II SA/Rz 317/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi A. F. jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [...] w [...] (zwana dalej OKS-WS) z [...] stycznia 2015 r. nr [...], o odmowie przyznania stypendium Rektora. Organ wydał zaskarżony akt w oparciu o następujące okoliczności: wnioskiem z 19 sierpnia 2014 r., A. F. studentka kierunku Pedagogika, studia II stopnia, studia stacjonarne - w Wyższej Szkole [...] w J. (dalej WS) zwróciła się do Rektora WS o przyznanie stypendium dla najlepszych studentów w roku akademickim 2014/2015. W dniu [...] listopada 2014 r. OKS-WS decyzją nr.[...], postanowiła odmówić przyznania A. F. stypendium dla najlepszych studentów na rok 2014/2015. Wyjaśniono wnioskodawcy, że zgodnie z art. 181 ust. 1 ustawy z dnia 27 listopada 2005 r. Prawo o Szkolnictwie Wyższym oraz § 26 ust. 1 Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów WS, stypendium Rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią oceną lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zgodnie z § 27 ust. 1 Regulaminu, stypendium Rektora dla najlepszych studentów może otrzymać nie więcej niż 10% wszystkich studentów danego kierunku studiów. Zgodnie z załącznikiem nr 3b Regulaminu - grupa studentów uprawniona do otrzymania stypendium ustalana jest na podstawie listy rankingowej utworzonej według sumy punktów uzyskanych za wszystkie rodzaje osiągnięć branych pod uwagę przy ubieganiu się o stypendium. OKS-WS na posiedzeniu w dniu 28 listopada 2014 r. spośród 645 złożonych wniosków o stypendium Rektora dla najlepszych studentów, pozytywnie rozpatrzyła 333 z nich, przyznając ww. stypendium na rok akademicki 2014/2015 – 333 studentom. Organ zwrócił uwagę, że średnia ocen A. F. za ostatni zaliczony rok studiów wyniosła 4,9, z liczbą 50 punktów - uzyskaną za średnią ocen. Na podstawie łącznej liczby punktów 50, ww. została zakwalifikowana na liście rankingowe najlepszych studentów na kierunku Pedagogika II stopnia na 23 miejscu. W związku z tym A. F. znalazła się poza grupą 19 najlepszych studentów na tym kierunku i poziomie studiów. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła do OKS-WS A. F. podnosząc, że posiada również osiągnięcia naukowe, poparte dodatkową czynną działalnością na terenie uczelni, załączając dokumentację w tym zakresie. OKS-WS decyzją z [...] stycznia 2015 r., po rozpatrzeniu opisanego wniosku postanowiła utrzymać w mocy swe poprzednie rozstrzygnięcie. Stwierdzono, że nie stanowi dodatkowego osiągnięcia kolejno ukończenie studiów I stopnia, członkostwo w Chórze Akademickim "[...]", Radzie Instytut i Instytutowej Komisji Stypendialnej oraz certyfikaty potwierdzające ukończenie kursów językowych. W skardze z dnia 26 lutego 2015 r. A. F. zarzuciła, że decyzja OKS-WS jest niesłuszna, gdyż według załącznika do Regulaminu przynajmniej niektóra przedstawiona przez nią dokumentacja skutkuje dodatkową punktacją (tj. około 10 punktów), co stawiałoby ją dość wysoko w liście rankingowej najlepszych studentów. Podniosła, że jej średnia według załącznika 3a Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej, została przeliczona na punkty, tak jak dla studentów Pedagogii, skarżąca zaś ukończyła studia licencjackie o kierunku Filologia Angielska, na których kryteria średniej są inne. W jej ocenie średnia ocenia za ostatni rok studiów I stopnia została wyliczona prawidłowo, ale przelicznik tej średniej na punkty został pobrany z kierunku Pedagogika, na którym dopiero rozpoczęła studia II stopnia, tym samym punktacja za samą średnią w jej wypadku powinna wynosić 60 punktów. W związku z tym wydane w sprawie decyzje są dla niej krzywdzące z uwagi na naruszenie regulaminu. OKS-WS w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi podano, że każdy wniosek o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów jest klasyfikowany według kryteriów stosowanych na kierunku na którym student obecnie studiuje i na którym ubiega się o stypendium. Nieprawidłowym byłoby klasyfikowanie ocen studentów według punktacji stosowanej na innych kierunkach, niż na tym na którym starają się o stypendium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164 poz. 1365) do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8 tej ustawy, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że odpowiednie stosowanie przepisów postępowania administracyjnego, o którym mowa we wskazanym przepisie, polega na zachowaniu przez organy minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Nie ulega zatem wątpliwości, że orzekające w sprawie organy zobowiązane były przestrzegać ogólnych zasad postępowania wynikających z k.p.a., z których wynika nakaz praworządnego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Jakkolwiek decyzja organów uczelni w kontekście wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych nie musi spełniać tak surowych kryteriów jak decyzja organu administracyjnego, to minimum procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy musi być zachowane. Tak samo muszą być zachowane podstawowe zasady postępowania