I OZ 1628/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 493/15 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi A. W. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. A. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu w przedmiocie zasiłków celowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1296/14 odrzucił tę skargę i pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że w piśmie z dnia [...] października 2014 r. skarżący, przedstawiając spis pism składanych do Sądu w związku ze skargą, wskazał m.in. na "wniosek o przywrócenie terminu "mojej sprawy do WSA Poznań na SKO Kalisz". Z uwagi na brak powyższego wniosku w aktach sprawy, Sąd wezwał skarżącego do nadesłania, w terminie 7 dni, ww. wniosku o przywróceniu terminu do wniesienia skargi, pod rygorem uznania, iż takiego wniosku skarżący nie składał. Mając na uwadze fakt, iż skarżący nie odpowiedział na powyższe wezwanie Sąd uznał, iż skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, co w konsekwencji prowadziło do odrzucenia skargi, jako wniesionej z uchybieniem terminu. W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 czerwca 2015r. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odrzucenia skargi i przekazał sprawę w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, iż w przypadku ustalenia w korespondencji z organem, że skarżący nie składał odrębnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (który ewentualnie zawierałby uzasadnienie tego wniosku), należy uznać, że wniosek taki zawarty został w piśmie przewodnim z dnia [...] października 2014 r., które stanowi integralną cześć skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...]. W tej sytuacji należy wezwać skarżącego wyłącznie do jego uzasadnienia, tj. uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Mając powyższe na uwadze po uzyskaniu od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu informacji, iż nie posiada wniosku skarżącego w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, Sąd pismem z dnia [...] września 2015r. działając za pośrednictwem pełnomocnika, wezwał do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy skarżącego w złożeniu skargi po terminie do jej wniesienia, tj. po dniu [...] października 2014r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...] września 2015r. wyjaśnił, iż A. W. cierpi na liczne schorzenia, w tym o podłożu okulistycznym. Z uwagi na problemy ze wzrokiem oraz brakiem odpowiedniego leczenia i dobranych do wady okularów skarżący może w ciągu dnia przeczytać i pisać jedynie bardzo niewielką ilość tekstu. Nadto dłuższa praca z pismem powoduje dolegliwości bólowe i odczuwalne pogorszenie się wzroku. Skarżący nie jest w stanie przedstawić stosownej dokumentacji medycznej, albowiem nie ma możliwość skorzystania z pomocy publicznej służby zdrowia. W jego ocenie za sytuację tą ponoszą winę urzędnicy MGOPS w [...] odmawiający skarżącemu opłacania składek na NFZ. Z uwagi na powyższe wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza okulisty na okoliczność stanu zdrowia skarżącego w październiku 2014 roku, w tym jego możliwości czytania i pisania oraz wpływu schorzeń okulistycznych na czas potrzebny na zapoznanie się z pięcioma decyzjami i sporządzenie skargi do sądu administracyjnego, a w konsekwencji na okoliczność braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Pełnomocnik wskazał, iż Skarżący przystąpił do sporządzania skargi przed upływem zakreślonego mu terminu, jednakże z uwagi na schorzenia nie był w stanie ukończyć sporządzania pisma przed dniem [...] października. W tym też dniu ustała przeszkoda uniemożliwiająca wniesienia skargi. Podkreślono przy tym, iż uchybienie terminowi spowodowane zostało wyłącznie schorzeniami skarżącego, a okoliczności te są od niego niezależne, a w konsekwencji niezawinione. Jednocześnie wskazano, iż skarżący nie może liczyć na pomoc innych osób w sporządzaniu skargi. Nie stać go bowiem na uiszczenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru i nie posiada on osób bliskich, którym mógłby podyktować treść skargi. Nadto skarżący nie może liczyć na pomoc urzędników gminy, albowiem nie jest on osobą mile widzianą w urzędach w [...]. Skarżący spotkał się nawet z groźbami złożenia wniosku o ubezwłasnowolnienie go w przypadku próby ponownego kierowania pism, zapytań czy też oświadczeń do instytucji samorządowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu. Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, bowiem powołując się na chorobę, nie przedłożył stosownego zaświadczenia lekarskiego o stanie swojego zdrowia, co oznacza, że nie uprawdopodobniono, że stan zdrowia skarżącego uniemożliwiał mu podjęcie czynności. Stan zdrowia skarżącego nie pogorszył się nagle, a sam fakt choroby nie usprawiedliwia uchybienia terminu. Zaświadczenie lekarskie nie stanowi samo w sobie wystarczającego dowodu na potwierdzenie uprawdopodobnienia braku winy w niezachowaniu ustawowego terminu do dokonania czynności. Odnosząc się do wniosku skarżącego w zakresie ustanowienia biegłego okulisty na okoliczność stanu zdrowia skarżącego w październiku 2014r. sąd stwierdził, że jest on bezzasadny. Powyższe wynika z faktu, iż to skarżący winien uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu czego jak wskazano wyżej nie uczynił. Ponadto wskazać należy, iż przy braku dokumentacji medycznej za okres w jakim winna być wniesiona skarga, na co wskazuje sam skarżący, brak jest racjonalnych przesłanek aby stwierdzić, aby badanie po roku od tego okresu mogło w jakikolwiek sposób