podatnika podatku od towarów i usług, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że pobraną na podstawie umowy z R. N. zaliczkę w kwocie [...] zł J. M. winien był udokumentować wystawieniem faktury oraz rozliczyć otrzymaną kwotę w deklaracji VAT 7 za luty 2008 roku;
2. art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT przez jego niezastosowanie;
3. przepisów postępowania podatkowego, art. 121 § 1 O.p. poprzez nierówne traktowanie interesu podatnika i Skarbu Państwa oraz rozstrzyganie wątpliwości w sprawie na niekorzyść podatnika;
4. przepisów postępowania podatkowego, art. 187 § 1 O.p. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego;
5. przepisów postępowania podatkowego, art. 191 O.p. poprzez przekroczenie granicy swobodnego uznania, gdyż ocena zebranego materiału dowodowego nie była zgodna z wymogami wiedzy, doświadczenia życiowego;
6. błędne ustalenie stanu faktycznego, poprzez bezpodstawne przyjęcie, że czynności w ramach umowy z R. N. J. M. zrealizował w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.
Uzasadniając sformułowane zarzuty strona stwierdziła, że skoro przepisy podatkowe nie przewidują zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w ramach działalności wykonywanej osobiście, to w konsekwencji wprost zezwalają na ich zawieranie poza prowadzoną działalnością gospodarczą, a tym samym zakwalifikowanie uzyskanego przychodu jako przychodu z działalności wykonywanej osobiście, nawet jeśli dotyczą tożsamych czynności. Zawarta w dniu 4lutego 2008 roku umowa zlecenie pomiędzy stroną, a R. N. obejmująca swym zakresem wyszukiwanie i sprowadzenie samochodu z zagranicy w żaden sposób nie może podlegać opodatkowaniu w ramach prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej w przedmiocie świadczenia usług informatycznych, co znajduje potwierdzenie w zdefiniowanym w kodzie PKD zgłoszony do ewidencji działalności gospodarczej. Strona podkreśliła, że skoro organ pierwszej instancji przyjął, że w umowie brak jest uregulowania co do warunków odpłatności, to tym samym powyższe wskazuje na nie odpłatność umowy, a w konsekwencji na wyłączenie możliwości rozpatrywania zawartej umowy w kategoriach czynności podlegającej opodatkowaniu.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. po rozpoznaniu odwołania strony,po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] roku utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie odwołał się do wyników kontroli przeprowadzonej w dniu 9lipca 2013 roku w firmie "A" J. M. w zakresie sprawdzenia prawidłowości rzetelności rozliczenia deklaracji VAT 7 podatku od towarów i usług za luty 2008 roku.
Organ w oparciu o dane źródłowe takie jak rejestr dostawy, rejestr nabycia ustalono, że w deklaracji VAT 7 wykazano podatek należny w kwocie [...] zł, nadwyżkę podatku naliczonego z poprzedniej deklaracji w kwocie [...] zł, podatek naliczony z tytułu nabycia towarów i usług pozostałych w kwocie [...] zł, podatek naliczony do odliczenia w kwocie [...] zł, nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w kwocie [...] zł, nadwyżkę podatku do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie [...] zł.
