II GZ 295/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [A.] Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 2891/15 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi [A.] Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu części dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 lutego 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 2891/15, orzekając na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w pkt 1. odrzucił wniosek [A.] Sp. z o.o. w W. (dalej: Spółka) o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a w pkt 2. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, w sprawie ze skargi kasacyjnej Spółki od wyroku z dnia 24 lutego 2016 r. oddalającego skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju (dalej: Minister) z dnia [...] maja 2015 r., zobowiązującą do zwrotu części dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej. Wyjaśniając motywy podjętych rozstrzygnięć Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 24 lutego 2016 r. skarga Spółki na powyższą decyzję Ministra została oddalona. Postanowieniem z dnia 23 maja 2016 r. referendarz sądowy ustanowił dla Spółki radcę prawnego (zawiadomienie o wyznaczeniu w dniu 30.06.2016 r.; data zapoznania się z aktami sprawy 19 lipca 2016 r.). Wyznaczony z urzędu pełnomocnik 16 sierpnia 2016 r. nadał na poczcie skargę kasacyjną od tego wyroku. Postanowieniem z dnia 13 października 2016 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną jako wniesioną z uchybieniem terminu (postanowienie doręczono 7 listopada 2016 r.). W dniu 14 listopada 2016 r. Spółka wniosła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 grudnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 1273/16 (dostępne w CBOSA) oddalił zażalenie na postanowienie WSA (doręczone 10.01.2017 r.). Pismem z dnia 17 stycznia 2017 r., nadanym na poczcie w tym samym dniu, Spółka wystąpiła do Sądu z wnioskami o: 1/ przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 24 lutego 2016 r., 2/ przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosków wyjaśniono, że pełnomocnik został ustanowiony w ramach prawa pomocy już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zatem termin ten nie mógł zostać dochowany, a wniesienie skargi kasacyjnej po jego upływie nastąpiło bez winy strony. Podkreślono także, że odrzucenie skargi kasacyjnej nastąpiło w specyficznym stanie faktycznym i prawnym z uwagi na istotną zmianę art. 177 p.p.s.a., natomiast kwestia stosowania przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi po nowelizacji nastręcza trudności. Nieprzejrzystość przepisów p.p.s.a. może, w ocenie wnioskodawcy, stanowić argument potwierdzający brak winy strony w uchybieniu terminu. Odrzucając obydwa wnioski Sąd uznał je za spóźnione i wskazał, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie upłynął 9 maja 2016 r. Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik Spółki wniósł skargę kasacyjną pocztą 16 sierpnia 2016 r., zatem termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg następnego dnia po dniu 16 sierpnia 2016 r. (wtedy ustała przyczyna uchybienia terminu) i upłynął z dniem 23 sierpnia 2016 r. W konsekwencji, zdaniem Sądu, wniosek skarżącej o przywrócenie terminu nadany 17 stycznia 2017 r. uznać należało za spóźniony. Odnosząc się z kolei do wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Sąd także uznał go za spóźniony. Postanowienie WSA z dnia 13 października 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, z uwagi na jej wniesienie po terminie, doręczono w dniu 7 listopada 2016 r. Wobec tego, pełnomocnik mając świadomość uchybienia terminu, winien złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a jednocześnie z tym wnioskiem złożyć wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z akt sprawy wynika zaś, że pełnomocnik strony wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dopiero po doręczeniu w dniu 10 stycznia 2017 r. postanowienia NSA z 15 grudnia 2016 r., wystąpił 17 stycznia 2017 r. z przedmiotowymi wnioskami. Sąd stwierdził, że rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie można uzależniać od wyniku dokonanego przez NSA rozstrzygnięcia. Skoro pełnomocnik skarżącej mógł działać w dacie złożenia zażalenia na wspomniane wyżej postanowienie WSA – 14 listopada 2016 r. – to znaczy, że świadomie wybrał taką linię reprezentowania strony i skutków tej decyzji nie może usprawiedliwiać problemami ze stosowaniem przepisów intertemporalnych p.p.s.a. Jak uznał Sąd, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku byłby zachowany, gdyby pełnomocnik skarżącej wystąpił z nim w ciągu 7 dni, od dnia doręczenia postanowienia WSA o odrzuceniu skargi kasacyjnej, zatem najpóźniej do 14 listopada 2016 r. Wniosek złożony 17 stycznia 2017 r. był spóźniony. W zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka, w dalszym ciągu reprezentowana przez tego samego pełnomocnika z urzędu, domagała się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 17 lutego 2017 r. w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zarzucając naruszenie: 1. art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że datą wyznaczającą początek terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej do wyroku z dnia 24.02.2016 r. była data doręczenia nieprawomocnego postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, podczas gdy bieg tego terminu rozpoczął się dopiero w dniu doręczenia prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, oddalającego zażalenie Spółki na to postanowienie; 2. art. 88 zd. 