I OZ 1170/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SAB/Po 60/15 w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt II SAB/Po 60/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezydenta Miasta Poznania w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SAB/Po 60/15 (dalej postanowienie z 18 sierpnia 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 19 listopada 2015 r., sygn. akt II SAB/Po 60/15 (dalej postanowienie z 19 listopada 2015 r.) w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezydenta Miasta Poznania w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 19 listopada 2015 r. odmówiono (po raz pierwszy) T. K. (dalej skarżący) przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił dokumentów ani oświadczeń, które były niezbędne dla oceny jego sytuacji finansowej. Zdaniem Sądu, na podstawie podanych przez skarżącego informacji nie można jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania. Skarżący nie przedstawił rzetelnie i wyczerpująco okoliczności faktycznych w celu ustalenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego chociażby w części. Wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Na postanowienie z 19 listopada 2015 r. skarżący wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 235/16 (dalej postanowienie z 17 marca 2016 r.) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego wskazując na brak współdziałania strony, pozwalającego na prawidłowe ustalenie jego sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia z 14 lutego 2016 r. na postanowienie z 28 stycznia 2016 r. skarżący w terminie do uiszczenia wpisu złożył ponowny wniosek, na formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie (k. 130-134 akt sądowych). W uzasadnieniu wniosku wskazał m. in. na brak dochodów, oszczędności, majątku i brak osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd uznał, że złożony wniosek dotyczy zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Wezwał skarżącego do wskazania nowych okoliczności wskazujących za zachodzenie podstaw do zmiany prawomocnego orzeczenia z 19 listopada 2015 r., tj. o wskazanie okoliczności, które wystąpiły po wydaniu przedmiotowego postanowienia, i uwiarygodnienie nich odpowiednimi dokumentami lub oświadczeniami strony. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie procesowym z 12 lipca 2016 r. oświadczył, że informacje podane we wniosku spełniają ustawowe przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd stwierdził, że rozpoznawany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Ocena powyższa wiąże się bezpośrednio z tym, że sprawa została już w niniejszym postępowaniu prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem z 17 marca 2016 r., a z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy było nieprzedłożenie przez skarżącego informacji (dokumentów) umożliwiających przeprowadzenie przez sąd pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, co stanowiło brak współdziałania strony, pozwalającego na prawidłowe ustalenie jego sytuacji majątkowej. Sąd I instancji podniósł, że skarżący nie wykazał zmiany okoliczności, która uzasadniałaby korektę wcześniejszego rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kolejnym wniosku powtórzył wszystkie oświadczenia, które przedstawił we wniosku wcześniejszym – z jedną zmianą polegającą na poszerzeniu argumentacji o oświadczenie: "brak miejsca pobytu stałego lub czasowego" (rubryka nr 11). W tej sytuacji brak było podstaw do zmiany wcześniejszego postanowienia z 19 listopada 2015 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy (k. 19-21, 25-26, 28-30, 32-33, 36-37, 40-42, 46, 49-54, 99-102, 132-134, 155-159 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 18 sierpnia 2016 r. wywiódł osobiście T. K., podnosząc że powyższe postanowienie narusza prawa konstytucyjne i procesowe z uwagi na fakt, że skarżący złożył rzetelne i wyczerpujące oświadczenie majątkowe (k. 164 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 ppsa). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Przy czym stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, osoba fizyczna wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 165 ppsa postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo dokonał oceny wniosku skarżącego porównując go z okolicznościami przywołanymi we wcześniejszym, rozpoznanym już prawomocnie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wypełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł bowiem praktycznie te same okoliczności i podał te same informacje o swej sytuacji majątkowej, których udzielił poprzednio i które były już przedmiotem oceny Sądów obu instancji. Z przedstawionego wniosku nie wynika, by w sprawie zaszły zmiany okoliczności, które mogłyby doprowadzić do odmiennej od dotychczasowej oceny sytuacji finansowej skarżącego, brak było zatem podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (k. 25-26, 132-134 akt sądowych). Prawidłowo Sąd I instancji uznał, że skarżący w drugim wniosku o prawo pomocy w zakresie całkowitym nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wydanie orzeczenia na podstawie art. 165 ppsa, bowiem skarżący nie wykazał (w stosunku do stanu ustalonego postanowieniem z 19 listopada 2015 r.) i by nastąpiły zmiany, które obecnie przemawiały za zmianą owego postanowienia (art. 246 § 1 pkt 1 ppsa). Utrwalonym jest pogląd, że ponowny wniosek złożony po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych podlega merytorycznemu rozpoznaniu, jednak w przypadku braku zmiany okoliczności winien być oddalony (postanowienie NSA z: 30.5.2008 r., I FZ 215/08; 8.8.2014 r., II OZ 746/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 654, nb 3). Taka sytuacja zaistniała w kontrolowanej sprawie. Ocena ta nie narusza praw konstytucyjnych i procesowych skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.