W trakcie kontroli ustalono, że strona rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 7grudnia 2005 roku, zaś rejestracje w zakresie podatku od towarów i usług wykonano w dniu 3 stycznia 2006 roku. W ramach prowadzonej działalności podatnik świadczył głównie usługi informatyczne polegające na serwisowaniu, doradztwie przy zakupie sprzętu, sprzedaży sprzętu komputerowego oraz oprogramowania na rzecz podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, z którymi nie zawierał żadnych umów związanych z zakresem prowadzonej działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 roku na podstawie art. 180 § 1, art.187 O.p. wyłączono jako dowód do postępowania umowę zlecenia zawartą pomiędzy J. M. R. N. w dniu 4 lutego 2008 roku przedmiotem, której miał być zakup i dostarczenie 3 sztuk samochodów ciężarowych według specyfikacji zawartych w załączniku nr 1 do umowy. Realizacje zlecenia określono na dzień 31marca 2008 roku. W specyfikacji wskazano, że przedmiotem zamówienia jest samochód ciężarowy skrzyniowy HDS z zamontowanym żurawiem, samochód ciężarowy wywrotka, samochód dostawczy do 3,5 tony. W aneksie do umowy określono dodatkowo wymagania odnośnie tych samochodów co do roku produkcji, przebiegu i ceny. W poczet materiału dowodowego zaliczono również pokwitowania przyjęcia zadatku w wysokości [...] zł (2 sztuki) oraz [...] zł (1 sztuka). W toku przesłuchania strony w charakterze świadka zeznał on, że R. N. znał od kilku lat towarzysko, transakcja wyżej opisana była transakcją jednorazową, gdyż wcześniej zajmował się sprowadzaniem samochodów osobowych w ramach zatrudnienia w spółce S. i A.. Przy wyszukiwaniu samochodów korzystał z odpowiednich strony internetowych oraz z pomocy osób,z którymi wcześniej już współpracował, w tym z M. M. zamamieszkałym w B. oraz R. B. prowadzącym komis samochodowy w M.. Z osobami tymi nie zostały zawarte umowy pisemne. Zadatek otrzymał gotówką os R. N. , nie pamięta daty wpłaty był to styczeń, luty 2008 roku. Zapłata ostatecznej kwoty określonej w umowie z dnia 4lutego 2008 roku miała nastąpić z chwilą zatwierdzenia przez zlecającego samochodów do zakupu i wynosiła [...] zł. Strona zawsze występowała we własnym imieniu, nie posiadała żadnych pełnomocnictw, a samochody miała sprowadzić na własne nazwisko. W związku z niewykonaniem umowy J. M. nie zwrócił zadatku, w tym zakresie prowadzona jest egzekucja komornicza przez komornika sądowego w S. . Strona oświadczyła, że nie wystawiła faktury potwierdzającej otrzymanie zaliczki w kwocie [...] zł, nie opodatkowała tej zaliczki podatkiem od towarów i usług, gdyż podpisana umowa nie została zawarta w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Słuchany w dniu [...] roku J. M. dodatkowo wyjaśnił, że w umowie nie wyjaśniono czy samochody miały być przez podatnika sprowadzone do Polski, czy też miał je zgromadzić na terenie Niemiec w jednym miejscu i stamtąd miał je odebrać kontrahent.Zaliczkę w kwocie [...] zł miał przeznaczyć na dokonanie wpłaty zaliczek sprzedawcom samochodów oraz na pokrycie kosztów własnych związanych z ich zakupem, takich jak przejazd, koszt zakwaterowania. Podatnik domyślał się, że R. N. wykonuje zlecenie dla jakiś firmy, nie zostało jednak doprecyzowane na kogo mają być samochody sprowadzone i zarejestrowane. Wynagrodzenie za wykonanie umowy nie zostało określone jedną kwotą, a sam podatnik uważał, że będzie to kwota minimum [...] zł. Sądził, że jego wynagrodzenie będzie stanowiło różnicę pomiędzy kwotą ustaloną w umowie [...] zł, a poniesionymiwydatkami. Podatnik miał swobodę w wyborze środków za pomocą, których realizuje zlecenia, zlecający nie narzucał w konkretnych rozwiązań ani sposobu załatwienia zlecenia. Podatnik oświadczył, że nie traktował wykonania umowy jako części prowadzonej działalności gospodarczej, z tych też powodów nie uważał, by miała ona podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT.
