II OZ 632/16

Dnia 17 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 465/15 o umorzeniu postępowanie w przedmiocie wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. i K. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2015 r., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, jako zbędne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji, powołując się na treść art. 260 (w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r.) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", a także aktualnie obowiązujące przepisy tej ustawy dotyczące prawa pomocy, wskazał, że w niniejszej sprawie na wcześniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego przyznano małżonkowi skarżącej, tj. K. K. – drugiemu skarżącemu, adwokata z urzędu. Ponadto wskazał, że przedmiotowa sprawa dotycząca nakazu rozbiórki obiektu budowlanego jest jedna bez względu na liczbę występujących w niej osób – skarżących. Strona skarżąca też jest jedna, również wtedy gdy w jej charakterze występuje kilka podmiotów – w niniejszej sprawie dwoje skarżących – małżonkowie A. i K. K.. Wielopodmiotowy charakter strony skarżącej w danej sprawie nie stanowi wyodrębnionego kryterium ustalania kilku profesjonalnych pełnomocników do odrębnego reprezentowania każdego ze skarżących, którzy w istocie stanowią jedną stronę skarżącą. Oboje skarżący mają taki sam interes prawny do wniesienia skargi na jedną i tą samą, skierowaną do obojga, decyzję organu nadzoru budowlanego, którą wspólnie zaskarżyli. Zaskarżona decyzja dotyczy nieruchomości, której są współwłaścicielami na prawach wspólności ustawowej. W skardze podnosili wspólne zarzuty i składali tożsame wnioski. W toku postępowania administracyjnego reprezentował skarżących jeden profesjonalny pełnomocnik. W ocenie Sądu, obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Nie istnieje bowiem bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlega jakimkolwiek ograniczeniom i które stwarzałoby uprawnionym nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej (por. postanowienie NSA z 20 sierpnia 2015 r., I OZ 1027/15). Ograniczenie prawa do sądu, a w konsekwencji uprawnienia do skorzystania z prawa pomocy w całości, jest konieczne w świetle art. 205 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym żądanie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie może wykraczać poza ramy niezbędnych kosztów postępowania, do których wlicza się wynagrodzenie jednego pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Nie można zatem pominąć faktu, że strona skarżąca korzysta już z pomocy prawnej ustanowionego dla skarżącego adwokata z urzędu. W tych okolicznościach sprawy – jako prawidłowe i zachowujące aktualność – Sąd uznał stanowisko, że wystarczające jest dla ochrony interesów strony skarżącej reprezentowanie jej przez jednego profesjonalnego pełnomocnika z urzędu – ustanowionego dla skarżącego K. K. adwokata. Przemawia za tym również zasada ekonomiki procesowej. Zgodnie z treścią przepisu art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy w całości lub części może być przyznanie stronie na jej wniosek przed wszczęciem lub w toku postępowania rozpoznawczego. Oznacza to, że raz przyznane prawo pomocy rozciąga się na całe postępowanie sądowoadministracyjne, o ile uprawnienie to nie zostało cofnięte. Skoro skarżący w niniejszej sprawie korzysta z pomocy prawnej ustanowionego dla niego profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, to niezasadne jest ponowne merytoryczne rozpoznanie wniosku o prawo pomocy w tym zakresie dla skarżącej celem ustanowienia kolejnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego. W niniejszej sprawie nie można również różnicować kompetencji adwokata od radcy prawnego. Obaj pełnomocnicy na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego mają takie same uprawnienia i obowiązki i powinni wykonywać czynności w takim samym profesjonalnym charakterze. W ocenie Sądu, w tym stanie rzeczy rozpoznanie wniosku skarżącej w przedmiocie prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej odrębnego radcy prawnego stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie należy na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzyć. Zaznaczył, że przepis art. 249a p.p.s.a stosuje się do spraw wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r., zatem ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Ponadto skarżąca w istocie może realnie i skutecznie korzystać z pomocy prawnej adwokata w osobie adw. A. K., który reprezentuje jej męża. Skarżąca wraz z mężem może przekazać temu adwokatowi ważne jej zdaniem dokumenty i informacje. Zgodnie z informacją udzieloną przez Okręgową Radę Adwokacją adw. A. K. prowadzi Kancelarię Adwokacją przy ul. [...] w P.. Zażalenie na ww. postanowienie złożyła A. K., wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez nieprzyznanie prawa pomocy i umorzenie postępowania w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru oraz, że pełnomocnik ustanowiony dla jej męża jej nie reprezentuje; - art. 249a p.p.s.a. przez umorzenie postępowania, podczas gdy w sprawie nie było podstaw do takiego rozstrzygnięcia; - art. 244 § 2 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że przyznanie K. K. prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, powoduje udzielenie temu adwokatowi pełnomocnictwa do reprezentowania również A. K.