II OSK 687/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) sędzia NSA Anna Łuczaj Protokolant asystent sędziego Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej "Zakładu [...]" spółka z o.o. z siedzibą w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 961/13 w sprawie ze skargi "Zakładu [...]" spółka z o.o. z siedzibą w E. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 5 grudnia 2013 r., sygnatura akt II SA/Ol 961/13, oddalił skargę Zakładu [...] w E. Sp. z o.o. w E. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z [...] sierpnia 2013 r., którą utrzymano w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w E. z [...] lipca 2013 r. o stwierdzeniu u B. D. choroby zawodowej – zespołu cieśni w obrębie prawego nadgarstka. Wyrok Sądu pierwszej instancji zapadł w następujących istotnych okolicznościach sprawy. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w E. decyzją z [...] lipca 2013 r. stwierdził u B. D. przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka prawego, wymienioną w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Z uzasadnienia decyzji wynika, że jej podstawą faktyczną było ustalenie, że B. D. wykonywała prace charakteryzujące się powtarzalnością ruchów zginania i prostowania kończyn górnych w stawach nadgarstkowych, stawach łokciowych oraz monotypowością na stanowiskach pracy: szwaczki w zakładzie [...] S.A. Oddział [...] w G. Zakład w E. od 22 maja 1989 r. do 31 grudnia 1991 r. oraz składacza wiązek przewodów w Zakładzie [...] w E. Sp. z o.o. w E. od 18 maja 1992 r. Ustalono, że pracując jako szwaczka B. D. szyła bieliznę pościelową na maszynach szwalniczych. Podczas pracy wykonywała ruchy posuwisto-zwrotne kończyn górnych, w szczególności w czasie przeszywania materiału na maszynie do szycia. Ustalono też na czym polegała praca na stanowisku składacza wiązek przewodów, szczegółowo opisując czynności konieczne do wykonania podczas tej pracy. Ponadto ustalono, opierając się o wywiad i dokumentację, że pierwsze objawy chorobowe pod postacią obrzęku stawu nadgarstkowego ręki prawej, utrudnionego zaciskania palców, obniżonej chwytności oraz bólu palców prawej kończyny górnej pojawiły się u B. D. w 1995 r. oraz że została ona w 2012 r. poddana leczeniu operacyjnemu. Dalej stwierdzono, że orzeczeniem lekarskim z [...] maja 2013 r. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] Poradni Chorób Zawodowych rozpoznano u B. D. przebyty zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego o etiologii zawodowej po leczeniu operacyjnym. W końcu wyjaśniono, że charakter pracy wykonywanej przez B. D., to jest czynności związane z wykonywaniem ruchów zginania i prostowania w stawach nadgarstkowych, wielokrotnie powtarzalne w długich przedziałach czasowych, stwarzał ryzyko powstania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W decyzji zawarto też stwierdzenie, że organ administracji uznaje związek przyczynowy pomiędzy wykonywaną pracą na stanowisku składacza wiązek przewodów w Zakładzie [...] w E. Sp. z o.o. w E., a rozpoznaną orzeczeniem lekarskim chorobą. W odwołaniu od tej decyzji skarżący wniósł o zmianę decyzji poprzez odmowę stwierdzenia u B. D. choroby zawodowej oraz przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza z dziedziny medycyny pracy w celu stwierdzenia, czy pomiędzy rozpoznanym u B. D. schorzeniem, a charakterem wykonywanej przez nią pracy zachodzi związek przyczynowy i czy rozpoznane schorzenie mogło powstać w trakcie świadczenia pracy u poprzedniego pracodawcy. W ocenie skarżącego, organ pierwszej instancji pobieżnie ocenił warunki pracy B. D. w poprzednim zakładzie pracy, przesądzając, że stwierdzone schorzenie ma związek wyłącznie z pracą u skarżącego. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z [...] sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji. Zaznaczył, że B. D. pracowała w dwóch zakładach, w których występowało narażenie mogące spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej, to jest w [...] S.A. Zakład w E. i w Zakładzie [...] w E. Sp. z o.o. w E., jednakże z uwagi na fakt, że [...] S.A Zakład w E. nie istnieje, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej przesłano tylko skarżącemu. Wyjaśniono przy tym, że organy państwowej inspekcji sanitarnej nie rozstrzygają o odpowiedzialności lub przyczynieniu się zakładu pracy do powstania choroby zawodowej. Wyjaśnił też, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych właściwi do orzekania w sprawie chorób zawodowych są lekarze wskazani w tym rozporządzeniu, że od tych orzeczeń odwołanie może wnieść jedynie pracownik oraz że przepisy tego rozporządzenia nie przewidują możliwości przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. W skardze skarżący zarzucił naruszenie art. 2351 k.p. i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przez uznanie, że u B. D. występuje choroba zawodowa oraz art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na niedostatecznym zbadaniu materiału dowodowego, w tym zaniechanie wystąpienia na podstawie § 8 ust. 2 powołanego rozporządzenia do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, o dodatkowe uzasadnienie tego orzeczenia oraz zaniechanie wystąpienia do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia o dodatkową konsultację. Uzasadniając skargę podniesiono, że organ administracji nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności dotyczących pracy B. D. w poprzednim zakładzie pracy. Kwestionowano ustalenie, że choroba skarżącej została wywołana przez narażenie zawodowe oraz związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy pracą u skarżącego, a stwierdzoną chorobą. Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawą do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej było orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] z [...] maja 2013 r., w którym stwierdzono u B. D. chorobę zawodową w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanego sposobem wykonywania pracy, to jest zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego, znajdującą się w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 20 w punkcie 1. Przy czym Sąd zaznaczył, że w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że rozpoznanie to uwzględnia dane dotyczące przebiegu pracy zawodowej i narażenia związanego z obciążeniem narządu ruchu podczas pracy zarówno w [...] S.A. Oddział [...] w G. Zakład w E., jak i w Zakładzie [...] w E. Sp. z o.o. w E. Ponadto Sąd pierwszej instancji uznał, że w rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ściśle określono tryb postępowania w sprawie stwierdzenia istnienia choroby zawodowej. W ocenie Sądu pierwszej instancji z przepisów tego rozporządzenia wynika, że orzeczenie lekarskie wydane przez uprawnioną do tego jednostkę stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy, służący stwierdzeniu istnienia choroby zawodowej. Sąd pierwszej instancji podkreślił przy tym, że organ administracji wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest uprawniony do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej i innych dowodów w celu rozpoznania choroby zawodowej. Dalej przyjął, że sporządzone w rozpoznawanej sprawie orzeczenie lekarskie nie budzi żadnych wątpliwości. Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z twierdzeniem o braku związku stwierdzonej u B. D. choroby z warunkami pracy u skarżącego Sąd pierwszej instancji wskazał, że oceny tego związku dokonano nie tylko na podstawie orzeczenia lekarskiego, ale także formularza oceny narażenia zawodowego pracownika. Sąd przy tym zaznaczył, że art. 2351 k.p. zakłada występowanie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy warunkami pracy, a występującym schorzeniem. Oznacza to – zdaniem Sądu pierwszej instancji – że zdiagnozowana u pracownika zatrudnionego w warunkach szkodliwych dla zdrowia choroba nie zostanie uznana za chorobę zawodową tylko wówczas, gdy bezspornie zostanie wykazane, że jej etiologia ma pozazawodowy charakter. Sąd pierwszej instancji zaznaczył też, że organy inspekcji sanitarnej w sprawach dotyczących chorób zawodowych nie rozstrzygają o tym, w którym miejscu pracy doszło do powstania schorzenia mającego związek z narażeniem zawodowym, lecz mają za zadanie ocenić, w których zakładach pracy doszło do narażenia zawodowego. W związku z tym stwierdził, że w sporządzonej przez organ pierwszej instancji karcie oceny narażenia zawodowego szczegółowo scharakteryzowano pracę wykonywaną przez B. D. zarówno u skarżącego, jak i w [...] S.A. W skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, skarżący przytoczył podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a poprzez niedopełnienie obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia B. D. oraz przyczyn wystąpienia ewentualnych schorzeń, wyrażające się w zaniechaniu