II OZ 84/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Leszek Kamiński, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 289/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. A. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 27 marca 2015 r. nr ... w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 30 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 289/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania S. A., zw. dalej skarżącym, prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 27 marca 2015 r. w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem złożonym na druku PPF w dniu 21 lipca 2015 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w całości, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący wraz z małżonką przebywają na emeryturze, uzyskując wspólny dochód w wysokości 3.240 zł. Skarżący ponosi koszty leczenia i rehabilitacji, ponadto zmuszony był ponieść koszty przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oraz koszty zniesienia współwłasności. Małżonkowie są właścicielami domu o wielkości 180 m2 oraz mieszkania o pow. 60 m2. Według dalszego oświadczenia wnioskodawcy w domu mieszka obecnie córka i syn z rodziną. Dom wymagał nakładów i remontu, które w połowie pokryte zostały przez wnioskodawcę i jego małżonkę. Ponadto, wnioskodawca poniesie 1/3 kosztów opału na zimę. Skarżący nie przedstawił wszystkich kosztów dotyczących utrzymania związanego z mieszkaniem. Dołączył rachunki za energię elektryczną, internet, telewizję kablową, zużycie wody i ścieków oraz za ubezpieczenie komunikacyjne pojazdu, którego jest współwłaścicielem. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 3 września 2015 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżący w terminie złożył sprzeciw od postanowienie referendarza sądowego. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem lub w części, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. Wyjaśnił, że jego dorosła córka pracuje uzyskując dochód w wysokości 1 600 zł, ale z uwagi na koszty dalszego kształcenia wnioskodawca ją dofinansowuje (ok. 1000 zł miesięcznie). Ponadto, wnioskodawca nadal ponosi koszty związane ze zniesieniem współwłasności nieruchomości. Rozpatrując sprawę Sąd I instancji wskazał, że na obecnym etapie postępowania sądowego koszty sądowe, jakie musiałby ponieść wnioskodawca wynoszą 500 zł wpisu sądowego od skargi. Sąd zauważył, że prowadząc wspólne gospodarstwo z małżonką wnioskodawca uzyskuje dochody wystarczające na pokrycie potrzeb i zobowiązań wynikających z utrzymania rodziny, albowiem nie ma obowiązku utrzymania dorosłych dzieci uzyskujących własne dochody. Zdaniem Sądu dochody te, w kwocie 3 240 zł są wystarczające dla poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, ale również, dla ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Sąd uznał, że skoro skarżącego wraz z małżonką stać na utrzymywanie dorosłej pracującej córki oraz partycypowanie w utrzymaniu domu, którego są właścicielami, a w którym mieszkają dorosłe dzieci, a także utrzymanie mieszkania, nie można uznać wnioskodawcy za osobę spełniającą przesłankę przyznania prawa pomocy ani w całości, ani w części. Zdaniem Sądu, inne koszty wskazywane przez wnioskodawcę jako konieczne, a to związane ze zniesieniem współwłasności, nie mają znaczenia dla oceny przedmiotowego wniosku. Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy i na mocy art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że Sąd I instancji pominął fakt, że córka się uczy, wskazał, że udzielając jej pomocy odciąża Skarb Państwa w zakresie pomocy socjalnej. Podniósł, że nakłady związane ze zniesieniem współwłasności są konieczne, jak również, że brak zwolnienia chociażby z wpisu prowadzić będzie do pozbawienia go prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena Sądu I instancji była prawidłowa bowiem skarżący sam wskazuje, że posiada nieruchomości, a samo to wyklucza uznanie skarżącego za osobę ubogą. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Zobowiązania takie jak utrzymanie pełnoletnich dzieci, czy koszty przekształceń własnościowych nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo przeanalizował stan faktyczny sprawy i prawidłowo stwierdził, że z argumentacji strony nie wynika, by nie było możliwe wygospodarowanie środków koniecznych do poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, tak więc nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a w konsekwencji zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Na marginesie należy dodać, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego uzyskania prawa pomocy. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W konsekwencji, o ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione (por. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1171/14). Z tych względów, na podstawie art. 197 § 1 i § 2 w związku z art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.