IV SA/Wr 105/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie sędzia NSA Julia Szczygielska, sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi Ł. O. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za kształcenie na studiach na kierunku prawo zaoczne jednolite magisterskie oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Prorektora d/s Studenckich Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., [...], którą po rozpatrzeniu odwołania Ł. O. (dalej: skarżący) utrzymała w mocy decyzję Prodziekana Uniwersytetu [...] Wydziału [...] z dnia [...] października 2014 r., [...] o odmowie zwolnienia z obowiązku odpłatności za kształcenie na studiach na kierunku [...], zaoczne jednolite magisterskie w semestrze zimowym w roku akademickim 2014/2015. Z dotychczasowego postępowania wynika, że decyzją z dnia [...] października 2014 r. Prodziekan Uniwersytetu [...], Wydziału [...] – kierunek [...] działając z upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] na podstawie art. 99 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2012 r. poz. 572 ze zm.) – dalej ustawa oraz uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2014 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] – dalej uchwała oraz art. 104 i 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) – dalej: k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 6 października 2014 r. o zwolnienie z odpłatności za kształcenie na studiach na kierunku [...], zaoczne jednolite magisterskie, w semestrze zimowym, w roku akademickim 2014/2015 odmówił zwolnienia. W uzasadnieniu podał, że po wnikliwej analizie stwierdził, że wniosek został złożony w dniu 6 października 2014 r. z ewidentnym przekroczeniem wymaganego terminu (§ 11 ust. 5 Uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...]) przez co nie mógł być rozpatrzony merytorycznie. Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca. Powołując treść § 9.1 uchwały Nr [...] wskazał, że uchybienie terminu nie jest przesłanką odmowy zwolnienia z opłat, a organ wydając decyzję ma obowiązek wziąć pod uwagę wszystkie ujawnione okoliczności i wydać decyzję dokładnie i jedynie na podstawie przesłanek merytorycznych. Zaznaczył, że Prodziekan wydając decyzję nie odniósł się do złożonego przez niego wniosku o przywrócenie terminu, co w rażący sposób narusza przepisy postępowania administracyjnego. Prorektor d/s Studenckich Uniwersytetu [...] działający z upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podał, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania, ponieważ zgodnie z art. 11 ust. 5 uchwały Senatu [...] – udokumentowany wniosek o zwolnienie z opłat, o którym mowa w § 8 ust. 1 i 2 – w całości lub części – student jest zobowiązany złożyć w swoim dziekanacie lub odpowiedniej jednostce dydaktycznej, w nieprzekraczalnym terminie 7 dni kalendarzowych od zakończenia sesji egzaminacyjnej poprawkowej poprzedniego semestru. Sesja poprawkowa – zakończyła się 14 września 2014 r., a zatem ostateczny termin składania wniosków o zwolnienie z opłat upłynął 21 września 2014 r. Z przedłożonych dokumentów wynika, że przedmiotowy wniosek został złożony dopiero w dniu 6 października 2014 r. Zgodnie z § 11 ust. 6 uchwały Senatu [...] – wniosek złożony po terminie, o którym mowa w ust. 5 nie będzie rozpatrywany, a termin złożenia wniosku nie podlega przywrócenia. Obowiązujące w tym zakresie przepisy nie przewidują żadnych wyjątków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o: - stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 §1 pkt. 2) i 7) k.p.a.; - nakazanie organom, które wydały zaskarżone decyzje i akty, sposobu dalszego postępowania i wskazanie przez Sąd oceny prawnej co do treści nowego rozstrzygnięcia - na podstawie art. 153 p.p.s.a; - zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kwoty wraz z odsetkami ustawowymi uiszczonej opłaty za kształcenie w semestrze zimowym roku akademickiego 2014/15 na kierunku [...], zaoczne jednolite magisterskie; W uzasadnieniu skargi na decyzję Rektora [...] z dnia 17 grudnia 2014 r. skarżący opisał sytuację która spowodowała uchybienie terminu do złożenia wniosku podkreślając brak swojej winy w zaistniałej sytuacji oraz fakt złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Zdaniem skarżącego treści § 11 ust. 6 Uchwały Senatu [...] pozostaje w sprzeczności z przepisami aktu wyższego, a w szczególności z art. 58 § 1 k.p.a. W skardze zarzucił decyzji naruszenie