I SA/Gd 1071/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 listopada 2015 r. sprawy ze skargi ,,A" Spółka Jawna na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia 14 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. W dniu 15 stycznia 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek "A" Spółka Jawna E.W. i spółka o umorzenie składek za okres od lutego 2013 r. do listopada 2014 r. oraz powstałych z tego tytułu odsetek, kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu złożonego wniosku jako jedną z przyczyn powodujących trudną sytuację firmy wskazano pożar, który miał miejsce w dniu 5 stycznia 2013 r. Z tego powodu firma poniosła straty szacowane na ok. 400.000,- zł. W dalszej części pisma poinformowano, że prowadzona działalność opiera się na ścisłej współpracy z firmą "B" sp. z o.o. w P. Polega ona między innymi na całokształcie obsługi produkcji opakowań drewnianych poprzez wynajem budynków, hal produkcyjnych oraz maszyn, jak i bezpośrednią obsługę prac związanych z produkcją palet, wykonywaną przez zatrudnionych pracowników w spółce jawnej. Dlatego też pogorszenie sytuacji wskazanej spółki z o.o. odbija się na kondycji finansowej spółki jawnej. Jako kolejny czynnik powodujący złą kondycję finansową spółka wskazała wycofanie się wskazanej firmy z Belgii ze współpracy ze spółką z o.o. oraz inwestycję rozpoczętą w roku 2009, która polegała na rozbudowie firmy "A". Inwestycja ta miała być finansowana w części ze środków pomocowych Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Jednak w związku z prowadzoną kontrolą, Agencja Rozwoju [...] wstrzymała wypłatę środków, wobec czego inwestycję dokończono dzięki własnym środkom finansowym oraz zaciągniętemu kredytowi. Kolejnym czynnikiem, który zdaniem wnioskodawcy uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej w sposób rentowny są trudności związane z zakupem surowca drzewnego. Wnioskodawca wskazał, że w związku z trudną sytuacją spółka zwróciła się do Burmistrza Miasta i Gminy w P. o umorzenie podatku od nieruchomości. Ponadto podano, że w firmie znajdują zatrudnienie osoby bezrobotne, między innymi w ramach umów z Powiatowym Urzędem Pracy w K. Wraz z powyższym wnioskiem złożono następujące dokumenty : (1) pismo/ załącznik z 12 stycznia 2015 r. - podpisane przez głównego księgowego, (2) potwierdzenie przekazania terenu, obiektu lub mienia objętego działaniem ratowniczym z dnia 5 stycznia 2013 r., (3) pismo z dnia 22 stycznia 2013 r. skierowane do Burmistrza Miasta i Gminy w P., (4) obroty i salda konta bankowego z 9 stycznia 2015 r.,(5) harmonogram rzeczowo - finansowy realizacji projektu w 2009 r., (6) pismo z dnia 23 września 2009 r. z Agencji Rozwoju [...]S.A., (7) umowa kredytu w Banku [...] z dnia 30 września 2009r., (8) sprawozdania finansowe za lata 2011 - 2013 / w tym bilanse i rachunki zysków i strat /, (9) pismo z dnia 5 stycznia 2015 r. skierowane do Burmistrza Miasta i Gminy, (10) wyciąg (historia rachunku) z rachunku bankowego w [...] S.A., (11) zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z dnia 31 października 2014 r. i 17 grudnia 2014 r., (12) informacje o stanie rachunków, lokat i kredytów w banku [...] S.A., (13) aneks z dnia 23 lipca 2009 r. do umowy do dofinansowanie projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa [...] na lata 2007 - 2013, (14) umowa o dofinansowanie projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa [...] na lata 2007 - 2013, (15) oświadczenie banku (Bank [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w G.) z 15 grudnia 2014 r., (16) wniosek do Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych z dnia 21 stycznia 2013 r. wraz z korespondencją w sprawie zwiększenie zakupu drewna, (17) umowa sprzedaży drewna z dnia 26 maja 2014 r., (18) umowa sprzedaży drewna z 6 grudnia 2013 r.,(19) umowa sprzedaży drewna z dnia 9 czerwca 2014r., (19) miesięczna struktura zatrudnienia za styczeń (data wydruku: 12 stycznia 2015 r.), (20) umowy z Powiatowym Urzędem Pracy z dnia 14 grudnia 2012 r. i 13 maja 2013 r. W odpowiedzi na pismo ZUS z dnia 3 lutego 2015 r. spółka przy piśmie z dnia 16 lutego 2015 r. złożyła następujące dokumenty : (1) pismo przewodnie z 12 lutego 2015 r., (2) oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis, (3) zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy o pomocy de minimis udzielonej dnia 13 maja 2013 r., (4) zaświadczenie o pomocy de minimis wydane przez Burmistrza Miasta i Gminy, (5) formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc inną niż pomoc de minimis lub pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, (6) karta - podstawowy wykaz dokumentów/ulgi i umorzenia/, (7) oświadczenie o stanie majątkowym osoby prawnej, (8) wykaz