II FZ 1072/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 831/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 18 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 18 maja 2015 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 1017 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 120m², stanowiący ½ bliźniaka oraz nieruchomość rola o powierzchni 1,13ha. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Wskazał, że z działalności gospodarczej uzyskuje ok. 200 zł miesięcznie. Z dokumentów rozliczających działalność gospodarczą prowadzoną przez skarżącego wynika, że dochód ten jest niejednolity: w maju wyniósł 450 zł, w czerwcu wyniósł – 379,20 zł, zaś w lipcu wyniósł 24,93 zł. W 2013 r. zaciągnął kredyty bankowe na kwotę 34.200 zł. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki Łada Samara, rok prod. 1990. Miesięczne wydatki skarżącego związane z bieżącym utrzymaniem przedstawiały się następująco: rata kredytu – 500 zł, energia elektryczna – 300 zł, gaz – w styczniu 906,72 zł (łącznie ok. 1000 zł). Do akt sprawy wnioskodawca dołączył: potwierdzenie wysokości emerytury oraz dochodu z prowadzonej działalności dodatkowej, harmonogram spłat kredytu, wyciąg z rachunku karty kredytowej, dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki. Postanowieniem z dnia 13 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie skarżący argumentował, że złożył zgodne z prawem oświadczenie o sytuacji finansowej, która jest aktualnie tragiczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, oddalając wniosek na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), stwierdził, że niemożliwym było, na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, sporządzenie wiarygodnego obrazu stanu majątkowego skarżącego. Treść złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia, w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego budzi uzasadnione wątpliwości co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, z jakich środków pokrywane jest jego bieżące utrzymanie. W tych okolicznościach niemożliwym było ustalenie źródeł finansowania wszystkich wydatków zwłaszcza że skarżący oświadczył, że oprócz emerytury nie osiąga żadnych stałych dochodów oraz nie posiada zgromadzonych oszczędności. Nasunęło to wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i rzeczywistych źródeł finansowania wykazanych wydatków. Powyższe ustalenia pozwoliły na stwierdzenie, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej, co w konkluzji prowadzi do wniosku, iż dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżący ponownie argumentował, że jego sytuacja jest tragiczna i powinien być zwolniony z kosztów sądowych w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 r., II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny powziął wątpliwość i dostrzegł nieścisłości i niejasności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawcę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy wydatki przekraczają wskazany miesięczny dochód strony, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została wiarygodnie udokumentowana. Przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez skarżącego wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego jego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/08 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie tego prawa fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. Wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają zatem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. Należy również zwrócić uwagę na okoliczność, że z treści wniosku skarżącego oraz złożonych przez niego materiałów dowodowych wynika, iż ponosi on znaczne wydatki na pokrycie prywatnych zobowiązań, w tym na spłatę kredytu bankowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.