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w okolicznościach tej sprawy zaistniała przesłanka zbędności postępowania w przedmiocie wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Instytucja prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników celem zagwarantowania możliwości realizacji stronie postępowania prawa do sądu. A więc tylko w przypadku zaistnienia szczególnych okoliczności strona może skorzystać z takiej pomocy. Zgodnie z ogólną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego to strona postępowania obowiązana jest do ponoszenia kosztów postępowania chyba, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które przemawiają za przyznaniem stronie prawa pomocy. Potwierdzeniem tej zasady jest właśnie art. 249a p.p.s.a., który niezależnie od sytuacji materialnej strony zawiera przesłankę zbędności prawa pomocy. Taka bowiem przesłanka wymaga zastosowania zasady proporcjonalności, tj. wyważenia istniejących interesów prawnych, tj. pomiędzy prywatnym i publicznym, a więc na ile w sprawie zagwarantowania stronie wymaga prawo do sądu przez uruchomienie środków finansowych pochodzących od podatników. Ponadto taką przesłankę należy rozumieć szeroko, jako mogącą mieć zastosowanie w różnych sytuacjach. Mając to na względzie Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że w tej sprawie stosunek prawny małżeństwa jaki zachodzi pomiędzy skarżącymi, a także przyznanie na wcześniejszym etapie postępowania adwokata z urzędu mężowi skarżącej, czyni aktualnie zbędnym przyznanie radcy prawnego współskarżącej żonie. Związek małżeński to szczególny rodzaj więzi nie tylko w relacjach międzyludzkich, rodzinnych, ale także w znaczeniu prawnym. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na małżonkach ciążą określone obowiązki takie jak wzajemna pomoc, współdziałanie dla dobra rodziny, wspólne rozstrzyganie o istotnych sprawach rodziny (art. 23 i art. 24 K.r.o.). Ponadto z uwagi na przedmiot niniejszej sprawy, który dotyczy nieruchomości wspólnej ww. małżonków, zgodnie z art. 36 § 1 K.r.o. oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. A zatem w tej sprawie małżonek, a więc i jego pełnomocnik, nie mogą bez stosownych konsultacji z żoną skarżącego decydować o losach inwestycji będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Ma zatem rację Sąd I instancji, że skarżąca wraz z mężem może przekazać pełnomocnikowi męża ważne jej zdaniem dokumenty i informacje. Są to bowiem gwarancje jakie wynikają z wymienionych wyżej przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wbrew jednak twierdzeniom skarżącej Sąd I instancji w tym zakresie nie stwierdził aby A. K. i pełnomocnika męża łączył stosunek pełnomocnictwa. Ponadto przepisy obowiązującego prawa (art. 35 § 1 p.p.s.a.) przewidują możliwość udzielenie przez skarżącą mężowi pełnomocnictwa procesowego do prowadzenia tej sprawy; takiej czynności prawnej można dokonać bezpłatnie, ponieważ pełnomocnictwo pomiędzy małżonkami zwolnione jest z opłaty skarbowej. A zatem w okolicznościach tej sprawy, z uwagi na rodzaj przedmiotowej sprawy, która dotyczy majątku wspólnego obojga małżonków, co wynika z księgi wieczystej dla działki nr [...], jedno z małżonków może skutecznie chronić wspólne ich interesy związane z prowadzonym postępowaniem dotyczącym nakazu rozbiórki budynku gospodarczo-letniskowego znajdującego się na ww. nieruchomości. Jest to stanowisko, które ma swojej poparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., I Cz 37/67) oraz Naczelnego Sądy Administracyjnego (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2006 r., II OZ 1407/05). Ponadto dodatkowym argumentem za stwierdzeniem zbędności przyznania prawa pomocy są też wskazywane przez Sąd I instancji względy ekonomiki procesowej, które w tej sprawie mają głównie wymiar finansowy. Opisane powyżej względy wynikające ze stosunku małżeństwa nie uzasadniają bowiem dodatkowego wydatkowania środków budżetowych na ustanowienie w sprawie osoby drugiego pełnomocnika – radcy prawnego. Przyznanie prawa pomocy w tego rodzaju okolicznościach jakie zaistniały w niniejszej sprawie wymaga bowiem przeprowadzenia procesu wyważenia różnych grup interesów, co w tej sprawie uprawnia do stwierdzenia, że skarżąca ma zagwarantowane prawo do sądu w stopniu jaki gwarantuje jej ochronę wspólnych interesów z mężem, który na zasadzie współuczestnictwa materialnego jest także stroną skarżącą i już korzysta z pomocy prawnej polegającej na przyznaniu adwokata z urzędu. Z tego względu, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.