Mimo dwukrotnego prawidłowego wezwania R. N. i nie stawił się celem przesłuchania go w charakterze świadka. Wobec powyższego zwrócono się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. o udzielenie informacji o tym podatniku, w oparciu o które stwierdzono, że R. N. jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą od 12września 2011 roku, w 2008 roku nie był zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług, w tym czasie nie wpłynęły żadne deklaracje VAT, zeznania podatkowe PIT 11, nie były prowadzone postępowanie kontrolne ani czynności sprawdzające.
Wobec faktu, że podatnik nie udokumentował w postaci wystawionej faktury VAT pobrania zaliczki w kwocie [...] zł, nie rozliczył w stosownej deklaracji VAT stwierdzono, że nastąpiło naruszenia art. 19 ust. 11, art. 29 ust. 2 ustawy o VAT oraz § 14 rozporządzenia Ministra Finansów z 25 maja 2005 roku. Pismem z dnia 2października 2013 roku strona w trybie art. 291 § 1 i 3 O.p. prowadzonemu postępowaniu zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 1, ust. 2 w związku z art. 29 ust. 2 ustawy o VAT i stwierdziła, że przepisy podatkowe nie przewidują zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w ramach działalności wykonywanej osobiście równolegle do działalności gospodarczej.
Wobec powyższych ustaleń postanowieniem z dnia 5listopada 2013 roku na podstawie art. 165 O.p. wszczęto wobec podatnika postępowanie podatkowe w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za luty 2008 roku. W dniu 9 stycznia 2014 roku przesłuchano w charakterze świadka R. N. , który stwierdził, że działalność gospodarczą prowadził w latach osiemdziesiątych w zakresie gastronomii i zakończył ją w latach 1993, 1994. Ponownie w 2012 roku zarejestrował działalność gospodarczą, ale nigdy jej nie podjął i pozostaje ona do dziś zawieszona. W zakresie umowy z podatnikiem z dnia 4lutego 2008 roku wyjaśnił w, że znał J. M. wcześniej, słyszał, że zajmował się sprowadzaniem aut z zagranicy mówił, że zna ludzi z branży. Umowa zawarta w dniu 4lutego 2008 roku miała charakter jednorazowy, a samochody miały być zakupione dla firmy "A" z W. .Samochody miał znaleźć podatnik, a oferty ich sprzedaży miał przedstawić R. N. , który miał je przedstawić firmie "A" , zaś pozostałe działania nie zostały sprecyzowane. Obsługę prawną transakcji zakupu samochodów i sporządzenia dokumentów kupna-sprzedaży miała przeprowadzić firma "A" , strona miała jedynie znaleźć odpowiednie samochody. Przesłuchiwany potwierdził złożenie zaliczki w gotówce, za pokwitowaniem ich na piśmie z dnia [...] roku. Strona nie wywiązała się z tej umowy, nie zwróciła zaliczki. Wobec powyższego R. N. wystąpił do Sądu Rejonowego w S. o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu z dnia 26 września 2008 roku o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, a mimo prowadzonych czynności egzekucyjnych żadnych pieniędzy nie odzyskał. Podatnik od każdego samochodu miał otrzymać 1000 zł oraz poniesione przez niego udokumentowane koszty. Do materiału dowodowego sprawy dołączono potwierdzony za zgodność z oryginałem akt notarialny z 26września 2008 roku o dobrowolnym poddaniu się przez J. M. egzekucji ze swojego majątku oraz postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] roku o nadaniu klauzuli wykonalności temu aktowi notarialnemu.
Postanowieniem z dnia [...] roku wyznaczono stronie w trybie art. 200 § 1 O.p. termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, a strona nie skorzystała z powyższego uprawnienia.
Na etapie postępowania odwoławczego postanowieniem z dnia 10 października 2014 roku zawiadomiono stronę w trybie art. 200 O.p. o możliwości wypowiedzenia się w kwestii zebranego materiału dowodowego, a strona również z tego uprawnienia nie skorzystała.
Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z uwagi na wszczęcie w dniu [...] roku postępowania karnego skarbowego przeciwko J.M., któremu równocześnie przedstawiono zarzuty. Pismem z dnia [...] roku poinformowano go o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za luty 2008 roku.
