I OZ 559/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt II SAB/Lu 62/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Koła Łowieckiego nr [...] w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na skutek wniosku z dnia 15 stycznia 2015 r. - w zakresie wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 9 marca 2016 r. sygn. akt II SAB/Lu 62/15 odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Koła Łowieckiego nr [...] w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na skutek wniosku z dnia 15 stycznia 2015 r. - w zakresie żądania S. P. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący w dniu 30 listopada 2015 r. złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2016 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 24 lutego 2016 r. (k. 112). W dniu 1 marca 2016 r. wniósł on sprzeciw, podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 440,23 złotych, posiada zadłużenie na karcie kredytowej w kwocie 4.300,00 złotych, zadłużenie z tytułu nieopłaconych kosztów sądowych w kwocie 7.000,00 złotych oraz zadłużenie z tytułu niepłaconych alimentów w kwocie 25.000,00 złotych. Odpowiadając na wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący w piśmie z dnia 4 stycznia 2016 r. (k. 92) oświadczył, że z żoną posiada rozdzielność majątkową, żona nie wspiera skarżącego finansowo w zakresie ponoszenia wydatków związanych ze społeczną działalnością, w tym wynikających z udziału skarżącego w postępowania sądowych. Żona skarżącego udziela mu wsparcia w ponoszeniu kosztów leczenia i kosztów utrzymania. Na koszty utrzymania koniecznego skarżącego składają się koszty wyżywienia, zakupu odzieży oraz koszty leczenia. Skarżący podkreślił, że dochody żony nie przekładają się na jego stan majątkowy. Poinformował też, że zamieszkuje w biurze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...], w której społecznie pełni funkcję prezesa. Spółka ta jest właścicielem lokalu, w którym skarżący zamieszkuje. Na stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego skarżącego składają się wydatki na żywność – 253,09 złotych, odzież i obuwie – 50,73 złotych oraz inne wydatki w kwocie 44,37 złotych. Do pisma skarżący dołączył elektroniczne zestawienie operacji bankowych za okres od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 31 maja 2015 r., potwierdzenie odbioru/wypłaty z grudnia 2015 r. emerytury żony, z którego wynika, że ma ona wysokość 1.049,00 złotych brutto – 894,15 złotych netto, potwierdzenie odbioru/wypłaty swojej renty z miesiąca grudnia 2015 r., z którego wynika, że wynosi ona 1.855,80 złotych brutto – 440,23 złotych netto oraz swój PIT – 37 za 2014 r., z którego wynika, że w roku tym skarżący osiągnął dochód w kwocie 24.592,30 złotych. Odpowiadając na kolejne wezwanie Sądu, skarżący w piśmie z dnia 4 stycznia 2016 r. (k. 99) oświadczył, że posiada rozdzielność majątkową z żoną, koszty utrzymania lokalu, w którym zamieszkuje ponosi [...] Sp. z o.o. oraz, że w lokalu tym nikt inny nie zamieszkuje, z otrzymywanej przez skarżącego renty inwalidzkiej kwota 1.150,00 złotych przekazywana jest żonie tytułem alimentów, zadłużenie z tytułu alimentów powstało ze względu na to, że skarżący zobowiązany jest do ich płacenia w kwocie 1.400,00 złotych, zatem zadłużenie tworzy niepłacona różnica w alimentach otrzymywanych realnie przez żonę skarżącego a kwotą alimentów zasądzonych. Skarżący oświadczył również, że nie otrzymuje pomocy ze strony dzieci oraz że nie jest nigdzie zatrudniony ani nie podejmuje prac dorywczych ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia. Do pisma skarżący dołączył elektroniczne zestawieniu operacji za okres od 1 stycznia 2016 r. do dnia 26 stycznia 2016 r. oraz PIT – 37 żony za rok 2014 r., z którego wynika, że w roku tym osiągnęła dochód w kwocie 15.889,24 złotych. Umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną nie ma znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. W myśl art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.; dalej: K.r.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W świetle art. 23 K.