dołączenia do akt dokumentacji medycznej z okresu poprzedzającego podjęcie pracy u skarżącego; art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów wyrażające się w stwierdzeniu, że wyłącznie praca u skarżącego przyczyniła się do powstania choroby zawodowej u wyżej wymienionej, pomijając przy tym narażenia zawodowe w poprzednim zakładzie pracy oraz art. 10 § 1 k.p.a. i § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez niewystąpienie przez organ pierwszej instancji do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, o jego dodatkowe uzasadnienie oraz zaniechanie wystąpienia przez organ odwoławczy o dodatkowe konsultacje. Uzasadniając skargę kasacyjną podniesiono, że warunki pracy B. D. w [...] S.A. poddano bardzo pobieżnej analizie, zaś warunki te mogły być źródłem powstania schorzenia, co mogło powodować wykluczenie ustalenia, że schorzenie powstało na skutek pracy u skarżącego. W oparciu o tak przytoczone podstawy kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji organu odwoławczego. Ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej wniosek (uchylenie zaskarżonego wyroku) i podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej organy administracji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy, w szczególności uwzględniły narażenie zawodowe B. D. podczas pracy w [...] S.A. Wynika to przede wszystkim z uzasadnień decyzji organów obu instancji, w których wyraźnie wskazano, że narażenie zawodowe występowało także podczas pracy B. D. w tym przedsiębiorstwie. Ustalenie to zostało oparte na danych zawartych w Karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, w której wskazuje się [...] S.A. Odział [...] w G. Zakład w E. jako miejsce pracy B. D. od 22 maja 1989 r. do 31 grudnia 1991 r., z którym wiąże się podejrzenie choroby zawodowej, będącej powodem zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej (strona 12 i 13 tego dokumentu). W świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367) w sprawie administracyjnej dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej nie jest konieczne ustalenie, u którego pracodawcy wykonywanie pracy spowodowało powstanie choroby zawodowej. Wynika to z § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia, w którym stwierdza się, że organ administracji wydaje jedynie decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Ponadto w § 8 ust. 3 pkt 2 powołanego rozporządzenia nakazuje się taką decyzję przesłać pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Potwierdza to tezę, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej ustala się jedynie, w jakich zakładach pracy występowało narażenie zawodowe, czyli czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy mogące bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem spowodować jedną z chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych. W tym postępowaniu nie ustala się natomiast tego, czy narażenie zawodowe w określonym zakładzie pracy niewątpliwie było przyczyną powstania choroby zawodowej. Nie jest więc zasadna podstawa kasacyjna, w której zarzuca się naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż nie było konieczne przeprowadzenie takich dowodów, które pozwoliłyby wykluczyć, że praca B. D. u skarżącego nie spowodowała u niej choroby zawodowej. Wystarczające było ustalenie – i tego skarżący nie kwestionuje – że praca u skarżącego była związana z narażeniem zawodowym. Nie jest też trafna podstawa kasacyjna, w której zarzuca się naruszenie art. 80 k.p.a. Organy administracji bowiem nie przyjęły, aby jedynie praca B. D. u skarżącego spowodowała u niej powstanie choroby zawodowej. Faktem jest, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji zamieszczono stwierdzenie sugerujące takie ustalenie, jednakże z całego uzasadnienia decyzji tego organu wynika, że uwzględniono także narażenie zawodowe w [...] S.A. Ponadto organ administracji drugiej instancji wyjaśnił, że nie rozstrzyga o tym, który zakład pracy odpowiada za powstanie choroby zawodowej. Tym samym nie jest też zasadna podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. i § 8 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika bowiem, że naruszenie tych przepisów wiąże się z zarzutem pominięcia zatrudnienia B. D. w [...] S.A., co – jak już wskazano – nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze NSA skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił.