I SA/Bk 280/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji do wysokości 1327,20 zł miesięcznie wierzytelności z tytułu renty strukturalnej wpływającej na rachunek bankowy zobowiązanego oraz odmowy zwolnienia w zakresie pozostałej kwoty wierzytelności w wysokości 553,80 zł miesięcznie wpływającej na rachunek bankowy 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...].11.2014 r., nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącego J. S. kwotę 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. J. S. wystąpił o zaniechanie egzekucji prowadzonej z rachunku bankowego w G.. Podniósł, że na ten rachunek bankowy wpływają jego jedyne środki finansowe (emerytura strukturalna w wysokości 1.791 zł) stanowiące źródło utrzymania. Pismem z [...] maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował żądanie wyjaśniając, że wniosek dotyczy zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu należnej renty strukturalnej, przekazywanej na rachunek bankowy w G. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], wydanym po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. zwolnił z egzekucji kwotę do wysokości 1.237,20 zł miesięcznie, stanowiącą wierzytelność z tytułu renty strukturalnej, wpływającej na rachunek bankowy skarżącego w G. oraz odmówił zwolnienia w zakresie pozostałej kwoty wierzytelności w wysokości 553,80 zł miesięcznie wpływającej z tytułu renty strukturalnej skarżącego na ww. rachunek bankowy. Organ egzekucyjny uznał, że pozostała po potrąceniu kwota stanowiąca równowartość minimalnego wynagrodzenia netto nie zagraża egzystencji skarżącego. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwanej w dalszej części "u.p.e.a." stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Stosownie do art. 123 ust. 1 ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1289) do postępowań egzekucyjnych w administracji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2-6. Zgodnie z art. 123 ust. 2 cytowanej ustawy organ egzekucyjny może, na podstawie art. 13 § 1 ustawy zmienianej w art. 111, w brzmieniu dotychczasowym, zwolnić określony składnik majątkowy zobowiązanego bez zgody wierzyciela. W rozpatrywanej sprawie postępowania egzekucyjne do majątku skarżącego, według stanu na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z egzekucji środków z tytułu renty strukturalnej, zostały wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych, a zatem nie była wymagana zgoda wierzycieli na zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, którą rozstrzygał organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do wyżej wymienionych przepisów, zwolnienie z egzekucji składników majątkowych należących do skarżącego mogło zatem nastąpić wyłącznie, jeżeli skarżący złoży wniosek i za zwolnieniem tym przemawia jego ważny interes. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że w rozpatrywanej sprawie, oprócz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w G., działania podejmowane przez organ egzekucyjny w celu efektywnego zastosowania innych środków egzekucyjnych nie przyniosły pozytywnego rezultatu. Zarówno we wniosku o zwolnienie z egzekucji, jak i w złożonym zażaleniu skarżący nie przedstawił innego majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie dochodzonych zobowiązań. Natomiast, jak wynika z akt sprawy, umową darowizny z [...] stycznia 2011 r. repertorium A [...], skarżący przekazał cały swój majątek w postaci nieruchomości synowi. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest jedynym skutecznym sposobem prowadzenia egzekucji z majątku skarżącego. Zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych, w kwocie odpowiadającej pełnej wysokości renty strukturalnej, które wpływają na rachunek bankowy, mogłoby w praktyce doprowadzić do całkowitej bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, uniemożliwiłoby zaspokojenie jakiegokolwiek zadłużenia skarżącego wobec Skarbu Państwa oraz wobec pozostałych wierzycieli, wobec nieposiadania przez stronę innego rodzaju majątku podlegającego egzekucji. Łączne zadłużenie skarżącego wobec wszystkich wierzycieli wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi przekracza 700.000 zł. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny zwalniając z egzekucji kwotę 1.237,20 zł wpływającą co miesiąc na rachunek bankowy skarżącego, stanowiącą równowartość minimalnego wynagrodzenia netto, uwzględnił przesłankę ważnego interesu, iż renta strukturalna jest jedynym źródłem utrzymania skarżącego i jego żony. Przed podjęciem decyzji w sprawie wniosku o zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Wynika z niego, że na wezwanie organu egzekucyjnego do przedłożenia oświadczenia o stanie majątkowym, które zawierałoby opis aktualnej sytuacji ekonomicznej, czyli strukturę dochodów i wydatków, sytuację mieszkaniową, materialną i zdrowotną, skarżący nie udzielił odpowiedzi. Organ rozpatrzył, więc wniosek w oparciu o posiadany materiał dowodowy. Uwzględnił okoliczności, iż wpływające na rachunek bankowy w G. środki finansowe w postaci renty strukturalnej, stanowią jedyne źródło utrzymania. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że w trybie art. 13 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie bada prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej. Prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej mogła być przedmiotem rozpatrywania w postępowaniu w sprawie skargi na czynność egzekucyjną (art. 54 u.p.e.a.), którą wnosi się, zgodnie z art. 54 § 4 u.p.e.a., w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Końcowo Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...].12.2013 r. nr [...] nie były środki pieniężne pochodzące z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, lecz wierzytelności pieniężne z rachunku bankowego. Organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a. tiret 4 - zajęcie rachunku bankowego. W egzekucji z rachunku bankowego zajęciu podlegają wierzytelności przysługujące zobowiązanemu z tytułu prowadzenia przez bank na jego rzecz rachunku bankowego. Organ nie kieruje egzekucji do konkretnych środków pieniężnych (wpłat) na zajęte konto zobowiązanego, lecz prowadzi egzekucję z wierzytelności przysługującej zobowiązanemu jako posiadaczowi rachunku bankowego. Przy realizacji środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, ani organ egzekucyjny, ani bank nie badają z jakiego źródła i z jakiego tytułu na zajęty rachunek bankowy wpływają środki pieniężne. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącego wywiódł skargę do Sądu zarzucając naruszenie: 1) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez: (-) niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia, że jedyne wpłaty dokonywane na rachunek bankowy pochodzą od ARiMR z tytułu przysługującej posiadaczowi rachunku renty strukturalnej na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r.; (-) brak merytorycznego rozpatrzenia zażalenia i mechaniczne powielenie stanowiska organu I instancji; 2) art. 6, art. 7, art. 8 w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez całkowitą dowolność postępowania organów, pominięcie słusznych praw strony oraz świadome obchodzenie przepisów prawa polegające na uznaniu, że po wpływie środków na rachunek bankowy źródło pochodzenia tych środków nie ma znaczenia i skuteczność zajęcia rachunku bankowego nie powinna być uzależniona od źródła pochodzenia tychże środków; 3) art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2014 poz. 1438) poprzez jego błędną wykładnie i w konsekwencji błędne uznanie, że możliwa jest egzekucja z renty strukturalnej pochodzącej od ARiMR; 4) art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji błędne uznanie, że możliwa jest egzekucja z renty strukturalnej pochodzącej od ARiMR; 5) art. 132 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 poprzez jego błędną wykładnie i w konsekwencji błędne uznanie, że możliwa jest egzekucja z renty strukturalnej pochodzącej od ARiMR. Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji i wyłączenie w całości spod egzekucji wierzytelności z renty strukturalnej oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Przedmiotem kontrolowanej przez Sąd sprawy jest kwestia zwolnienia z egzekucji do wysokości 1.237,20 zł miesięcznie wierzytelności z tytułu renty strukturalnej wpływającej na rachunek bankowy Skarżącego oraz odmowy zwolnienia w zakresie pozostałej kwoty wierzytelności w wysokości 553,80 zł miesięcznie wpływającej na rachunek bankowy. To, że Skarżący otrzymuje rentę strukturalną w wysokości 1.791, 00 zł, która przelewana jest na rachunek bankowy Skarżącego wynika wprost z informacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa P. Oddział Regionalny z dnia [...] marca 2014 r. (k. 12 akt administracyjnych). Powyższe wynika również z treści wniosku Skarżącego, złożonego do organu podatkowego w dniu [...] marca 2014 r. (k. 10 akt administracyjnych), z którego również można wywieść, że renta strukturalna przysługująca Skarżącemu na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. jest jedynym źródłem dochodu Skarżącego i jego małżonki. Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego bez zgody wierzyciela w tym konkretnym przypadku. Organy zasadnie wskazywały w rozstrzygnięciach, że podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Również ww. ważny interes został prawidłowo scharakteryzowany przez organy. Niewątpliwie uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z dnia 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96 - publikowane w CBOSA; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13, Lex nr 1323427). To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie. Organ również co do zasady nie bada w trybie art. 13 u.p.e.a. prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej, a zobowiązanemu przysługiwała skarga na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 u.p.e.a. Należy jednak mieć na uwadze, że regulacja zawarta w art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w wymienionej ustawie gwarancje w postaci przepisów przewidujących wyłączenia i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego, okazały się niewystarczające w danej sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 maja 2013 r., sygn.. akt I SA/Po 103/13, LEX nr 1323427). W myśl art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone. Przepis ten wyłącza zatem spod egzekucji rentę strukturalną jako środek pochodzący z budżetu Unii Europejskiej. Również zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2014 poz. 1438) należności ustalane w drodze decyzji administracyjnej lub wierzytelności wynikające z umów z tytułów płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, nie podlegają zajęciu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, na co zresztą wskazywał w skardze pełnomocnik Skarżącego, że środki z tytułu wypłacanej przez ARiMR należnej zobowiązanemu renty strukturalnej wpływające na rachunek bankowy cały czas zachowują swoją tożsamość i pozostają środkami pochodzącymi z funduszy Unii Europejskiej. Nie ma znaczenia w tej kwestii fakt czy środki są wypłacane do rąk beneficjenta, czy też na jego rachunek bankowy, gdyż w żadnej mierze nie wpływa to na źródło pochodzenia tych środków. W sprawie organy dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonały błędnej wykładni art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na co wskazywał w skardze pełnomocnik Skarżącego, co mogło mieć wpływ na finalne rozstrzygnięcie w sprawie. Owszem, rację ma organ wskazując, że przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny były wierzytelności z rachunku bankowego, ale mając wiedzę co do tożsamości środków pochodzących z tego rachunku powinien tą wiedzę wykorzystać do zweryfikowania ważnego interesu zobowiązanego. Organ odwoławczy w postanowieniu wskazuje zaś, że przedmiotem zajęcia były wierzytelności pieniężne z rachunku bankowego bez względu na źródło ich pochodzenia. Dalej wywodzi, mając pełną wiedzę skąd pochodzą środki będące przedmiotem zajęcia, że nie ma znaczenia z jakiego tytułu nastąpiła wpłata na konto. Takim działaniem organy legalizują bezprawną czynność egzekucyjną, co do której miały świadomość, a która nie powinna mieć miejsca w stosunku do renty strukturalnej. Pomimo błędnej wykładni art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ocenie Sądu organ nie naruszył przepisów postępowania (w tym przywoływanych w skardze art. 6, 7, 8 i 77 § 1 k.p.a.). Materiał dowodowy w sprawie został zebrany w sposób wyczerpujący. Organ posiadał wiedzę o tym z jakiego tytułu pochodzą środki na rachunku bankowym Skarżącego. Uznał jedynie, że wiedza ta nie może być skutecznie wykorzystana do oceny spełnienia przesłanki ważnego interesu, o której mowa w art. 13 ust. 1 u.p.e.a. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Postanowieniem Sądu Skarżący został zwolniony z poniesienia kosztów sądowych. W pozostałym zakresie o kosztach orzeczono na podstawie art. 205 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd nie przesądzając o ostatecznym wyniku sprawy zobowiązany był uchylić oba postanowienia. Ponownie rozpoznając sprawę organy podatkowe powinny dokonać prawidłowej wykładni art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i poddać analizie wpływ tej wykładni na istnienie ważnego interesu podatnika.