II GZ 103/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 916/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 916/15 odmówił W.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w E. z dnia [..] maja 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej. W.P. (dalej: skarżąca) zwróciła się w dniu 31 lipca 2015 r. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wyjaśniła, że obecnie nie ma żadnych środków finansowych i od czterech lat posiada sad, który nie przynosi dochodów. Skarżąca wyjaśniła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w skład jej majątku wchodzi dom o pow. 80 m2, mieszkanie o pow. 86 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 6,40 ha. Na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała dodatkowe oświadczenie i dokumenty. Postanowieniem z dnia 8 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca w terminie wniosła sprzeciw. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy ani w zakresie całkowitym, ani w zakresie częściowym bowiem z dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że posiada dom o pow. 350 m2 oraz grunty rolne o pow. 6,5100 ha fiz. i udział w ½ części nieruchomości rolnej o pow. 1,0200 ha fiz., mieszkanie o pow. 47 m2 w L. oraz mieszanie o pow. 38 m2 w K.; mieszka w domu położonym w gospodarstwie rolnym w miesiącach letnich, natomiast w okresie zimowym zamieszkuje wraz z synem G. i jego rodziną w mieszkaniu położonym w K.; zamierza wynająć mieszkanie w L. od października bieżącego roku; uzyskuje płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do posiadanych gruntów rolnych; ujawniła, że na dzień 5 lipca 2015 r. saldo na rachunku bankowym wynosiło 28.948,48 zł; dokonuje operacji finansowych dotyczących funduszu inwestycyjnego "P"; pracuje w swoim gospodarstwie rolnym. W.P. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243–263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA dokładnie zbadał sytuację materialną strony. Jak wskazał w uzasadnieniu zarządzeniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez złożenie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Po ich przeanalizowaniu Sąd I instancji uznał, że skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania oraz ustanowić adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (postanowienie naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 604/13). Ponadto prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 376/14). Nie można uznać, że do takich osób należy skarżąca. Jak wskazał Sąd I instancji z przesłanej dokumentacji wynika, że skarżąca posiada dwóch synów (syn P. jest studentem, syn G. prowadzi osobne gospodarstwo domowe); pracuje w swoim gospodarstwie rolnym; od października 2015 r. zamierza wynająć swój lokal; na bieżąco dokonuje operacji finansowych w związku z funduszem inwestycyjnym; otrzymuje płatności do gruntów rolnych z ARiMR, a jej saldo na rachunku bankowym na dzień 5 lipca 2015 wynosiło 28.948,48 zł. WSA ustalił również, że skarżąca posiada trzy nieruchomości oraz udział w części ½ w nieruchomości rolnej. Jak wynika z orzecznictwa posiadanie majątku - w szczególności nieruchomości - w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Oceny dokonanej przez Sąd I instancji nie może również podważyć argumentacja skarżącej podnoszona w zażaleniu dotycząca jej stanu majątkowego, bowiem pozostaje ona w całkowitej sprzeczności z dokumentami i oświadczeniami przestawionymi na wezwanie referendarza sądowego. Należy podkreślić, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tym przedmiocie na dalszym etapie postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. PM