II OZ 85/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Leszek Kamiński, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 419/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 23 kwietnia 2015 r. nr ... w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Postanowieniem z 16 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 419/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy R. G. w sprawie ze skargi K. J., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 23 kwietnia 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że uczestnik postępowania R. G. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez niego formularza wniosku PPF oraz załączonych dokumentów i oświadczeń wynika, że zamieszkuje on razem z małoletnią (3-letnią) córką w domu o pow. 50 m2 i utrzymuje się z prac dorywczych w wysokości ok. 1800 zł netto miesięcznie. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5, 4665 ha przeliczeniowych (k. 56). Jego stałe miesięczne wydatki ("za media, prąd, wodę itp., w tym raty zaległych kredytów") wynoszą ok. 1500 zł, a koszty utrzymania rodziny – 800 zł, dodatkowo w okresie zimowym ponosi on koszty zakupu węgla – 700 zł (oświadczenie, k. 54). Z przedstawionych dokumentów wynika, że wnioskodawca uiszcza składki na ubezpieczenie społeczne w KRUS – 654 zł (tj. 218 zł miesięcznie, k. 76) i 98, 90 zł (k.75, 77). Opłaty za energię wynoszą ok. 95 zł miesięcznie (k. 72, 73) i za telefon/Internet 113,06 zł (k.70). W październiku 2015 r. ponadto posiadał zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami w wysokości 156,10 zł (za rok, k.66) oraz za wodę i odprowadzanie ścieków w wysokości 359,13 zł (za 10 miesięcy, k.74). Wnioskodawca spłaca również zaciągnięte kredyty i pożyczki w ratach po 220 zł, 245, 35 zł i 261,81 zł miesięcznie (k. 60-63, 69, 98), a także inną zaległą pożyczkę w kwocie 1150 zł wraz z odsetkami (k.65). Postanowieniem z dnia 20 listopada 2015 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od postanowienia tego złożony został sprzeciw. Rozpatrując sprawę Sąd I instancji uznał, że wniosek uczestnika postępowania – R. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż na miesięczny dochód wnioskodawcy składa się jego wynagrodzenie z prac dorywczych (1800 zł) i dochód z gospodarstwa rolnego – 1140, 23 zł, tj. łącznie 2940,23 zł. Sąd uznał, że wbrew zarzutom podniesionym w sprzeciwie, dochód z gospodarstwa rolnego ustalany jest ryczałtowo i podlega doliczeniu do dochodu rodziny niezależnie od tego czy faktycznie gospodarstwo dochód taki przynosi. Sąd uznał, że dochód wnioskodawcy z gospodarstwa rolnego o pow. 5,4665 ha wyniósł za 2014 r. – 13.682,76 zł, czyli 1140,23 zł miesięcznie. Wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przyjmuje się, iż "strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie". (zob. postanowienie NSA z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; postanowienie NSA z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Sąd argumentował również, że wnioskodawca w sprzeciwie podniósł, iż obecnie została wszczęta przeciwko niemu egzekucja z nieruchomości, ale nie wykazał, by dotyczyła ona nieruchomości rolnej. W ocenie Sądu, nie było więc podstaw do pominięcia ustalonych w powyższy sposób dochodów z gospodarstwa rolnego. Sąd wskazał, że wnioskodawca oświadczył, że jego miesięczne niezbędne wydatki, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek wynoszą ok. 2300 zł (co potwierdzają załączone dokumenty), a wraz z kosztem zakupu węgla w okresie zimowym – ok. 2400 zł (koszt zakupu węgla to jednorazowo kwota 700 zł, czyli miesięcznie ok. 60 zł). Zdaniem Sądu, pozostała kwota pozwala wnioskodawcy na uiszczenie kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych (które jednorazowo nie przekroczą 100 zł, tj. za tytułem ewentualnej opłaty kancelaryjnej za doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej) i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, wynoszących 295,20 zł. Sąd wskazał również, że kwoty