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów K.r.o. odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, nie odnosi się zaś do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Powołanie się przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową, pozostaje bez znaczenia dla oceny zasadności tego wniosku. Skarżący, jak i jego żona, osiągają stałe dochody, które w roku 2014 wyniosły w przypadku skarżącego 24 592,30 złotych, zaś jego żony -15.889,24 złotych oraz mają zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Nawet jeżeli weźmie się pod uwagę to, że skarżący kwotę 1.150,00 złotych przekazuje na rzecz żony w formie alimentów co powoduje, że jego realny dochód wynosi łącznie 440,23 złotych netto nie można przyjąć, aby wniosek o przyznanie prawa pomocy był zasadny. Dla oceny zasadności wniosku skarżącego, jak wskazano wyżej, nie ma bowiem znaczenia umowna rozdzielność majątkowa między skarżącym a jego żoną. Rodzina skarżącego ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, albowiem jak wyjaśnił skarżący, wraz z żoną zamieszkuje nieodpłatnie w mieszkaniu, będącym własnością "[...]" Spółki z o.o. z siedzibą w L., która to Spółka ponosi wszystkie koszty eksploatacji tego mieszkania. Nie można przy tym pominąć, że skarżący pełni funkcję prezesa zarządu tej Spółki. Sprawowanie funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej łączy się co do zasady z otrzymywaniem stosownego wynagrodzenia. Wskazać więc trzeba, że jakkolwiek skarżący twierdzi, że nie uzyskiwał wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu wskazanej wyżej Spółki, to potencjalnie ma on możliwość uzyskania takiego dochodu. Spółka dysponuje bowiem majątkiem, z którego może czerpać korzyści. Nadto, w ocenie Sądu, skarżący działając w ramach wymaganej przeciętnej staranności i dbałości o swój interes powinien był takie dochody zagwarantować sobie, co wydaje się oczywiste mając na uwadze wysokość wykazanych przez niego dochodów oraz wysokość ciążących na nim zobowiązań finansowych, w tym zwłaszcza alimentów na rzecz żony, które są w realiach powszechnych bardzo wysokie, gdyż wynoszą 1 400 zł miesięcznie. Ponadto z akt sądowych sprawy o sygn. akt II SAB/Lu 237/14 wynika, że skarżący pełnił do niedawna również funkcję prezesa zarządu w innej spółce kapitałowej – "[...]" Spółce z o.o. z siedzibą w L. Adres tej Spółki był tożsamy z miejscem zamieszkania skarżącego – ul. [...] w L. W tym samym czasie członkiem rady nadzorczej tej Spółki była żona skarżącego – H. P., mieszkająca w tym samym budynku. Z akt tych wynika nadto, że w dniu 18 lipca 2014 r. zmieniona została umowa Spółki, zaś w dniu 18 sierpnia 2014 r. orzeczeniem Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego wprowadzone zostały zmiany w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego dotyczące tego podmiotu, polegające m.in. na zmianie firmy, siedziby i adresu Spółki, udziałowców, a także składu władz Spółki. Z tą datą ujawniono, że skarżący i jego żona przestali pełnić funkcje członków władz Spółki (wydruk z Internetowego Monitora Sądowego i Gospodarczego – k. 55 akt sąd. sprawy o sygn. akt II SAB/Lu 237/14). Wskazane wyżej okoliczności nie mogą pozostać bez wpływu na ocenę zasadności wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Wyzbycie się przez skarżącego i jego żonę możliwości uzyskiwania dochodów, w sytuacji gdy na skarżącym ciążą liczne zobowiązania, w tym również wynikające z zawieranych przez niego umów cywilnoprawnych, w oceni Sądu, świadczy o celowym ograniczeniu możliwości pozyskiwania środków finansowych prowadzącym do uniknięcia spełnienia obowiązku ponoszenia wskazanych kosztów. Z tego powodu uwzględnienie wniosku skarżącego i przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie prowadziłoby, w ocenie Sądu, do niczym nieuzasadnionego przenoszenia na podatników kosztów sądowych, do których ponoszenia obowiązany jest skarżący. Mając zatem na uwadze wysokość miesięcznych dochodów netto skarżącego i jego żony, a także choćby hipotetyczną możliwość uzyskiwania przez skarżącego dochodów z tytułu sprawowania funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej, jak również fakt wyzbycia się przez skarżącego i jego żonę możliwości uzyskiwania dochodu w takiej spółce, stwierdzić należy, że skarżący ma możliwość poniesienia, bez narażenia siebie i żony na uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego, kosztów ustanowienia adwokata oraz kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które każdorazowo(koszty sądowe) nie przekroczą kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 6 i pkt 7 oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych, Dz. U. nr 221, poz. 2192). Należy również wskazać, że fakt, że w innych postępowaniach sądowych przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie stanowi sam przez się podstawy do uwzględnienia przez Sąd – w takim samym zakresie – wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie. Skarżący, który – co Sądowi wiadome jest z urzędu – zainicjował w ostatnim czasie kilkadziesiąt postępowań sądowoadministracyjnych, powinien się liczyć z koniecznością uiszczania opłat sądowych, a w tym kontekście zmniejszenie swoich możliwości pozyskiwania dochodów – o czym mowa była wyżej – jest w ocenie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł S. P. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu przewidziane w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) nie ma charakteru absolutnego. Może ono podlegać pewnym ograniczeniom, takim jak opłaty sądowe oraz tzw. przymus radcowsko – adwokacki. W przypadku jednak, gdyby ograniczenia te zamykały w konkretnej sprawie prawo dostępu do sądu, każdy może uzyskać zwolnienie od kosztów postępowania oraz pomoc profesjonalnego prawnika z urzędu. Stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - powoływanej dalej jako p.p.s.a.), generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów sądowych związanych z ich udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom znajdującym się w trudnej sytuacji majątkowej. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym zaś wtedy, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera pogłębioną analizę sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Wobec lakonicznych informacji zawartych we wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 30 listopada 2015 r. Sąd I instancji prawidłowo sięgnął do danych zawartych w aktach innych postępowań częstokroć inicjowanych i prowadzonych przez wnoszącego zażalenie przed sądami administracyjnymi. Pozwoliło to bowiem na ustalenie z urzędu wielu istotnych kwestii mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy w kontekście przyznania lub odmowy przyznania mu prawa pomocy. Z przeprowadzonej przez Sąd I instancji oceny stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy wynikają fakty, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczą o realnych możliwościach płatniczych skarżącego. Poza tym podnoszone w zaskarżonym postanowieniu okoliczności dotyczące sfery majątkowej wnioskodawcy nie zostały w żaden sposób zakwestionowane w ramach wniesionego do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenia (zob. postanowienie NSA z 18.2.2015 r., I OZ 121/15, CBOSA). Wskazać należy, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że wnioskodawca, jak i jego żona osiągają stałe dochody, które w 2014 r. wyniosły w przypadku skarżącego 24 592,30 zł, zaś w odniesieniu do jego żony 15 889,24 zł. Wnioskodawca wraz z małżonką mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Jak bowiem prawidłowo ustalono, wnioskodawca pełni funkcję prezesa zarządu "[...]" Spółki z o.o. z siedzibą w L., która jest właścicielem mieszkania, w którym mieszka skarżący wraz z żoną i która to Spółka ponosi wszystkie koszty eksploatacji mieszkania. Z faktu, że wnioskodawca przekazuje na rzecz żony w formie alimentów kwotę 1 400 zł także wynika określona wiedza na temat jego sytuacji majątkowej. Sąd ocenia bowiem tego rodzaju okoliczności sprawy z uwzględnieniem nie tylko wiedzy prawniczej, ale i doświadczenia życiowego, to zaś wskazuje, że wysokość alimentów przekazywanych na rzecz żony pozwala przyjąć, że osoba od której zasądzono tak wysokie alimenty, jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzeniem procesu sądowego. Nawet jeśli alimenty te nie są regularnie uiszczane. Skarżący posiada ponadto zadłużenie na karcie kredytowej w wysokości 4.300,00 zł., podczas gdy zdolność kredytowa osób obiektywnie ubogich uniemożliwia im posiadanie kart kredytowych pozwalających na tak wysoki limit zadłużenia. Zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że wnioskodawca do niedawna pełnił funkcję prezesa zarządu w innej spółce kapitałowej – "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w L. W tym samym czasie członkiem rady nadzorczej tej Spółki była żona skarżącego. Pomijając wpływ tej okoliczności na sytuację majątkową wnioskodawcy, świadczy ona niewątpliwie o znacznej aktywności zawodowo – organizacyjnej S. P., co ma wpływ na jego możliwości zarobkowe. Uznając zatem, za odpowiadające prawu postanowienie Sądu I instancji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.