Dokonując oceny prawnej stanu faktycznego Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, że istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy podatnik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, podejmując jednocześnie czynności na podstawie umowy cywilnoprawnej, powinien czynności te uznać za działalność gospodarczą wykonywaną samodzielnie w rozumieniu art. 15 ust. 3 ustawy o VAT i opodatkować tę usługę stosownym podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361). Katalog źródeł przychodów ustawodawca umieścił w art. 10 ust. 1 pkt 2, pkt 3 tej ustawy. Zgodnie z dokonanym tam podziałem działalność wykonywana osobiście oraz pozarolnicza działalność gospodarczą stanowią dwa odrębne źródła przychodów. W konsekwencji do dochodów osiąganych z tych źródeł mają zastosowanie różne zasady opodatkowania.
Organ odwoławczy poddał analizie treść art. 15 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym w niniejszym postępowaniem, w związku z art. 13 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych, w świetle zgodności z art. 10 dyrektywy 2006/112/WE.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT podatnikami są osoby prawne jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o którym mowa w art. 15 w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat tej działalności. Działalność gospodarczą obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Jednakże w oparciu o art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą nie uznaje się czynności z tytułu, których przychody zostały wymienione w art. 13 w pkt 2-9 u.p.d.o.f., które dotyczą działalności wykonywanej osobiście, jeśli z tytułu wykonywania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonywanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek pomiędzy zlecającym wykonanie usługi i wykonującym zlecenie co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia, odpowiedzialności zlecającego za ich wykonanie wobec osób trzecich. Zgodnie z art. 13 pkt 8 ustawy za przychody z wykonywanej osobiście działalności, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2, uważa się przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, uzyskiwane wyłącznie od osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, osoby prawnej, jednostki organizacyjnej oraz jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, jak również właścicielem nieruchomości, w której lokale są wynajmowane, lub działającego w jego imieniu zarządcy lub administratora - jeśli podatnik wykonuje te usługi wyłącznie na potrzeby związane z tą nieruchomością - z wyjątkiem przychodów uzyskiwanych na podstawie umów zlecenia w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej oraz przychodów, o których mowa w pkt 9.
Definicję pozarolniczej działalności gospodarczej zawiera art.5a pkt 6 u.p.d.o.f. zgodnie, z którym działalność gospodarcza albo pozarolnicza działalność gospodarczą oznacza działalność zarobkową, wytwórczą budowlaną, handlową usługową, polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż, polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych - prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskiwane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 punkt 1,2 i 4-9, w tym do przychodów z osobiście wykonywanej działalności z tytułu usług na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło zalicza się wyłącznie przychody otrzymane z tego tytułu od osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, osoby prawnej i jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej w konsekwencji, aby przychody z umowy zlecenia lub umowy o dzieło były rozliczane jako przychody z działalności wykonywanej osobiście, zleceniodawca nie może być osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej. Odnosząc powyższe do art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT z umów tych wynikać musi stosunek prawny, w którym istnieje odpowiedzialność dającego zlecenie za wykonywane czynności wobec osób trzecich, co wskazuje jednocześnie, że to zleceniodawca ponosi ryzyko działalności zleceniobiorcy, którego brak po stronie tego ostatniego wyłącza go z grona podatników VAT prowadzących samodzielną działalność gospodarczą. Jeśli więc przy osobistej realizacji czynności wymienionych w art. 13 pkt 2-9 u.p.d.o.f., nie określono chociażby jednego z powyższych warunków, czynności te uznawane są za wykonywanie samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2, a osoby za podatnika w ujęciu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT.