uiszczanych przez wnioskodawcę należności z tytułu umów kredytowych i pożyczek bankowych (które wskazał on jako stałe miesięczne wydatki, tj. ok. 750 zł – raty kredytów 220 zł i 245,35 zł oraz pożyczki 261,81 zł) nie mogą wyprzedzać należności sądowych, a więc obciążenia te nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy. W konsekwencji stwierdził, że wnioskodawca – R. G. nie spełnia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., gdyż jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, by uiszczenie części, a nawet całości kosztów postępowania stanowiło zagrożenie dla utrzymania jego rodziny, tym bardziej, że posiada on źródła dochodu pozwalające na wygospodarowanie środków finansowych, które mogą być przeznaczone na poniesienie tych kosztów. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że nie posiada stałego źródła utrzymania, a jego dochód jest jedynie potencjalny jeśli uda mu się gdzieś zatrudnić. Wskazał również, że od 24 grudnia 2015 r. jest bezrobotny do czasu, gdy uda mu się gdzieś zatrudnić. Podał, że obecnie posiada 160 zł na życie i ok. 150 kg złomu na sprzedaż. Obecnie nie stać go już na spłacenie kredytów i opłacenie rachunków, gdyż w tym momencie jego dochód wynosi 0 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja Sądu I instancji przedstawiona w zaskarżonym postanowieniu nie uzasadnia oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że nie jest przekonywujący wywód Sądu I instancji dotyczący dochodów wnioskodawcy. Sąd wskazał, że na jego miesięczny dochód składa się wynagrodzenie z prac dorywczych (1800 zł) i dochód z gospodarstwa rolnego – 1140, 23 zł, tj. łącznie 2940,23 zł. Oznacza to, że Sąd przyjął, iż wnioskodawca osiąga stały dochód w wysokości 2940,23 zł, pomimo że w formularzu PPF wyraźnie wskazał, iż nie posiada stałego źródła dochodu oraz, że dochody na poziomie 1800 zł osiąga w sezonie letnim. W związku z faktem, że Sąd I instancji nie wzywał wnioskodawcy o nadesłanie jakichkolwiek dokumentów czy oświadczeń wskazujących na to ile miesięcy w roku uzyskuje on ww. dochód, nie można przyjąć, że dochód ten utrzymuje się przez cały rok. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie zasadnym byłoby wezwanie wnioskodawcy do przedstawienia rozliczenia podatkowego, wyciągów z rachunków bankowych lub oświadczenia o ich braku. Wątpliwości Sadu budzi również sytuacja rodzinna wnioskującego. W formularzu PPF wnioskodawca wskazał, że na jego utrzymaniu jest nieletni członek rodziny (4 letnia córka). Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu znany jest jednak fakt, że w 2015 r. wnioskodawca prowadził gospodarstwo domowe wraz z córką i konkubiną (post. WSA w Lublinie sygn. akt. II SA/Lu 76/14, z dnia 11 lutego 2015 r.). W ocenie Sądu, należałoby wyjaśnić czy konkubina wnioskodawcy nadal prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz czy osiąga dochody, a także czy córka skarżącego faktycznie pozostaje w jego gospodarstwie domowym, czy też pozostaje jedynie na jego utrzymaniu. Nadto, z ewidencji CEIDG wynika, że wnioskodawca posiada działalność gospodarczą pod nazwą "W.-T. P." R. G. polegającą na wydobywaniu żwiru i piasku oraz wydobywaniu gliny i kaolinu. W ocenie Sądu, uzasadnionym byłoby zbadanie czy działalność ta jest faktycznie prowadzona, czy przynosi zyski, jak również, czy wnioskodawca posiada środki trwałe do jej prowadzenia. Końcowo, odnosząc się do dochodu z gospodarstwa rolnego ustalanego ryczałtowo i podlegającego doliczeniu do dochodu rodziny nadmienić należy, że Sąd I instancji powinien ustalić czy zadeklarowany przez wnioskodawcę składnik majątkowy i wycena jego potencjału odzwierciedla rzeczywiste możliwości gospodarczego wykorzystania tego majątku, a co za tym idzie rzeczywiste zdolności finansowe wnioskodawcy. Z przedstawionych wyżej rozważań wynika, że ocena Sądu I instancji dokonana w zaskarżonym postanowieniu nie jest miarodajna, zatem Sąd I instancji winien ponownie ocenić, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.