następujących przepisów: 1. art. 207 ust. 1 Ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym; 2. art. 6, art. 10, art. 36, art. 38, art. 58 § 1, art. 59, art. 107 § 1, 3, art. 140 w związku z art. 107 § 1, 3, k.p.a.; 3. art. 284 Kodeksu Karnego. Podkreślił też, że spełnia wszystkie przesłanki merytoryczne pozostające w związku z przepisami regulującymi uwzględnienie jego wniosku, a wskazana przez organ przesłanka (uchybienie terminu) nie jest przesłanką merytoryczną do odrzucenia wniosku. Zaznaczył również, że ani Dziekan, ani Rektor Uniwersytetu [...] nie ustosunkowali się do jego wniosku o przywrócenie terminu i pozostawili go bez odpowiedzi, co jest niedopuszczalne w świetle prawa. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skarżącego wskazał, że nie są one zasadne. Zdaniem Rektora, organy Uniwersytetu [...] nie naruszyły, wydając decyzje w niniejszej sprawie w obu instancjach, art. 207 ust. 1 ustawy; należy zauważyć również, że skarżący nie wskazał na czym naruszenie art. 207 ust. 1 miałoby polegać. Nie sposób również mówić o naruszeniu art. 284 kodeksu karnego - po pierwsze z tego względu, że artykuł ten zawiera opisy znamion czynów zabronionych i wskazanie kar jakie za ich popełnienie są przewidziane- nie można ich zatem naruszyć; a ponadto odnosi się do czynów osób fizycznych, a nie do działań organów uczelni. Niezasadne jest również twierdzenie skarżącego, jakoby Rektor naruszył wymienione w skardze przepisy k.p.a. W pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu niezastosowania art. 58 § 1 k.p.a. i art. 59 k.p.a., ponieważ on determinuje pozostałe zarzuty dotyczące rzekomo niewłaściwego zastosowania wymienionych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W tym kontekście nieprawidłowe jest twierdzenie skarżącego, że termin wskazany w § 11 ust. 5 Uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] do złożenia wniosku o zwolnienie z opłat jest terminem procesowym i jako taki podlega przywróceniu - jest to bowiem termin prawa materialnego. W tym miejscu należy wskazać, że ustawodawca w art. 99 ust. 3 ustawy scedował na senat uczelni publicznej obowiązek i uprawnienie ustalenia trybu i warunków zwalniania - w całości lub części - z opłat za świadczone usługi edukacyjne. Podjęta na tej podstawie uchwała Senatu [...] Nr [...] określa zarówno tryb, jak i warunki zwalniania studentów z opłat. Z uchwały tej jednoznacznie wynika, że udokumentowany wniosek o zwolnienie z przedmiotowych opłat student jest zobowiązany złożyć w nieprzekraczalnym terminie 7 dni kalendarzowych od zakończenia sesji egzaminacyjnej poprawkowej poprzedniego semestru. Wniosek złożony po tych terminach nie będzie rozpatrywany. Termin złożenia wniosku nie podlega przywróceniu. Dotyczy to również złożenia wniosku niekompletnego, nieuzupełnionego w wyznaczonym terminie (§ 11 ust. 5 i 6). Przyjęcie przez organy uczelni w niniejszej sprawie, że określony w § 11 ust. 5 wskazanej uchwały Senatu, termin do złożenia wniosku o zwolnienie z opłaty ma charakter materialny i jako taki nie podlega przywróceniu jest uprawnione również w świetle dotychczasowego jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych. wypracowanego w kontekście terminów do złożenia wniosku o przyznanie płatności na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13.05.2014 r., III SA/Kr 1491/13, wyrok NSA z dnia 20.04.2011 r., II GSK 497/10, wyrok NSA z dnia 24.112010 r., II GSK 1020/09, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18.10.2008 r., I SA/Ol 319/08). W niniejszej sprawie, właściwe przepisy określają ostateczny termin składania wniosków oraz skutki złożenia wniosku po tym terminie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2011 r., II GSK 497/10 przy rozstrzyganiu, czy dany termin ma charakter materialny czy procesowy, decydujące znaczenie ma skutek upływu terminu. Jeżeli skutek ten polega na wygaśnięciu prawa podmiotowego lub na niemożności jego realizacji, termin ma charakter prawnomaterialny. Materialnoprawny charakter mają zatem terminy wyznaczające okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie konkretyzacji norm prawa materialnego na przykład poprzez wydanie decyzji lub bezpośrednio z mocy prawa. Uchybienie terminu prawa materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym. W takim przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu (tak. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 9 wydanie, s.336). Skoro zatem skutkiem terminu określonego w § 11 ust. 5 uchwały Nr 94/2014 Senatu Uniwersytetu [...] jest niemożność realizacji uprawnienia studenta do zwolnienia z opłat za świadczone usługi edukacyjne, to jest to termin o charakterze materialnym. W konsekwencji powyższego nieuwzględnienie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłat i wydanie decyzji negatywnej było prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę aktów administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne badają zgodność aktów prawnych z prawem materialnym i przepisami postępowania. Nie mogą kierować się zasadami słuszności, czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola sądowa nie ogranicza się do badania zasadności zarzutów skargi. W oparciu o art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2013 r., poz. 270) – dalej p.p.s.a. sąd dokonuje oceny prawidłowości aktu administracyjnego w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest decyzja Prorektora d/s Studenckich Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Prodziekana Uniwersytetu [...] Wydziału [...] z dnia [...] października 2014 r. o odmowie zwolnienia z obowiązku odpłatności za kształcenie na studiach na kierunku [...], zaoczne jednolite magisterskie w semestrze zimowym w roku akademickim 2014/2015. Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowił art. 99 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz uchwała Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2014 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu [...]. Powołany przepis ustawy o szkolnictwie wyższym stanowi: - ust. 1 Uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z kształceniem studentów na studiach stacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich (...) - ust. 2 Wysokość opłat, o których mowa w ust. 1, ustala rektor uczelni publicznej, z tym że opłaty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, nie mogą przekraczać kosztów ponoszonych w zakresie niezbędnym do uruchomienia i prowadzenia w danej uczelni, odpowiednio studiów lub studiów doktoranckich, o których mowa w ust. 1 pkt 1, oraz zajęć na studiach i studiach doktoranckich, o których mowa w ust. 1 pkt 2, z uwzględnieniem kosztów przygotowania i wdrażania strategii rozwoju uczelni, w szczególności rozwoju kadr naukowych i infrastruktury dydaktyczno-naukowej, w tym amortyzacji i remontów. - ust. 3 Senat uczelni publicznej określa zasady pobierania opłat wiążące rektora przy zawieraniu umowy, o której mowa w art. 160a ust. 1, oraz tryb i warunki zwalniania - w całości lub części - z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności tych, którzy osiągają wybitne wyniki w nauce lub uczestniczyli w międzynarodowych programach stypendialnych, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Art. 99 ust. 3 wskazuje na dwie grupy studentów/doktorantów, którzy są uprawnieni do zwolnienia z opłat – osiągający wybitne wyniki w nauce lub uczestniczą w międzynarodowych programach stypendialnych, druga, to ci którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Jednakże ustawodawca w przepisie tym wymieniając grupy objęte zwolnieniem z opłat używa słowa "w szczególności", co należałoby rozumieć jako przykład wskazania sytuacji upoważniających do zwolnienia. Przy czym wyraz w szczególności odnosi się w ocenie Sądu do pierwszej grupy wymienionych osób, wskazuje na powyższe ostatnia część przepisu zaczynająca się od słów "a także", którzy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej. Z budowy tej części przepisu wynika, że jest to odrębna grupa osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłat. Szersze rozważania w tym zakresie są zbędne albowiem tak z wniosku skarżącego jak również odwołania i skargi wynika, iż ubiega się o zwolnienie z opłat za studia w oparciu o przesłankę trudnej sytuacji materialnej. Powołany art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym zawiera także delegację ustawową dla Senatu uczelni, który zgodnie z ustawą ma określić zasady pobierania opłat oraz tryb i warunki zwalniania z opłat. Wskazaną delegację ustawową wypełnia uchwała Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2014 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu [...]