Przywołany art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT należy interpretować zgodnie z treścią art. 4 ust. 4 VI Dyrektywy Rady z dnia 17maja 1977 roku w sprawie harmonizacji ustawodawstwa państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system VAT-u ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. UE L, obecnie art. 10 Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 roku w sprawie wspólnego systemu VAT-u Dz.U. UE L 347 z 11.12.2006 roku, s.1). Zgodnie z powołanymi przepisami Dyrektywy warunkiem posiadania statusu podatnika jest prowadzenie działalności gospodarczej samodzielnie i niezależnie, co wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzy co do warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy. Odnosząc powyższe do treści art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT przepisu tego nie należy interpretować w ten sposób, że każda umowa cywilnoprawna wykonywana poza działalnością gospodarczą, której określone są warunki wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenie i odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich, nie jest objęta podatkiem od towarów i usług, gdyż postanowienia tego rodzaju zawsze współtworzą stosunek prawny pomiędzy zlecającym, a przyjmującym zlecenie. Ratio legis powyższego przepisu ma na celu wykluczenie z grona podatników VAT grupy pracowników i osób świadczących na podobnych zasadach co pracownik. (TSUE, C-325/85, C-62/12).
Odnosząc powyższe rozważania prawne do stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy stwierdził, że tylko łączne spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania przez zawarcie więzi pomiędzy zleceniodawcą, a zleceniobiorcą pozwala jednocześnie wyłączyć w danej czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług, stąd za jako niewystarczający należy uznać argument strony, jakoby sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej w odmiennym zakresie niż wynikający z zawartej przez podatnika umowy zlecenia automatycznie wpływało na okoliczność, że przychód uzyskany z wykonywania umów zlecenia, umów o świadczenie usług czy umów o dzieło nie stanowi przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, lecz z działalności wykonywanej osobiście, co wykluczałoby opodatkowanie podatkiem od towarów i usług.
Stosunek prawny łączący stronę ze zleceniodawcą nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, gdyż ewentualne przychody ze zleconych czynności nie mieściłyby się w katalogu przychodów zawartych w art. 13 pkt 2-9 u.p.d.o.f. Zleceniodawca R. N. w lutym 2008 roku nie prowadził działalności gospodarczej. Poszczególne zapisy umowy z 4 lutego 2008 roku nie tworzyły pomiędzy jej stronami stosunku posiadającego cechy takie jak pomiędzy pracodawcą a pracownikiem. Ustalenia te zostały oparte o treść umowy, zeznania strony, jak również zleceniodawcy, R. N. . Zleceniobiorca zgodnie z warunkami umowy mógł korzystać z daleko posuniętej swobody, samodzielności w realizacji przyjętego zobowiązania. Powyższe rozważania organ odwoławczy oparł również na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 czerwca 2008 roku w sprawie w K 50/05. Z tak poczynionych ustaleń wynika, że wysokość wynagrodzenia była pochodną intensywności działań zleceniobiorcy przy wykonywaniu umowy, a w sprawie nie budzi wątpliwości, że umowa miała charakter odpłatny. W oparciu o okoliczności faktyczne sprawy nie można stwierdzić, że strona dokonywała czynności na rzecz R. N. , na jego rachunek i w jego interesie, a także na jego ryzyko, w warunkach przyjęcia przez zlecającego odpowiedzialności wobec osób trzecich za wykonane czynności. R. N. podkreślił, że działał tylko i wyłącznie na rzecz "A" sp. z o w W. , o czym strona zostałaby powiadomiona w momencie przedstawienia informacji o konkretnej ofercie zakupów samochodu, tym samym ona również działałaby na rzecz tej spółki. Podsumowując organ stwierdził że strona działała jako samodzielny podmiot wykonujący działalność gospodarczą przy podejmowaniu czynności wynikających z umowy z dnia 4 lutego 2008 roku. Organ odwoławczy podkreślił również, że w sprawie nie naruszono powoływanych w odwołaniu przepisów Ordynacji podatkowej. Stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony, poddano go wnikliwej i zasadnej w ocenie prawnej. Odzwierciedlenie powyższego znajduje się w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji. Postępowanie podatkowe organu pierwszej instancji jest zgodne z zasadą budowania zaufania do organów i zasługuje na aprobatę.
