VIII SA/Wa 149/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2015 r. sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. 1.1. Postanowieniem z [...] grudnia 2014 r., po rozpatrzeniu wniosku W.P. (dalej: "skarżący"), Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor IS" lub "organ odwoławczy") odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (dalej: "Naczelnik US" lub "organ I instancji") z [...] sierpnia 2014 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Dyrektor IS wskazał między innymi przepisy art. 162 § 1 – 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012, poz. 749 ze zm.; dalej: "Op"). 1.2. Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor IS wskazał, że Naczelnik US decyzją z [...] sierpnia 2014 r. określił skarżącemu zobowiązanie z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2013 r. Decyzja organu I instancji została doręczona skarżącemu w trybie zastępczym, zgodnie z art. 150 Op, z dniem [...] września 2014 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął zatem [...] września 2014 r. Pismem z [...] listopada 2014 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika (G. P.) wniósł odwołanie od ww. decyzji Naczelnika US wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu przewidzianego dla złożenia odwołania. Wyjaśnił, że nie posiadał wiedzy o wydaniu przedmiotowej decyzji, która nie została doręczona, gdyż skarżący w tym czasie przebywał i pracował poza granicami kraju. O decyzji skarżący powziął wiedzę dopiero [...] listopada 2014 r., podczas wizyty w Urzędzie Skarbowym w P. Wówczas otrzymał jej kopię bez podpisu Naczelnika US. 1.3. Postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. Dyrektor IS odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, gdyż skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy nie dopatrzył się przy tym nieprawidłowości związanych z doręczeniem skarżącemu przesyłki pocztowej zawierającej decyzję wymiarową Naczelnika US, gdyż organ ten prawidłowo kierował korespondencję na adres, pod którym skarżący prowadził uprzednio działalność gospodarczą. Adres ten był jednocześnie miejscem zamieszkania skarżącego. Przedmiotowa decyzja Naczelnika US została zatem skarżącemu skutecznie doręczona w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 150 Op, w dniu [...] września 2014 r. W toku postępowania podatkowego skarżący nie wskazał innego adresu do doręczeń. Zdaniem Dyrektora IS, nie wystąpiły przesłanki do przywrócenia skarżącemu uchybionego terminu do wniesienia odwołania, o których mowa w art. 162 § 1 – 2 Op. Skarżący nie dołożył bowiem należytych starań w celu przezwyciężenia wskazanych we wniosku przeszkód. Nie wykazał, że czynności nie mógł dokonać osobiście bądź też z pomocą innej osoby. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika przy tym, że skarżący przebywał poza granicami kraju. Okoliczność ta nie stanowi nadto podstawy do wniosku, że skarżący nie miał możliwości podjęcia stosownych działań w celu odpowiedniego zabezpieczenia swoich interesów poprzez chociażby wskazanie adresu do doręczeń lub ustanowienie pełnomocnika, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z przepisów art. 147 Op. Dyrektor IS zauważył także, iż pełnomocnika skarżący ustanowił w sprawie [...] listopada 2014 r., tj. po upływie terminu do wniesienia odwołania. Skarżący nie wykazał zatem braku swojej winy w związku z uchybieniem terminu do złożenia odwołania. Do obowiązków organu nie należy zaś poszukiwanie dowodów wskazujących na brak winy strony w uchybieniu terminu do dokonania czynności prawnej. 2.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] stycznia 2015 r. wniósł zatem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie organu odwoławczego. Wystąpił o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz przywrócenie uchybionego terminu. Uzasadniając skargę jej autor postawił zarzut rażącego naruszenia art. 162 Op, gdyż skarżący wykazał, że uchybienie spornemu terminowi nastąpiło bez jego winy. Przed wydaniem decyzji wymiarowej przez Naczelnika US skarżący nie był bowiem pouczony o obowiązku wskazania zmiany adresu, ani też złożenia zgłoszenia aktualizacyjnego NIP – 3, mimo że organ posiadał wówczas wiedzę o zaprzestaniu prowadzenia dotychczasowej działalności gospodarczej przez skarżącego. Dlatego organ wadliwie przyjął, że decyzja Naczelnika US weszła do obrotu prawnego wskutek jej prawidłowego doręczenia w trybie art. 150 Op. Doręczając tą decyzję organ przyjął nieaktualne dane skarżącego. Odstąpił od ustalenia właściwego adresu do doręczeń na podstawie informacji z Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA. Skarżący przedstawił nadto dowody, że we wrześniu 2013 r. przebywał poza granicami kraju. Nie sposób wymagać, aby o zmianie swojego adresu skarżący powiadamiał instytucje, które potencjalnie mogą wobec niego prowadzić postępowania, w tym urząd skarbowy, którego pracownicy uprzednio (tj. w momencie zgłoszenia zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej) nie pouczyli go o obowiązku wynikającym z art. 147 Op. Takie działanie organu wywołało negatywne konsekwencje procesowe dla skarżącego w postaci zamknięcia drogi do merytorycznego rozpatrzenia jego sprawy. 2.2. Odpowiadając na skargę, Dyrektor IS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Za chybione uznał zarzuty skargi, gdyż skarżący nie wykazał, że wystąpiły przesłanki uzasadniające przywrócenie uchybionego terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania w sprawie, czy organy administracji nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "uppsa"). Zgodnie z art. 134 uppsa., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 3.2. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności stanowiska Dyrektora IS, który stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego pobytu poza granicami kraju, nie świadczą bowiem o tym, że skarżący nie mógł samodzielnie bądź też z pomocą innej osoby dochować uchybionego terminu, przewidzianego dla złożenia odwołania. Zdaniem Dyrektora IS, w aktach sprawy brak jest dowodów, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego. Należało zatem odmówić skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia odwołania, na podstawie przepisów art. 162 § 1 – 2 Op. Bezsporne jest, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w przewidzianym dla tej czynności terminie. Skarżący wniósł także odwołanie. 3.3. Ramy prawne. W świetle przepisów art. 162 Op, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Przepisy § 1-3 stosuje się do terminów procesowych (§ 4). Uprawdopodobnienie jest przy tym środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, który nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (W. Siedlecki, Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247). Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet za pomocą największego w danych warunkach wysiłku. Choćby niewielkie niedbalstwo wnioskodawcy uniemożliwia przyjęcie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się nagłą chorobę, która uniemożliwiła wyręczenie się inną osobą (zob. wyrok NSA z 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 676/99, przywołany przez B. Gruszczyńskiego [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; LexisNexis 2007, s. 580). 4. Zdaniem Sądu, Dyrektor IS trafnie przyjął, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż bez swojej winy uchybił terminowi przewidzianemu dla wniesienia odwołania. Takiej okoliczności nie stanowi bowiem sam fakt ewentualnego pobytu skarżącego poza granicami kraju w czasie, gdy organ doręczał skarżącemu w trybie zastępczym decyzję, a także w terminie przewidzianym dla wniesienia odwołania od tej decyzji. Skarżący był informowany o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej oraz w trybie zastępczym doręczono skarżącemu protokół kontroli podatkowej. Wiedzę o prowadzeniu kontroli oraz postępowania podatkowego posiadała nadto siostra skarżącego i osoba prowadząca dokumentację księgowo – podatkową skarżącego (zob. k. 221 akt podatkowych). Organ I instancji prawidłowo doręczał skarżącemu także inne przesyłki listowe na konsekwentnie wskazywany przez skarżącego adres zamieszkania, będący jednocześnie adresem korespondencyjnym. Skarżący po zakończeniu działalności gospodarczej nie złożył nadto zaktualizowanego formularza NIP – 3. Nie dopełnił także we właściwym terminie obowiązku, o którym mowa w art. 147 § 1 i 3 Op, dotyczącego ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń. Dopiero po upływie terminu przewidzianego dla złożenia odwołania od decyzji wymiarowej organu I instancji skarżący dopełnił obowiązku wynikającego z art. 147 § 1 i 3 Op. Tym samym przyjąć należy, że zaskarżona decyzja została skutecznie doręczona skarżącemu w trybie zastępczym, zgodnie z przepisami art. 150 § 1 pkt 1 i § 2 w związku z art. 147 § 4 pkt 1 i art. 148 § 1 Op, w dniu [...] września 2014 r. Termin do złożenia odwołania upłynął zatem [...] września 2014 r. Nawet zakładając, że skarżący przebywał w tym czasie poza granicami kraju, to i tak dopuścił się przynajmniej lekkiego niedbalstwa, gdyż nie zawiadomił właściwego organu podatkowego o zmianie adresu do korespondencji (zaktualizowany NIP – 3 po zakończeniu działalności gospodarczej) i nie ustanowił pełnomocnika do spraw doręczeń we właściwym terminie. Skarżący ponosi zatem konsekwencje swoich zaniedbań, gdyż uznać należy, że nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminowi przewidzianemu dla złożenia odwołania. 5. Zarzuty skargi Sąd uznał za chybione, gdyż decyzja wymiarowa organu I instancji została skutecznie doręczona skarżącemu w trybie zastępczym, o czym mowa wyżej. Skarżący jako przedsiębiorca powinien znać obowiązujące i ogólnie dostępne przepisy prawa podatkowego. Brak jest podstaw do wniosku, że świadomość z tym związaną utracił z dniem zakończenia działalności gospodarczej, z którą związana jest decyzja wymiarowa doręczona skarżącemu w trybie zastępczym. Podkreślenia wymaga, że bez stosownego pouczenia ze strony organu, jak twierdzi skarżący, jednak ustanowił pełnomocnika w osobie swojej żony. Skoro skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy, to brak było podstaw do przywrócenia skarżącemu uchybionego terminu do wniesienia odwołania. Dodać należy, że do obowiązków organu nie należało poszukiwanie aktualnego adresu zamieszkania skarżącego, brew temu, co skarżący wskazał w swoich zawiadomieniach składanych właściwemu miejscowo organowi podatkowemu (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2015 r., II FSK 1213/13; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: "CBOSA"). Jako oczywiście chybione Sąd uznał zaś zarzuty skarżącego dotyczące decyzji wymiarowej, gdyż kontrola legalności tego aktu nie była przedmiotem postępowania w realiach niniejszej sprawy. Dodać należy, że Dyrektor IS zasadnie przyjął, że w dniu wydania zaskarżonego postanowienia skarżący nie uprawdopodobnił, że przebywał poza granicami kraju. Okoliczność ta została uprawdopodobniona po wydaniu zaskarżonego aktu. Jednak wyjazd za granicę może zostać uznany za przesłankę uzasadniającą przywrócenie uchybionego terminu tylko wówczas, gdy miał nagły charakter i został spowodowany jakąś szczególną okolicznością, której nie można było przewidzieć. Skarżący nie wykazał w realiach niniejszej sprawy, że w takich okolicznościach został zmuszony do wyjazdu za granicę. Przepisy art. 147 § 1 - § 4 Op adresowane są do strony postępowania podatkowego, a nie tylko do tej strony, która prowadzi działalność gospodarczą. Niedochowanie staranności przez stronę w zachowaniu skutecznej komunikacji z organem podatkowym zawsze będzie obciążać stronę (zob. wyrok NSA z 25 lutego 2014 r., II FSK 763/12; CBOSA). Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, czyli oddalił skargę.