potwierdzić stan na jaki powołuje się skarżący. Od tego postanowienia skarżący złożył zażalenie, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące zasadność wniosku, albowiem skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, gdyż nie przedłożył stosownego zaświadczenia lekarskiego, mimo że w treści wniosku wskazano wprost, że skarżącemu odmawia się dostępu do świadczeń medycznych. Wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie zaś z art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Zasadnie wskazał sąd pierwszej instancji, że w doktrynie i utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że to brak winy strony jest warunkiem koniecznym przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na stronie spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Zatem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w trosce o swoje sprawy. Ponadto przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko i wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. Chodzi więc o wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie nie leżało po stronie skarżącej, a uniemożliwiło jej dopełnienie czynności procesowej w terminie. Niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw powoduje, że nie można uznać za zasadny wniosku o przywrócenie terminu, bowiem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, zaś przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Ponadto w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przeszkoda, o której mowa musi mieć charakter nagły. Do okoliczności uzasadniających przyjęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie należą obłożna choroba zainteresowanego czy też dotyczące strony postępowania nadzwyczajne zjawiska wywołane działaniem sił przyrody eliminujące nie tylko możliwość złożenia przez nią pisma procesowego w terminie, ale wykluczające w ogóle normalne działanie (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, wyd. II, s. 399). W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazał, że uchybienie terminu do wniesienia skargi spowodowane było tym, iż cierpi on na schorzenia oczu uniemożliwiające mu dłuższą pracę z tekstem, a nie ma nikogo bliskiego mogącego pomóc mu w składaniu skargi do sądu, stąd sporządzanie skargi trwało dłużej, niż termin do jej wniesienia. Ponadto, nie jest w stanie przedstawić żadnych dokumentów na poparcie tego twierdzenia, gdyż odmówiono mu dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej. Zaskarżonym postanowieniem sąd zasadnie odmówił przywrócenia terminu. Całkowicie trafnie sąd stwierdził, że z okoliczności wskazanych we wniosku nie wynika, aby stan pogorszenia stanu zdrowia skarżącego miało charakter nagły. Wręcz przeciwnie, z okoliczności przedstawionych przez skarżącego wynika, że dolegliwości okulistyczne z którymi wiążą się dolegliwości bólowe, które zdaniem pełnomocnika skarżącego uniemożliwiły sporządzenie skargi w terminie mają charakter stały. W takim przypadku skarżący mając świadomość swej ułomności winien tak prowadzić swą aktywność, aby miał możliwość złożenia skargi z zachowaniem terminu do jej wniesienia. Jest to tym bardziej uzasadnione, że, jak wynika z licznej korespondencji składanej przez skarżącego w niniejszej sprawie, ewentualne dolegliwości nie pozbawiają skarżącego możliwości składania licznych odręcznych pism. Skarżący jest bowiem w stanie przedstawić sądowi liczne odręcznie sporządzone pisma w terminie krótszym, niż sporządzenie skargi do sądu. Ma to tyle istotne znaczenie, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołanie się na powyższe okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku oraz, że stan przewlekłej choroby jest okolicznością uprawdopodabniającą brak winy w uchybieniu terminu. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie, o którym wyżej mowa, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto należy również wskazać, że zły stan zdrowia nie przesądza jeszcze o braku winy w uchybieniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2007 r., II OZ 872/07 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2002 roku, II UZ 90/01). Ponadto wskazać należy, że przy braku dokumentacji medycznej za okres w jakim winna być wniesiona skarga, na co wskazuje sam skarżący, brak jest racjonalnych przesłanek aby stwierdzić, że badanie po roku od tego okresu mogło w jakikolwiek sposób potwierdzić stan na jaki powołuje się skarżący. Wobec tego sąd zasadnie nie uwzględnił wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Zauważyć przy tym należy, że sąd nie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu z tego powodu, że nie przedstawił on odpowiedniej dokumentacji medycznej uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu. Podstawą przywrócenia terminu jest bowiem brak winy w uchybieniu tego terminu, a ten występuje z powodu przyczyny nagłej, nie dającej się przezwyciężyć wszelkimi możliwymi środkami. W stosunku zaś do skarżącego okoliczności sprawy wskazują, że przyczyna uchybienia terminu jest stanem trwałym, a sam skarżący wykazał niedostateczną dbałość o terminowe sporządzenie skargi, tym bardziej, że jego inne (skądinąd stosunkowo liczne, zwłaszcza uwzględniając stan zdrowia skarżącego) pisma procesowe są z reguły kierowane do sądu w terminie. Odnosząc się zaś do wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wskazać należy, że w sprawie tej właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny i do tego sądu należy zwrócić się ze stosownym wnioskiem. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.