Pismem z dnia [...] roku strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości.
W zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. Naruszenie prawa materialnego, t.j. art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT poprzez jego błędne i błędną wykładnię polegającą na:
a) uznaniu, że elementem determinującym stwierdzenie, iż dana osoba wykonuje działalność gospodarczą, jest formalny status danego podmiotu jako podatnika zarejestrowanego i pominięcie w pozostałych okolicznościach wpływających na oceny czy dana osoba wykonuje działalność gospodarczą, dokonując określone czynności, jakimi są w szczególności zorganizowany charakter działalności oraz zamiar wykonywania czynności w sposób powtarzalny dla celów zarobkowych;
b) przyjęciu, że zawarcie przez skarżącego umowy zlecenia z dnia 4 lutego 2008 roku oraz czynności wchodzące w skład przedmiotu tej umowy, stanowiły samodzielnie wykonywaną przez skarżącego działalność gospodarczą;
c) pominięciu, że warunkiem sine qua non uznania, że dany podmiot działa w charakterze podatnika w podatku od towarów i usług jest ustalenie, że działa on jako producent, handlowiec, usługodawca, pozyskujący zasoby naturalne, rolnik lub osoba wykonująca wolny zawód, a ponad to, że ani formalny status danego podmiotu jako podatnika zarejestrowanego, ani okoliczność, że dana czynność została wykonana wielokrotnie lub jednorazowo, lecz z zamiarem częstotliwości, nie mogą przesądzać o opodatkowaniu tej czynności bez każdorazowego ustalenia, że w odniesieniu do tej konkretnej czynności podmiot ten występował w charakterze podatnika podatku VAT;
d) pominięciu, że tylko taka aktywność obywatela w zakresie handlu czy usług czyni go podatnikiem podatku od towarów i usług w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT, która przybiera formę zawodową, czyli stałą, a w konsekwencji zorganizowaną;
2. Naruszenie prawa materialnego - art. 734 § 1 i 2 k.c. w związku z artykułem 15 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 11, art. 29 ust. 2 ustawy o VAT w związku z art z § 2 pkt 2 i § 14 rozporządzenia ministra finansów z dnia 25 maja 2005 roku w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, zasad wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług, poprzez błędne uznanie, że pobraną na podstawie umowy zlecenia z dnia 4lutego 2008 roku w zawartej z jej R. N. zaliczkę w kwocie [...] zł strona winna była udokumentować wystawieniem faktury oraz rozliczyć otrzymaną kwotę w deklaracji VAT 7 za miesiąc luty 2008 roku;
3. Naruszenie przepisów art. 122 i art. 187 § 1 O.p. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego oraz uznanie:
- czynności związanych z umową zlecenia z dnia [...] roku wykonywanych przez skarżącego jako osobę fizyczną, w sposób niezwiązany z prowadzoną działalnością gospodarczą, w kontrolowanym okresie, za stanowiące działalność gospodarczą, a w konsekwencji uznanie, że skarżący występował w ramach nawiązanego w wyniku tej umowy stosunku prawnego, jako podatnik VAT, w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy nie pozwala na dokonanie takiego ustalenia;
- w sposób całkowicie dowolny, że skarżący prowadził działalność związaną ze sprowadzaniem samochodów z zagranicy w sposób zorganizowany, w sytuacji, gdy z ujawnionych okoliczności sprawy i zgromadzonych do dowodów jednoznacznie wynika, że skarżący w tym zakresie działalności gospodarczej nie prowadził.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca w całości podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując zawartą w zaskarżonej decyzji ocenę prawną stanu faktycznego sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.).
Dokonane w zakreślonych ramach badanie sprawy nie wykazało, że organy podatkowe przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszyły wskazanych w skardze przepisów prawa.
Za podstawę wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyjął prawidłowe ustalenia stanu faktycznego przyjęte w zaskarżonym rozstrzygnięciu Dyrektora Izby Skarbowej w K. ( uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09).
Zgodnie z art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT podatnikami są, między innymi, osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności, a działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców. Pojęcie samodzielnego wykonywania działalności gospodarczej ma tu kluczowe znaczenie, wskazuje bowiem na to, że nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług podmiot, który prowadzi działalność w warunkach wykluczających jego samodzielność. Na warunki takie ustawodawca wskazał w dalszej części art. 15, stanowiąc w jego ust. 3 pkt 1 i 2, że za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, nie uznaje się czynności z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy, i to bez żadnych dalszych warunków, ani czynności z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich. Z przywołanych tu przepisów, analizy powołanych w nich przypadków, wynika, że z brakiem samodzielności mamy do czynienia wówczas, gdy po stronie wykonującego czynności występuje podporządkowanie wobec zlecającego, czynności wykonywane są w imieniu i na rzecz zlecającego, który ponosi ryzyko z nimi związane zarówno w sensie ekonomicznym, jak i odpowiedzialności wobec osób trzecich, stąd wykluczenie z działalności wykonywanej samodzielnie czynności świadczonych w ramach stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy. Wykluczenie to dotyczy również czynności w ramach działalności wykonywanej osobiście, której warunki są zbliżone swoim charakterem do umów o pracę z uwagi na prawne więzy tworzące stosunek co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wobec osób trzecich. W niniejszej sprawie na szczególna uwagę zasługuje art. 13 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, z mocy którego za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 uważa się przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, uzyskane wyłącznie od:
- osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej oraz jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej,
- właściciela(posiadacza) nieruchomości, w której lokale są wynajmowane, lub działającego w jego imieniu zarządcy albo administratora- jeżeli podatnik wykonuje te usługi wyłącznie dla potrzeb związanych z ta nieruchomością
- z wyjątkiem przychodów uzyskanych na podstawie umów zawieranych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej oraz przychodów, o których mowa w pkt 9.
Powyższe ma istotne znaczenie dla oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego, gdyż zlecający, R. N. w 2008 roku nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej. Odnosząc ten fakt do stanu faktycznego sprawy stwierdzić trzeba, że aby przychody z umowy zlecenia lub umowy o dzieło były rozliczane jako przychody z działalności wykonywanej osobiście, zleceniodawca nie może być osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej.
Omówiony powyżej art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT znajduje swe umocowanie w art. 10 Dyrektywy Rady 2006/112/WE, z którego wynika, że warunkiem posiadania statusu podatnika podatku od wartości dodanej jest prowadzenie działalności samodzielnie. Ratio legis tego przepisu powoduje wykluczenie z opodatkowania pracowników i innych osób, jeśli są one związane z pracodawcą przez umowę o prace lub inny stosunek prawny tworzący więzi pomiędzy pracodawcą a pracownikiem co do warunków pracy, wynagradzania i odpowiedzialności pracodawcy. Rozważając zależność powołanych dwóch uregulowań należy stwierdzić, że nie każda umowa o charakterze cywilnoprawnym, w niniejszej sprawie umowa zlecenia, wykonywana poza działalnością gospodarczą tworzy podstawy do opodatkowania je podatkiem od towarów i usług. Analizie poddać należy te uregulowania w świetle zasad interpretacyjnych wskazanych przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C- 825/85, C- 202/90, C- 62/12, z których to wynika, że osoba fizyczna będąca podatnikiem podatku od towarów i usług powinna zostać uznana za podatnika względem każdej innej działalności w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit 2 Dyrektywy 2006/112/WE.