środków trwałych, (9) formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G: - na podstawie 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 30 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121, dalej jako "u.s.u.s.") umorzył częściowo postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych; - na podstawie 105 K.p.a. oraz art. 28 ust. 3 a oraz art. 123 u.s.u.s. umorzył częściowo postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W uzasadnieniu organ wskazał, że do wskazanych w sentencji decyzji należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w oparciu o art. 28 u.s.u.s. Podjęcie bowiem rozstrzygnięcia merytorycznego w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych wymaga zbadania przesłanek określonych w art. 28 u.s.u.s., co z kolei stoi w sprzeczności z art. 30 ww. ustawy. W odniesieniu do zaległości dotyczących składek należnych za pracowników (ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP) organ wyjaśnił, że składki te ze względu na swój charakter nie podlegają umorzeniu na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Z tego względu organ uznał wniosek o umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych za bezprzedmiotowy i umorzył postępowanie. W dniu 14 kwietnia 2015 r. do Prezesa ZUS wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku spółka podniosła, że przy wydawaniu decyzji nie wzięto pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a szczegółowo opisanych we wniosku. Spółka ponownie podniosła fakt pożaru, który wybuchł w firmie, co było wydarzeniem nadzwyczajnym, nieprzewidzianym i niezawinionym. Zdaniem wnioskodawcy przyczyna ta zasługuje na uwzględnienie jako wyjątkowa, tym bardziej że pożar spowodował poważne zakłócenia w produkcji zakładu oraz niemożność realizowania należności związanych z funkcjonowaniem zakładu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 3 a i 3 b, art. 30 u.s.u.s. oraz w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1, art. 105 § 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 20 marca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że obowiązek rozliczania składek na poszczególne fundusze i ich terminowego przekazywania do ZUS spoczywa wyłącznie na płatniku, który decydując się na prowadzenie działalności, obowiązany jest zapoznać się z całokształtem przepisów z tego zakresu oraz na bieżąco monitorować stan konta płatnika w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Organ wyjaśnił, że w decyzji z dnia 20 marca 2015 r. wskazano na bezprzedmiotowość postępowania z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek opisanych w tejże decyzji - to jest należnych za ubezpieczonych niebędących płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, określając zarazem podstawy prawne z których owa bezprzedmiotowość wynika, tj. art. 28 ust. 3 a i art. 30 u.s.u.s. Podkreślono, że obowiązek terminowego opłacania składek na poszczególne fundusze istnieje bez względu na uzyskiwanie, bądź też nie, dochodu z tytułu prowadzonej działalności. Niniejsza decyzja ma charakter informacji szczególnej i jest orzeczeniem komplementarnym wobec decyzji merytorycznych, których przedmiotem jest analiza wniosku spółki pod kątem spełnienia przesłanek umorzeniowych. Odnosząc się do kwestii umorzenia odsetek za zwłokę pochodnych od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, tj. 4.793,- zł (FUS) i 2.586,- zł (NFZ) według stanu na dzień 15 stycznia 2015 r., jak również należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika z tytułu osób ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, tj. 75.107,62 zł (należności główne na FUS) i 6.191,- zł (odsetki za zwłokę pochodne od składek na FUS) oraz 698,28 zł (należności główne na FP i FGŚP) i 66,- zł (odsetki za zwłokę pochodne od składek na FP i FGŚP), jak również kosztów upomnienia, biorąc pod uwagę fakt, iż należności te nie podlegają przepisom rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), Zakład obowiązany był do wydania decyzji w zakresie bezprzedmiotowości postępowania z wniosku o ich umorzenie, w oparciu o ww. rozporządzenie. Końcowo wskazano, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, wynoszących 57.021,22 zł (FUS) i 35.493,29 zł (NFZ), zgodnie ze stanem na dzień 15 stycznia 2015 r., na mocy art. 30 u.s.u.s. nie stosuje się art. 28 i 29, a więc również art. 28 ust. 3 a i 3 b. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Spółka zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa oraz słusznego interesu skarżącej poprzez: 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 105 § 1 i 2, art. 7 i art. 8 K.p.a. przez bezzasadne uznanie, że zachodziły podstawy do umorzenia postępowania, a wobec tego do utrzymania decyzji ZUS w tej sprawie oraz przez nierozważenie słusznego interesu skarżącej jako strony, 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 u.s.u.s. przez błędną interpretację i niewłaściwą wykładnię, a w konsekwencji uznanie zarzutów skarżącej za bezzasadne. Spółka wyjaśniła, że organ mimo przywołania przepisów art. 7 i 8 k.p.a., nakazujących uwzględnić istotny i słuszny interes stron – nie uczynił tego. Zdaniem skarżącej, wbrew stanowisku ZUS, zachodziły podstawy do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne w okolicznościach, które doprowadziły do sytuacji niemożności wywiązania się z tego obowiązku. Skarżąca prezentuje stanowisko, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. istnieją przesłanki do rozpoznania sprawy merytorycznie. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Istotnym dla rozpoznania sprawy jest wskazanie, że kontrolowaną przez Sąd w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie umorzenia postępowania, a nie decyzja w przedmiocie umorzenia należności. Umorzenie postępowania, co należy podkreślić, nastąpiło tylko na gruncie art. 28 ust. 3a i art. 30 u.s.u.s., bowiem co do podstawy prawnej wynikającej z art. 28 ust. 1-3 wniosek w tej części został rozpoznany merytorycznie, lecz odrębną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności. Dokonując kontroli tej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 listopada 2015 r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 1070/15 oddalił skargę. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja umarzająca częściowo postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz częściowego umorzenia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Zatem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie podlegała wyłącznie zasadność umorzenia postępowania przez ZUS na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 30 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przyczyny bezprzedmiotowości mogą leżeć zarówno po stronie podmiotu, jak i przedmiotu postępowania. W rozpoznanej sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością ze względu na przyczyny przedmiotowe spowodowane brakiem podstaw prawnych do rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s., które stanowią podstawę do umarzania należności z tytułu składek, rozkładania ich na raty i odraczania terminu ich płatności. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż przepisy u.s.u.s. rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Przepis art. 24 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Z kolei przepis art. 30 u.s.u.s. stanowiący: "do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29", reguluje zakres postępowania w odniesieniu do ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Mając więc na względzie treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s. uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony; umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami w ogóle ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Nie można więc rozpoznać w tym zakresie wniosku wszczynającego postępowanie o umorzenie należności. Organ zobligowany był więc do umorzenia postępowania w tym zakresie. Przedstawione stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11 (Lex nr 1404591) podnosząc, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Zasadnie zatem organ – w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami tych składek - umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 30 u.s.u.s. Jednocześnie ZUS umorzył postępowanie w części – w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podnieść należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Oznacza to, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o ile zostanie spełniona jedna z przesłanek wymienionych w ust. 3 powołanego przepisu. Ustawodawca wprowadził wyjątek od zasady umarzania należności tylko w razie całkowitej nieściągalności w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jednakże ta regulacja obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przesłanki umorzenia należności na podstawie tego przepisu określa wydane na mocy delegacji ustawowej zawartej w ust. 3b art. 28 rozporządzenie. Wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwala na rozpoznanie merytoryczne wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników, jak również odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych na podstawie tego przepisu, gdyż dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Sformułowanie użyte w treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, publ. OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07). Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.