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 24.02.2016 r. jako spóźnionego, podczas gdy wniosek ten został przez skarżącą wniesiony z zachowaniem 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a.; 3. art. 88 zd. 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 24.02.2016 r. jako spóźnionego, podczas gdy skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, a wniosek ten zasługiwał na uwzględnienie. Minister Rozwoju i Finansów udzielił odpowiedzi na zażalenie i wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Stosownie do § 2 tego artykułu, w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wskazać także należy, że w myśl przepisu art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kontrolowane postanowienie Sądu I instancji jest nieprawidłowe i podlegało uchyleniu. Sąd błędnie uznał, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała w dniu 7 listopada 2016 r., bo nieprawomocne postanowienie WSA o odrzuceniu skargi kasacyjnej doręczono pełnomocnikowi Spółki 7 listopada 2016 r., który od tego dnia zdawał sobie sprawę, że uchybił terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej i zamiast wnosić zażalenie (oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 grudnia 2016 r., doręczonym 10 stycznia 2017 r.) winien był wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, najpóźniej do 14 listopada 2016 r. Powyższe stanowisko Sądu jest oczywiście nieprawidłowe. Podkreślić należy, że w zażaleniu trafnie powołuje się postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2016 r. o sygn. akt II GZ 603/16 (dostępne w CBOSA), w którym NSA odwołał się do utrwalonego stanowiska judykatury i piśmiennictwa, iż w sytuacji gdy strona złożyła środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie złożonego środka zaskarżenia. Pogląd ten, ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i zaakceptowany w doktrynie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 czerwca 1957 r. o sygn. akt II CZ 123/57, z dnia 2 września 1993 r. o sygn. akt II CRN 83/93, z dnia 10 stycznia 2002 r. o sygn. akt I CZ 198/01; literatura powołana w Kodeksie postępowania cywilnego z komentarzem, pod red. prof. dr. J. Jodłowskiego i SN dr hab. K. Piaseckiego, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1989 r., t. I, s. 277), jest w pełni aktualny na gruncie regulacji przyjętych w p.p.s.a. Oznacza to, że wniosek o przywrócenie terminu z art. 87 § 1 p.p.s.a. może być aktualny dopiero wówczas, gdy prawomocnie zostanie rozstrzygnięta kwestia, czy termin do dokonania czynności procesowej upłynął – czy też nie – przed jej dopełnieniem (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 kwietnia 1997 r. o sygn. akt II CZ 43/97 oraz z dnia 15 kwietnia 1997 r. o sygn. akt II CZ 40/97, niepubl.). Na gruncie stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skoro wskazywanym już postanowieniem z dnia 15 grudnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Spółki na postanowienie Sądu I instancji z dnia 13 października 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia, to tym samym prawomocnie przesądził, iż do uchybienia terminu doszło. Jeżeli tak, to nie może być poddawane w wątpliwość, że w niniejszej sprawie przyczyna uchybienia terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała 10 stycznia 2017 r., tj. w dniu doręczenia, wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi Spółki, odpisu wskazanego wyżej postanowienia NSA wraz z uzasadnieniem. Zatem termin 7 dni do złożenia przedmiotowego wniosku w rozumieniu art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczął bieg 10 stycznia 2017 r. i upływał 17 stycznia 2017 r. Jak bezsprzecznie wynika z akt sprawy, skarżąca Spółka złożyła wniosek 17 stycznia 2017 r., więc dochowała terminu do dokonania tej czynności. Sąd nie miał zatem podstaw do zastosowania art. 88 p.p.s.a. i odrzucenia wniosku jako spóźnionego, ponieważ wniosek spóźniony nie był. Z kolei odrzucenie – również na podstawie art. 88 p.p.s.a. – wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jako spóźnionego było przedwczesne, bowiem nie został rozpoznany, choć powinien, wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Należy przy tym pamiętać, że pismo strony skarżącej z dnia 17 stycznia 2017 r. zawiera wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i załączono do niego skargę kasacyjną, wobec czego strona dopełniła wymogów formalnych przewidzianych w art. 87 § 4 p.p.s.a. WSA w Warszawie ponownie rozpozna wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, uwzględniając, że strona skarżąca jest w tej sprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu, jak też fakt, iż skarga została wniesiona przed dniem 15 sierpnia 2015 r., a stosowanie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 685) może wywoływać daleko idące wątpliwości. Dopiero rozstrzygnięcie tego wniosku otworzy Sądowi drogę do oceny wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.