II FZ 982/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26października 2015 r., sygn. akt I SO/Łd 5/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 15 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 października 2015 r. sygn. akt I SO/Łd 5/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił J.L. (dalej jako "Skarżący") prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 15 stycznia 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w dniu 17 lipca 2015 r. Skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie J. P.. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że Skarżący wspólnie z żoną (na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletni syn) prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są ich wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości ok. 2 000 zł netto. Skarżący jest właścicielem zakupionego na kredyt mieszkania o powierzchni 85 m2 położonego w Z., nie posiada innego majątku ani oszczędności. Miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się kwotą 1 147 zł - czynsz, opłata za energię oraz internet. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wyjaśnił, że ok. 2 500 zł wynosi miesięczna rata spłacanego przez rodzinę kredytu mieszkaniowego wraz z obowiązkowymi ubezpieczeniami. Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżący od kilku lat ponosi wydatki na spłatę kredytu hipotecznego, których źródłem finansowania są - jak podał Skarżący - posiadane przez niego oszczędności. Kwoty tych oszczędności nie ujawnił jednak ani w odpowiedniej rubryce formularza PPF, ani w odpowiedzi na wezwanie do wskazanie źródeł pokrycia ponoszonych wydatków na spłatę kredytu. Skoro Skarżący twierdzi, że potrzebuje pomocy finansowej wyjaśniając jednocześnie, że źródłem pokrycia jego zobowiązań kredytowych są posiadane oszczędności z lat ubiegłych, których kwoty nie ujawnia, uniemożliwia tym samym ocenę czy posiadane oszczędności są wystarczające dla pokrycia kosztów planowanego procesu. Przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych, w przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Sąd stwierdził dalej, że Skarżący wskazał, że ok. 2 500 zł wynosi miesięczna rata spłacanego przez rodzinę kredytu mieszkaniowego wraz z obowiązkowymi ubezpieczeniami, która pokrywana jest z oszczędności z lat minionych (oszczędności z lat młodzieńczych, ślubne prezenty, podarunki), których kwoty nie ujawnił mimo wystosowanego w tym zakresie wezwania. Obecnie Skarżący twierdzi, że źródłem pokrycia rat kredytowych od 2010 r. jest darowizna, jaką jego żona otrzymała w 2009 r. od swego ojca w wysokości 25 000 zł. Już samo zestawienie wysokości spłacanej raty kredytu z wysokością tej darowizny wskazuje na niewiarygodność oświadczenia Skarżącego w tym zakresie, bowiem otrzymane środki były wystarczające na pokrycie 10 rat kredytowych. Wobec powyższego Sąd wskazał, że Skarżący w dalszym ciągu nie rozwiał wątpliwości dotyczących źródeł pokrycia ponoszonych rat kredytowych, a wobec tego stosownie do treści art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący wniósł na powyższe postanowienie zażalenie wskazując na naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie, mimo złożenia wniosku w tym zakresie oraz wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia zgodnie ze złożonym wnioskiem bądź jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. W uzasadnieniu Skarżący zaznaczył, że w złożonym wniosku oraz sprzeciwie wykazał, że jego sytuacja oraz jego rodziny jest tragiczna, a zarobki niestety są bardzo niskie. Zaznaczył jednocześnie, że z żoną ma rozdzielność majątkową i to ona pokrywa swoją i Skarżącego cześć spłaty raty kredytu, żeby nie stracić mieszkania. Skarżący wskazał, że nie ma wpływu na to, co otrzyma od żony, z uwagi na rozdzielność majątkową. Skarżący podniósł, że zarabia najniższą krajową i nie ma żadnych oszczędności, gdyż przeznaczył je w przeszłości na spłatę swojej części kredytu. Nie może też liczyć na pomoc żony i innych bliskich, bo oni również borykają się z trudnościami finansowymi. Sąd nie rozpatrzył w ogóle możliwości przyznania prawa pomoc w zakresie częściowym, np. poprzez zwolnienie z wpisu sądowego i przyznania pełnomocnika z urzędu. Skarżący wskazał, że w innych sprawach Sąd pierwszej instancji przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. W świetle art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na pokrycie tych kosztów jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W świetle przedstawionego stanu faktycznego i prawnego Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W niniejszej sprawie Skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, mimo orzeczonej separacji. Z tego względu Sąd pierwszej instancji prawidłowo wziął pod uwagę łączny uzyskiwany dochód małżonków, którzy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są ich wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości ok. 2 000 zł netto. Dla tego ustalenia nie ma znaczenia fakt, że małżonkowie mają ustaloną rozdzielność majątkową, ponieważ okoliczność ta nie ma znaczenia dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego oraz obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 583). Skarżący jest również współwłaścicielem zakupionego na kredyt mieszkania o powierzchni 85 m2, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się kwotą 1 147 zł - czynsz, opłata za energię oraz Internet (zgodnie z załączonymi dokumentami) oraz ok. 2 500 zł wynosi miesięczna rata kredytu mieszkaniowego wraz z ubezpieczeniami. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd na podstawie nadesłanych dokumentów źródłowych, przeanalizował sytuację materialną Skarżącego. W tym zakresie Sąd powziął wątpliwość i dostrzegł szereg nieścisłości i niejasności w oświadczeniach składanych przez Skarżącego, których Skarżący nie wyjaśnił nawet na etapie postępowania zażaleniowego w zakresie, np. posiadanych oszczędności. Dalej w zażaleniu Skarżący twierdzi, że nie posiada żadnych oszczędności, natomiast w odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 sierpnia 2015 r. wskazał jako źródło pokrycia wydatków gospodarstwa domowego oszczędności z lat minionych (oszczędności z lat młodzieńczych, ślubne prezenty, podarunki), których kwoty nie ujawnił, mimo wystosowanego w tym zakresie wezwania. Po drugie, w sytuacji gdy wydatki przekraczają wskazany miesięczny dochód Skarżącego, należy uznać, iż rzeczywista sytuacja materialna Skarżącego nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została wiarygodnie udokumentowana. Przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez Skarżącego wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego wniosek Skarżącego może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/08, Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie tego prawa fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. W tym miejscu należy zauważyć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został przez Skarżącego złożony jeszcze przed wniesieniem skargi na decyzję podatkową. Na tym etapie koszty postępowania sądowoadministracyjnego, których poniesienie byłoby niezbędne dla skutecznego jego zainicjowania to, co do zasady, wyłącznie wpis od skargi. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest nawet niezbędny udział profesjonalnego pełnomocnika, a zatem o poniesieniu wydatków związanych z jego ustanowieniem decyduje wyłącznie strona postępowania sądowoadministracyjnego. Wydatki te nie są jednak dla strony obligatoryjne. Nie budzi wątpliwości trudna sytuacja materialna Skarżącego, jednakże zauważyć należy, że Skarżący i jego małżonka uzyskują stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. Odnosząc się do postanowień zapadłych w innych sprawach o przyznanie prawa pomocy, na które powołuje się Skarżący w zażaleniu, zauważyć należy, że sąd badając wniosek o przyznanie prawa pomocy wydaje rozstrzygnięcie na podstawie akt sprawy i nie jest związany treścią rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach dotyczących Skarżącego. Zatem przyznanie prawa pomocy w innej sprawie sądowej nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.