. Uchwała ta w § 8.1 mówi, że Uniwersytet [...] może zwolnić studenta lub doktoranta z opłat za świadczone usługi edukacyjne. W § 9.1 uchwały wskazuje się, że dziekan lub kierownik jednostki pozawydziałowej może – uwzględnić zwolnić studenta lub doktoranta z opłat (...) jeżeli spełnia łącznie niżej określone warunki (...). Zgodnie jednak z art. 11 ust. 5 uchwały Senatu [...] – udokumentowany wniosek o zwolnienie z opłat, o którym mowa w § 8 ust. 1 i 2 – w całości lub części – student jest zobowiązany złożyć w swoim dziekanacie lub odpowiedniej jednostce dydaktycznej, w nieprzekraczalnym terminie 7 dni kalendarzowych od zakończenia sesji egzaminacyjnej poprawkowej poprzedniego semestru. Sesja poprawkowa – zakończyła się 14 września 2014 r., a zatem ostateczny termin składania wniosków o zwolnienie z opłat upłynął 21 września 2014 r. Z przedłożonych dokumentów wynika, że przedmiotowy wniosek został złożony dopiero w dniu 6 października 2014 r. Zgodnie z § 11 ust. 6 uchwały Senatu [...] – wniosek złożony po terminie, o którym mowa w ust. 5 nie będzie rozpatrywany, a termin złożenia wniosku nie podlega przywrócenia. Obowiązujące w tym zakresie przepisy nie przewidują żadnych wyjątków. Mając na uwadze powyższe i powołane postanowienia - § 11 ust. 5 i 6 uchwały Nr [...] i art. 99 ust. 3 ustawy stwierdzić przede wszystkim należy, iż uchybienie terminu powoduje brak możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku o zwolnienie z opłat za usługi edukacyjne i nie podlega przywróceniu. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo wskazał, że podstawą odmowy zwolnienia z opłat za studia jest fakt złożenia wniosku z przekroczeniem wymaganego terminu wskazanego w § 11.5 uchwały Senatu [...]. Według Sądu wskazana okoliczność, zgodnie z § 11 ust. 6 nie daje podstaw do rozpatrzenia wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłat, a co zatem idzie rozstrzygnięcia organów są prawidłowe. W ocenie Sądu organ ma rację, że nie do zaakceptowania są rozważenia skarżącego, że termin wskazany w § 11 ust. 5 Uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] do złożenia wniosku o zwolnienie z opłat jest terminem procesowym i jako taki podlega przywróceniu – ponieważ jest to termin prawa materialnego. Ustawodawca w art. 99 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym jednoznacznie wskazał na senat uczelni publicznej obowiązek i uprawnienie ustalenia trybu i warunków zwalniania - w całości lub części - z opłat za świadczone usługi edukacyjne. Podjęta na tej podstawie uchwała Senatu [...] Nr [...] określa zarówno tryb, jak i warunki zwalniania studentów z opłat. Z przedmiotowej uchwały jednoznacznie wynika, że udokumentowany wniosek o zwolnienie z przedmiotowych opłat student jest zobowiązany złożyć w nieprzekraczalnym terminie 7 dni kalendarzowych od zakończenia sesji egzaminacyjnej poprawkowej poprzedniego semestru. Wniosek złożony po tych terminach nie będzie rozpatrywany. Termin złożenia wniosku nie podlega przywróceniu. Dotyczy to również złożenia wniosku niekompletnego, nieuzupełnionego w wyznaczonym terminie (§ 11 ust. 5 i 6). Według Sądu organy nie uchybiły również art. 207 ust. 1 ustawy, który mówi, że do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego, gdyż zaskarżona decyzja nie obejmuje wskazanych w tym artykule decyzji. Podkreślić należy, że powyższe decyzje nie naruszyły wskazanych przez skarżącego przepisów postępowania administracyjnego t.j. art. 6, 10, 36, 38, 59 oraz art. 140 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Skarżący nie uzasadnił tych zarzutów. Przepis art. 107 § 1 k.p.a. stanowi, że decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji lub, jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego, powinna być opatrzona bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Przepisy szczególne mogą określać także inne składniki, które powinna zawierać decyzja (§ 2). Kontrolowana decyzja jest niewątpliwie rozstrzygnięciem o indywidualnych prawach studenta. Obowiązkiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest zatem ocenić postępowanie poprzedzające jej wydanie pod względem zgodności z przepisami procedury administracyjnej. Kontrola zaskarżonego aktu, dokonana według wskazanego wyżej kryterium oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja wydana została w sposób zgodny z prawem, a zarzuty skargi są nieuzasadnione. Z przytoczonych względów zaskarżona decyzja oceniona pod kątem subsumcji stanu faktycznego pod przywołane w niej przepisy prawa materialnego nie budzi zastrzeżeń, co jej legalności. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 p.p.s.a orzeczono, jak w sentencji.