administracyjnego (patrz: wyrok NSA 13.10.2011 I OSK 1304/2011). Jedną z tych zasad jest zasada legalności określona w art. 6 k.p.a. stanowiącym, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zaś rozpoznanie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji polega na ponownej ocenie jej prawidłowości nie tylko pod kątem zarzutów z odwołania lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Ocena ta nie może być jedynie formalna, lecz powinna być poprzedzona, o ile jest to konieczne dla sprawdzenia zasadności i poprawności decyzji, przeprowadzeniem stosowanego postępowania wyjaśniającego. Zgodnie z art. 181 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym "stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe". W procesie ustalania klasyfikacji studentów wnioskujących o przyznanie stypendium - co do zasady - mogą być wzięte pod uwagę tylko te wyniki (...), które zostały osiągnięte w roku studiów poprzedzającym rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji w przedmiocie stypendium (art. 181 ust. 1, jak również art. 181 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) (tak słusznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 362/11). Uprawnienie rektora do ustanowienia szczegółowych kryteriów udzielania świadczeń pomocy materialnej, w tym stypendiów dla najlepszych studentów, oznacza prawo do ich skonkretyzowania, np. poprzez określenie dolnego progu średniej ocen, który trzeba osiągnąć, aby spełnić ustawową przesłankę "uzyskania za rok studiów wysokiej średniej ocen". W żadnym zaś razie, nie jest to uprawnienie do pominięcia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 181 ust. 1 p.s.w. Przyznanie uczelniom autonomii nie może bowiem naruszać konstytucyjnej hierarchii źródeł prawa. Granicami autonomii uczelni są prawa wyznaczone przez normy powszechnie obowiązujące. Tym samym jest oczywiste, że wewnętrzne akty normatywne organów uczelni nie mogą naruszać przepisów rangi ustawowej. Jeżeli do tego dochodzi, to mamy do czynienia z przypadkiem jaskrawego i rażącego naruszenia - wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP - zasady praworządności. Spełnienie któregokolwiek z kryteriów określonych w art. 181 ust. 1 ustawy z 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) uprawnia studenta do ubiegania się o stypendium rektora dla najlepszych studentów (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 959/14). Zarówno treść merytorycznych aktów normatywnych uczelni wyższych (np. regulaminów) jak i ich wykładnia powinny mieć na względzie regulacje ustawowe obowiązujące w danej materii. Sposób obliczenia punktów skarżącej za wyniki naukowe zdaniem Sądu jest sprzeczny z zapisami Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów WS w [...] zwanego dalej Regulaminem. Z § 26 ust. 2 Regulaminu wynika, że chodzi o średnią ocen za ostatni zaliczony rok studiów określony załącznikiem 3a. Z załącznika 3a Regulaminu wynika, że średnia ocen za ostatni zaliczony rok studiów przekłada się na określoną liczbę punktów w zależności od kierunku studiów. Oczywistym i logicznym jest, że średnia ta dotyczy punktacji na tymże właśnie zaliczonym już kierunku, a nie na kierunku, na którym student aktualnie studiuje. Odmienny pogląd wyrażony przez organy w wydanych w tej sprawie decyzjach jest nielogiczny i sprzeczny z § 26 ust. 2 Regulaminu oraz załącznikiem 3a i 3b do tegoż Regulaminu. Sprzeczne także z art. 181 ust. 1 p.s.w. było przyjęcie przez organ II instancji wyników w nauce skarżącej za ostatni rok studiów – zgodnie z hipotezą tegoż przepisu – przy jednoczesnym przeliczeniu ich na punkty wg. zasad kierunku, na którym skarżąca aktualnie studiuje. Przedstawiona interpretacja art. 181 p.s.w. znajduje potwierdzenie również na gruncie wykładni celowościowej. Wszak przyznawane stypendium ma nie tylko wynagradzać wysiłki studenta, zwieńczone sukcesami w nauce, ale przede wszystkim motywować go do doskonalenia swoich umiejętności i osiągania kolejnych, dobrych wyników. Poza tym, tak rozumiana regulacja prawna kryteriów przyznania stypendium jest logiczna i sprawiedliwa, ponieważ pozwala na zobiektywizowanie osiągnięć w nauce, stanowiących podstawę faktyczną przyznania stypendium, m.in. dzięki temu, że są brane pod uwagę wyniki osiągnięte w tych samych okresach (latach studiów i oceniane poprzez kryterium dotyczące tego właśnie kierunku studiów na którym je osiągnięto). Oznacza to, że rację ma skarżąca wskazując na wadliwe obliczenie przez Komisję Odwoławczą liczby punktów za wyniki w nauce. W poprzednim ostatnio zaliczonym roku studiowała ona na kierunku filologia angielska, uzyskując średnią ocen 4,9, co oznacza wynik mieszczący się w przedziale 4,87 – 5,00 i przekładający się na 60 punktów, a nie 50, jak błędnie ustaliły organy. Z zalegającej w aktach sądowych na karcie 50 listy rankingowej wynika, że z liczbą 60 punktów A. F. uzyskałaby bez wątpliwości stypendium za wyniki w nauce bez konieczności wykazywania dodatkowych osiągnięć punktowanych w procesie przyznawania stypendium. Przesądza to także o naruszeniu prawa materialnego (o czym była mowa wyżej) w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Należy podkreślić, że Stypendium można przyznać tylko wtedy, gdy drugi kierunek prowadzi do uzyskania po raz pierwszy tytułu magistra. Tylko przy takiej interpretacji art. 184 ust. 5 p.sz.w. będzie spełniony zamiar przyświecający ustawodawcy, a polegający na wspieraniu materialnym z pieniędzy podatnika studenta, który ukończył już studia na jednym z kierunków na studiach pierwszego stopnia (uzyskał wykształcenie na poziomie licencjackim) i umożliwienia mu kontynuowania studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra (tak słusznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1724/12). Z przepisów art. 184 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.) nie wynika zakaz przyznania studentowi stypendium w wypadku kontynuowania - w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego - nauki na drugim kierunku studiów po ukończeniu studiów pierwszego stopnia. Nie ma przy tym znaczenia, czy kontynuacja nauki będzie się odbywać na studiach uzupełniających magisterskich, czy na studiach jednolitych magisterskich (tak słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 203/13). Argumentacja organu działającego zarówno w I jak i II instancji o braku środków na stypendium dla skarżącej, a to wobec wyczerpania puli 10% najlepszych studentów na kierunku pedagogika już na posiedzeniu Komisji z dnia 28 listopada 2014 r. nie znajduje potwierdzenia w dostępnych Sądowi aktach sprawy. W kontrolowanej decyzji brak jest informacji o puli pieniędzy przeznaczonej na stypendia dla najlepszych studentów i sposobie (szczegółowym) jej rozdysponowania. Mimo, iż z Regulaminu wynika, że z prac Odwoławczej Komisji Stypendialnej sporządza się protokół (641) nie ma go w aktach administracyjnych, a pełnomocnik organu do protokołu rozprawy w dniu 19 sierpnia 2015 r. oświadczył, iż w ogóle nie ma pewności czy w ogóle został sporządzony. Kwestię sporządzenia protokołu należy bezwzględnie wyjaśnić. Sąd nie ma możliwości weryfikacji ustaleń organu w omawianej kwestii. Przesądza to o niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy także w tym zakresie , co przesądza o naruszeniu art. 7,art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 p.s.w., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). Przepis art. 174 ust. 4 p.s.w. jest podstawową regulacją - z punktu widzenia realizacji głównego celu pomocy materialnej, którym jest wyrównywanie szans edukacyjnych osób będących w trudnej sytuacji materialnej - gwarantującą przeznaczanie przez uczelnie odpowiednich środków na stypendia socjalne i zapomogi. Przepis ten określa, iż uczelnia z dotacji otrzymanej na dany rok kalendarzowy może przeznaczać na stypendia rektora dla najlepszych studentów nie więcej niż 40% środków wydatkowanych łącznie na te stypendia oraz na stypendia socjalne i zapomogi. Przed 1 października 2011 r. wartość ta wynosiła 50%. Zmiana ta oznacza zwiększenie finansowania stypendiów socjalnych i zapomóg względem stypendiów rektora dla najlepszych studentów. Reguła zawarta w ust. 4 p.s.w. dotyczy wyłącznie podziału środków dotacji przeznaczonych w danym roku kalendarzowym na stypendia rektora dla najlepszych studentów, stypendia socjalne oraz zapomogi dla studentów, a nie całej kwoty dotacji otrzymanej przez uczelnię w danym roku lub środków funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów. Regule tej nie podlegają środki na stypendia specjalne dla osób niepełnosprawnych, a także nie stosuje się jej do części dotacji wydzielonej na pomoc materialną dla doktorantów, co wynika jednoznacznie z art. 199 ust. 4. Przepis ust. 4 p.s.w. nie ogranicza możliwości finansowania przez uczelnię stypendiów rektora dla najlepszych studentów z części funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów pochodzącej z pozabudżetowych źródeł funduszu (art. 103 ust. 5). W związku z tym łączne środki (z dotacji oraz innych przychodów funduszu) wydatkowane w danym roku na stypendia rektora dla najlepszych studentów mogą przekraczać 40% środków dotacji przeznaczonych na stypendia rektora, stypendia socjalne oraz zapomogi. Niezachowanie wskazanej w ust. 4 p.s.w. proporcji przy podziale środków dotacji przez uczelnię stanowi naruszenie zasad dysponowania funduszem pomocy materialnej dla studentów i doktorantów. Ponadto ust. 4 p.s.w. ustala limit liczby stypendiów rektora dla najlepszych studentów (mogą być one przyznane w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego na uczelni). Przepis ten nie ogranicza możliwości przyznania stypendiów rektora w liczbie przekraczającej dziesięcioprocentowy limit pod warunkiem sfinansowania liczby stypendiów przekraczających ustawowy limit z innych przychodów funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów (art. 103 ust. 5 p.s.w.) (tak słusznie Monika Kubiak w Komentarzu do art. 174 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, LEX). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie miał na względzie treść niniejszego uzasadnienia.