Dokonując oceny stanu faktycznego sprawy w świetle omówionych przepisów i ich wzajemnych zależności należy stwierdzić, że ewentualne przychody osiągane z umowy z dnia 4 lutego 2008 roku nie mieściły się w kategoriach zawartych w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a to wobec ustaleń, że zleceniodawca w 2008 roku nie prowadził działalności gospodarczej. Analiza treści tej umowy prowadzi do wniosków, że zleceniobiorca miał daleko posuniętą swobodę w wykonywaniu jej zapisów, sprowadzającą się do wyszukania i przedstawienia oferty nabycia pojazdów opisanych w załączniku do umowy. Zleceniobiorca nie podlegał w zakresie podjętych działań zleceniodawcy, był niezależny w zakresie podejmowanych działań i dobierania sobie do ich realizacji innych osób. Umowa miała charakter odpłatny, choć z ustaleń organów podatkowych nie wynika konkretna kwota wynagrodzenia. Fakt ten nie jest jednak niezbędny do dokonania oceny charakteru stosunków prawnych łączących strony umowy z 4 lutego 2008 roku. W oparciu o dokonane przez organ ustalenia trzeba stwierdzić, że skarżący był w zakresie wykonywania umowy podmiotem samodzielnie prowadzącym działalność gospodarczą, a konsekwencją powyższego jest obowiązek objęcia tej działalności opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług w oparciu o przepisy powołane na wstępie rozważań.
Wbrew twierdzeniom skarżącego nie niweczy powyższych wywodów fakt, że czynność wyszukania i przygotowania samochodów zgodnie z umową z dnia 4 czerwca 2008 roku w zamierzeniach była czynnością jednorazową. W tym zakresie należy odwołać się do przywołanych powyżej orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i do zajętego tak stanowiska, że nawet czynność okazjonalna w opisanych w stanie faktycznym warunkach może podlegać opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej. Podobnie należy ocenić stanowisko skarżącego, że czynności związane z wyszukiwaniem pojazdów nie były przedmiotem zgłoszonej działalności gospodarczej, nie mogą więc być objęte podatkiem od towarów i usług. Żaden z przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej( t.j. Dz.U.2015.584) nie zakazuje bowiem wykonywania czynności ponad wpis do ewidencji działalności gospodarcze, a z zasady swobody prowadzenia działalności gospodarczej wynikającej z art. 20 Konstytucji RP wynika wręcz przeciwny wniosek.
Zgodnie z art. 19 ust. 11 ustawy o VAT w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2013 roku już w momencie przyjęcia zaliczki powstaje obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług w zakresie w jakim podatnik choć w części otrzymał należność z tytułu czynności opodatkowanych tym podatkiem. Obowiązkowi temu odpowiada po stronie nabywcy uprawnienie do otrzymania faktury stanowiącej podstawę odliczenia podatku naliczonego zgodnie z art. 106 ustawy o VAT. Sporna w sprawie kwota została wpłacona tytułem zaliczki na poczet usługi wobec określonego zleceniodawcy ( zgodnych z definicją usług zawartą w art. 8 ustawy o VAT). Przedmiotem umowy miał być bowiem zakup i dostarczenie trzech sztuk samochodów o parametrach zgodnych z załącznikiem do umowy z dnia 4 lutego 2008 roku, a dokonana wpłata została ściśle przypisana do poszczególnych samochodów. W konsekwencji nie nastąpiło też naruszenie powołanych w pkt 2 skargi przepisów kodeksu cywilnego
Wobec powyższego ocena prawna dokonana przez organ podatkowy zasługuje na akceptację w zakresie nieprawidłowości przy przyjęciu w lutym 2008 roku zadatku w kwocie [...] zł nieudokumentowanego fakturą VAT i nierozliczonego w deklaracji VAT 7 za 2008 rok.
Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, gdyż organ podatkowy dokonał ustalenia stanu faktycznego sprawy w sposób niewadliwy, nie naruszając art. 122 i art. 187 § 1 O.p. Dokonując natomiast oceny prawnej tak zgromadzonego materiału dowodowego nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, art. 191 O.p., zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia zostało sporządzone zgodnie z dyspozycją art. 210 O.p.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło