II SA/Ol 961/13

Dnia 5 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 roku sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie choroby zawodowej 1/ oddala skargę; 2/ zwraca skarżącej Spółce nadpłacony wpis sądowy od skargi w kwocie 100 złotych (słownie: sto). Decyzją z dnia "[...]" Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarn po rozpoznaniu zgłoszenia choroby zawodowej stwierdził u B. D. przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1263 ze zm.) dalej: PIS. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z analizy danych dotyczących narażenia zawodowego związanego z obciążeniem narządu ruchu wynika, że B. D. wykonywała prace charakteryzujące się powtarzalnością ruchów zginania i prostowania kończyn górnych w stawach nadgarstkowych, stawach łokciowych oraz monotypowością na następujących stanowiskach pracy: szwaczka w zakładzie A; składacz wiązek przewodów w zakłądzie B. Strona w okresie od 22 maja 1989r. do 31 grudnia 1991r. zatrudniona była w zakładzie A. Do obowiązków pracownika na stanowisku pracy należało szycie bielizny pościelowej na maszynach szwalniczych m.in. typu overlock. Podczas pracy wykonywała ruchy posuwisto-zwrotne kończyn górnych, w szczególności w czasie przeszywania materiału na maszynie do szycia. W okresie od 18.05.1992 r. B. D. zatrudniona jest na stanowisku składacza wiązek przewodów w Zakładzie B. Do obowiązków pracownika na tym stanowisku pracy należy ręczne zestawianie i montowanie wiązek instalacji elektrycznych do różnych typów samochodów na liniach technologicznych oraz na stacjonarnych stołach montażowych. W czasie składania wiązek na stołach stacjonarnych oraz na liniach technologicznych czynności wykonywane były przez stronę w pozycji stojącej, lekko pochylonej do przodu, bez możliwości zmiany pozycji ciała na siedzącą. Stanowisko pracy charakteryzowało się wymuszoną pozycją ciała związaną z podnoszeniem obu kończyn górnych, dużym stopniem powtarzalności operacji technologicznych i monotypowością oraz dużym obciążeniem statycznym. Natomiast praca, do której strona była oddelegowywana w zależności od potrzeb, polegająca na zestawianiu i montowaniu prostych podzespołów do wiązek, tzw. kitów na stacjonarnym stole roboczym, była wykonywana w pozycji siedzącej lekko pochylonej przy stacjonarnym stole roboczym z kończynami górnymi (ugiętymi w stawach łokciowych) znajdującymi się na wysokości blatu stołu (przedramiona były oparte o blat stołu lub uniesione lekko ponad blatem stołu roboczego). Wykonanie tych czynności wymagało od pracownika zginania nadgarstków oraz licznych ruchów zginania i prostowania palców. Organ wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu i dokumentacji wynika, że pierwsze objawy chorobowe pod postacią obrzęku stawu nadgarstkowego Ręki prawej, utrudnionego zaciskania palców, obniżonej chwytności oraz bólu palców prawej kończyny górnej pojawiły się w 1995 r. Z powodu tych dolegliwości B. D. rozpoczęła leczenie u lekarza chirurga, który zastosował leczenie doraźne i skierował pacjentkę na rehabilitację, a następnie strona została poddana leczeniu operacyjnemu nadgarstka prawej kończyny górnej. Po zakończonym leczeniu operacyjnym strona pozostaje pod opieką lekarza ortopedy. Orzeczeniem lekarskim numer "[...]" z "[...]" Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych, w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań i konsultacji (neurologicznych, ortopedycznych), po analizie dokumentacji medycznej oraz danych dotyczących oceny narażenia zawodowego, rozpoznano przebyty zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego o etiologii zawodowej po leczeniu operacyjnym. Organ wskazał, że charakter pracy, jaką wykonuje pracownica, tj. praca ręczna wymagająca wykonywania powtarzalnych w długich przedziałach czasowych ruchów zginania i prostowania w stawach nadgarstkowych, stwarzał ryzyko powstania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Od tej decyzji Zakład A wniósł odwołanie domagając się jej zmiany poprzez odmowę stwierdzenia u B. D. choroby zawodowej oraz przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lekarza z dziedziny medycyny pracy w celu stwierdzenia, czy pomiędzy rozpoznanym schorzeniem u B. D., a charakterem wykonywanej przez nią pracy zachodzi związek przyczynowy i czy rozpoznane schorzenie mogło powstać w trakcie świadczenia pracy u poprzednich pracodawców. Zdaniem strony skarżącej, organ I instancji jedynie pobieżnie ocenił warunki pracy strony w poprzednim zakładzie pracy (nie ustalił obciążenia kończyn górnych strony w pracy w A Oddział A Zakład w A), jakby z góry przesądzając, że stwierdzone schorzenie ma związek wyłącznie z pracą w Zakładzie Elektrotechniki Motoryzacyjnej. Decyzją z dnia "[...]’, nr "[...]" Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego. Orzeczenia lekarskie w sprawie chorób zawodowych stanowią dowód z opinii biegłego, a Inspektor Sanitarny jest związany takim orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznawania choroby zawodowej, polegającej na diagnozie, że dane schorzenie znajduje się (bądź nie) w wykazie chorób zawodowych. Na podstawie § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869 ze zm.) zwanego dalej: rozporządzeniem z dnia 30 czerwca 2009 r., decyzję przesyła się pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Organ zauważył, że strona pracowała w dwóch zakładach, w których występowało narażenie mogące spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej, tj. w A i w Zakładzie B Jednak z uwagi na fakt, że Zakład a nie istnieje, rzeczoną decyzję przesłano tylko do drugiej spółki. Organ wskazał, że istotna w rozpatrywanej sprawie jest okoliczność, iż pracownica w obydwu zakładach pracy wykonywała czynności, które były ruchami wielokrotnie powtarzalnymi, monotypowymi, znacznie obciążającymi narząd ruchu - kończyny górne. Organ odwoławczy wskazał również, że z karty oceny narażenia zawodowego oraz z pozostałej dokumentacji jednoznacznie wynika, że wykonywana przez stronę praca w Zakładzie B wiązała się z obciążeniem obu rąk. W rozpoznawanej sprawie wystąpiły zatem obie przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej - rozpoznano bowiem chorobę ujętą w wykazie chorób zawodowych, która według jednostki orzeczniczej powstała w związku ze sposobem wykonywania pracy przez cały okres jej zatrudnienia. Odnośnie zawartego w odwołaniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego organ odwoławczy uznał, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Na powyższą decyzję Zakład B wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. poprzez uznanie, że u B. D. występuje choroba zawodowa; - art. 7 w związku z art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) zwanej dalej: kpa., poprzez niedostateczne zbadanie materiału dowodowego oraz zaniechanie wystąpienia do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie o dodatkowe uzupełnienie tego orzeczenia oraz zaniechanie wystąpienia do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. Zdaniem strony skarżącej, w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i stwierdzono chorobę zawodową u B. D. jedynie pobieżnie uwzględniając warunki jej pracy w poprzednim zakładzie pracy, koncentrując się niemal wyłącznie na pracy wykonywanej u strony skarżącej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala bezspornie i z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że chorobę spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Konieczny do stwierdzenia choroby zawodowej związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy schorzeniem, a charakterem wykonywanej pracy w zakładzie skarżącego nie został udowodniony. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.nr153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235 ² powołanej ustawy). Wykaz chorób zawodowych, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 poz. 869, ze m). Zgodnie z § 5 ust. 1 tego rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz.U. z 2004r. Nr 125, poz. 1317 ze zm.), zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych wskazanych w tym rozporządzeniu. Orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. W niniejszej sprawie podstawą do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej było orzeczenie lekarskie wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy z dnia "[...]", w którym stwierdzono u zainteresowanej chorobę zawodową w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanego sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego, znajdującą się w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 20 w punkcie 1. Przy czym w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że rozpoznanie to uwzględnia zarówno dane dotyczące przebiegu pracy zawodowej, narażenia związanego z obciążeniem narządu ruchu podczas pracy na stanowiskach: szwaczka w zakładzie A; składacz wiązek przewodów w Zakładzie B. W trakcie postępowania wykonano badanie ENeG, w którym nie stwierdzono uszkodzenia prawego nerwu pośrodkowego. W wyniku przeprowadzonych badań konsultacyjnych (neurologicznych, ortopedycznych) i badań dodatkowych ENeG rozpoznano: przebyty zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego o etiologii zawodowej po leczeniu operacyjnym (10.2012r.) Wskazano również, że analiza narażenia zawodowego potwierdza istotne narażenie na ruchy monotypowe w obrębie stawów nadgarstka (praca ręczna wymagająca wykonywania powtarzalnych w długich przedziałach czasowych ruchów prostowania i zginania w nadgarstku) i wywiad chorobowy oraz wyniki przeprowadzonych badań pozwalają na rozpoznanie przebytego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka prawego po korekcji chirurgicznej bez istotnych następstw klinicznych ww. schorzenia. Ponadto organy inspekcji sanitarnej dokonały oceny warunków pracy, stwierdzając iż rozpoznane schorzenie z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane charakterem i sposobem wykonywania pracy. W ocenie Sądu stanowisko organów w świetle zgromadzonego materiału dowodowego jest uzasadnione. Przede wszystkim podnieść należy, że powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych ściśle określa tryb postępowania w sprawie stwierdzenia istnienia bądź braku istnienia choroby zawodowej. Warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie przez uprawnioną jednostkę choroby określonej w wykazie chorób zawodowych, zawartym w załączniku do powołanego rozporządzenia, oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy. Decyzję taką wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Należy podkreślić, że organ administracji nie ma wiedzy specjalistycznej i nie może dokonać samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Oznacza to, że ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści orzeczenia lekarskiego wydanego przez specjalistyczną jednostkę orzeczniczą. Orzeczenie takie, co wynika z mechanizmu postępowania w sprawie chorób zawodowych, stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Przy czym stanowisko specjalistycznej jednostki orzeczniczej winno być zupełne, logiczne i wszechstronnie uzasadnione, wyjaśniające wszelkie wątpliwości. Należy przy tym podkreślić, iż orzeczenia lekarskie jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych nie są aktami (administracyjnymi), wymienionymi w art. 3 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z czym nie podlegają kontroli działalności administracji publicznej. Kontroli sądów administracyjnych podlegają jedynie decyzje inspektora sanitarnego stwierdzające chorobę zawodową lub decyzje orzekające o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Badając legalność takiej decyzji Sąd może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnioną jednostkę organizacyjną, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Można również dopuścić zakwestionowanie orzeczeń lekarskich przez organ (inspektora sanitarnego) lub sąd administracyjny w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarskie uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak i w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnione do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej można żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej wydaje decyzję na podstawie orzeczenia lekarskiego i jest związany treścią tego orzeczenia, a więc nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. wyrok NSA w Warszawie z dn. 09 lipca 1998 r. sygn. akt II SA 634/98 Pr. Pracy 1998/12/38, wyrok z 24 lutego 1998 r. NSA 1520/97 publ. ONSA 1998/4/150). W niniejszej sprawie orzeczenie lekarskie pod względem formalnym nie budzi - wbrew twierdzeniom skarżącego wyrażonym w odwołaniu - żadnych wątpliwości. Zupełnie chybione są zarzuty strony skarżącej dotyczące braków w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, które to nie pozwalały stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że schorzenie rozpoznane u pracownicy ma związek ze sposobem wykonywana pracy w skarżącej Spółce. Należy bowiem wskazać, że oceny tego związku przyczynowego dokonuje organ inspekcji sanitarnej nie tylko na podstawie orzeczenia lekarskiego, ale także formularza oceny narażenia zawodowego pracownika. W związku z tym stwierdzenie zawarte w orzeczeniu lekarskim dotyczącym przyczyn powstania choroby zawodowej jest jednym z dowodów. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że przepis art. 235¹ Kodeksu pracy wprost zakłada występowanie związku przyczynowo - skutkowego między warunkami pracy a występującym schorzeniem. Oznacza to, że zdiagnozowana u osoby zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia choroba nie zostanie uznana za chorobę zawodową tylko w przypadku, gdy zostanie wykazane bezspornie, że jej etiologia ma charakter pozazawodowy. Jednocześnie należy wskazać, iż jeszcze na gruncie poprzednio obowiązującego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych ugruntowany został pogląd, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie oraz że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyrok SN z dnia 3 lutego 1999r., sygn. akt III RN 110/98 OSNAP i US 1999r./22 poz. 709). Biorąc zatem pod uwagę zebrany materiał dowodowy organ dokonał prawidłowej oceny związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy a stwierdzoną chorobą zawodową. Przy czym podnieść należy - na co zwrócił uwagę organ odwoławczy - iż organy inspekcji sanitarnej nie rozstrzygają kwestii tego, w którym miejscu pracy doszło do powstania schorzenia mającego związek z narażeniem zawodowym lecz jedynie mają za zadanie ocenić, w których zakładach pracy doszło do narażenia z uwagi na warunki wykonywania pracy, czy też doszło do narażenia zawodowego w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ze sporządzonej zaś przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w dniu 28 marca 2013 r. karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej w sposób bardzo szczegółowy oraz wyczerpujący przedstawiono wszelki rodzaj czynności oraz harmonogram ich wykonywania przez B. D. w Zakładzie A i B. Dlatego też zarzut skarżącej co do braku dokładnie poczynionych ustaleń w tym zakresie jest całkowicie chybiony i niezasadny. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego, jak również decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z powyższym, skargę jako niezasadną należało w pkt 1 oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W pkt 2 orzeczono na podstawie 225 ppsa o zwrocie skarżącej spółce nadpłaconego wpisu od skargi w kwocie 100 zł.