II GZ 134/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 listopada 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2747/15 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi Ł. A. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do uzupełnienia braku formalnego skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2747/15, odmówił Ł. A. przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że zarządzeniem z dnia 29 czerwca 2015 r. Ł. A. został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. Przesyłka zawierająca niniejsze wezwanie była dwukrotnie awizowana: w dniu 16 lipca 2015 r. i powtórnie w dniu 24 lipca 2015 r., a następnie zwrócona jako niepodjęta z placówki pocztowej w dniu 31 lipca 2015 r. W trybie art. 73 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) wezwanie uznano za doręczone z dniem 30 lipca 2015 r. Wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2015 r. skarżący wystąpił o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi oraz dokonał uchybionej czynności poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie. Wyjaśnił, iż w dniu 11 sierpnia 2015 r. dowiedział się o odesłanej przesyłce, 12 sierpnia 2015 r. zamówił w czytelni WSA materiały, które otrzymał do wglądu 13 sierpnia 2015 r. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie otrzymał przesyłki sądowej obejmującej wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi, jak również nie otrzymał powiadomienia o możliwości jej odbioru w urzędzie pocztowym (awizo). Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżący nadesłał reklamację usług pocztowych z dnia 14 sierpnia 2015 r. oraz oświadczanie jego matki A. A. z 12 sierpnia 2015 r. na okoliczność braku w skrzynce awiza dotyczącego przedmiotowej przesyłki z sądu. Zarządzeniem z dnia 24 września 2015 r. wezwano skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni odpowiedzi udzielonej przez Pocztę Polską S.A. na jego pismo stanowiące reklamację usług pocztowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał odpowiedź Poczty Polskiej z dnia 4 września 2015 r., w której Poczta wskazała, że przedmiotowa przesyłka została skierowana do doręczenia w dniu 16 lipca 2015 r. Z uwagi na nieobecność adresata przesyłkę awizowano i złożono w Urzędzie Oddawczym W. [...]. Powtórne zawiadomienie zostało wystawione 24 lipca 2015 r. Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, wskazał na treść art. 86 § 1 oraz art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zgodnie z którymi przywrócenie terminu może nastąpić, jeżeli łącznie występują następujące przesłanki: został złożony wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu, dopełnienie (wraz z wnioskiem) czynności, dla której był ustanowiony termin oraz brak winy w uchybieniu terminu. WSA stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Odnosząc się do treści wniosku Sąd podkreślił, że to, czy wymogi awizowania zostały spełnione, podlega ocenie na podstawie treści zawartych przede wszystkim na kopercie i formularzu potwierdzenia odbioru, na których dokonywane są przez doręczyciela i pracowników poczty stosowne adnotacje obrazujące przebieg działań związanych z doręczaniem pisma. Sąd badając, czy spełnione zostały przesłanki doręczenia z art. 73 p.p.s.a., musi być w stanie – na podstawie posiadanych od poczty informacji – stwierdzić, czy adresat był zawiadomiony o miejscu przechowywania przesyłki i terminie, w którym można ją odebrać, a także to gdzie, kiedy i z jakiej przyczyny doręczyciel zostawił awizo, oraz czy doszło do powtórnego (i w odpowiednim odstępie czasowym) awizowania tejże przesyłki. W sprawie niniejszej po rozpatrzeniu reklamacji Poczta Polska S.A. stwierdziła, że przesyłka zawierająca wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi została skierowana do doręczenia w dniu 16 lipca 2015 r. Z uwagi na nieobecność adresata przesyłkę awizowano i złożono w Urzędzie Oddawczym W. [...], zaś powtórne zawiadomienie zostało wystawione 24 lipca 2015 r. W ocenie Sądu, wyjaśnienia Poczty Polskiej S.A. pokrywają się z danymi zawartymi na zwróconej do Sądu kopercie zawierającej ww. przesyłkę, wobec czego Sąd nie miał podstaw, aby zakwestionować prawidłowość awizowania przesyłki zarówno co do miejsca pozostawienia powiadomień o możliwości jej odbioru, jak i co do samego faktu pozostawienia tych powiadomień. Wobec jednoznacznej zbieżności odpowiedzi urzędu pocztowego w sprawie reklamacji spornej przesyłki z treścią adnotacji na kopercie, w której przesyłka ta została do skarżącego nadana, Sąd nie mógł uznać przeciwnych twierdzeń skarżącego za wystarczające do przywrócenia terminu. Sąd I instancji stwierdził, że obalenie fikcji doręczenia wyłącznie na podstawie twierdzenia, że dopiero w dniu 11 sierpnia 2015 r. w skrzynce pocztowej pojawiło się awizo przedmiotowej przesyłki, do którego to twierdzenia sprowadza się w istocie wniosek skarżącego o przywrócenie terminu, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 p.p.s.a. W każdej sytuacji strona mogłaby bowiem obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło. W świetle powyższego WSA uznał, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu ustawowego terminu do usunięcia braku formalnego skargi. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Ł. A., domagając się jego zmiany. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że Sąd I instancji za nieuprawdopodobnione uznał niedoręczenie przez Pocztę Polską powiadomienia o przesyłce w postaci awiza. Za dowód prawidłowego awizowania przesyłki WSA przyjął odpowiedź Poczty Polskiej na reklamację oraz pokrywające się z tą odpowiedzią adnotacje na zwróconej do Sądu korespondencji. Zdaniem strony, Sąd nie wziął jednak pod uwagę niskiej kompetencji oraz braku odpowiedzialności listonoszy, co skutkuje wielością wadliwie dostarczanych przesyłek. Wszystkie dowody prezentowane przez Pocztę oparte są zaś na oświadczeniu jednego listonosza. Skarżący podniósł, że Sąd nie uwzględnił faktu, iż Poczta Polska nie mogła przyznać się do niewykonania usługi, czy też choćby istnienia wątpliwości co do jej właściwego wykonania ze względu na poważne konsekwencje. Strona wnosząca zażalenie stwierdziła, że nie lekceważy terminów i procedury, bowiem jest żywo zainteresowana przeprowadzeniem postępowania sądowego w niniejszej sprawie i szczególnie starannie pilnuje odbioru poczty w oczekiwaniu na wszelkie informacje. W przypadku wyjazdu, do odbioru poczty upoważniona zostaje matka skarżącego. Reasumując skarżący podniósł, że Poczta Polska nie wywiązała się ze swojego obowiązku i nie dostarczyła mu przesyłki, twierdząc nadto nieprawdę, że strona o jej nadejściu została powiadomiona. Sąd I instancji w świetle zaistniałych okoliczności odmówił rozpatrzenia skargi bez próby logicznego rozważenia stanu rzeczy i w oczekiwaniu na przeprowadzenie przez skarżącego niemożliwego do zrealizowania dowodu niedoręczenia przesyłki. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że regułą w postępowaniu sądowym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Niniejsza zasada nie ma jednakże charakteru bezwzględnego. Przepis art. 86 § 1 zd. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje bowiem możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. Podkreślenia wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu, ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Wnioskodawca nie musi zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym przekroczeniu terminu. Na gruncie rozpatrywanej sprawy przedmiotem oceny Sądu pozostaje niedochowanie przez stronę terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. Na poparcie wniosku o przywrócenie terminu skarżący przesłał kopię reklamacji usług pocztowych oraz odpowiedź Poczty Polskiej z dnia 4 września 2015 r. Całość twierdzeń skarżącego koncentruje się na nieprawidłowości w doręczeniu przesyłki sądowej zawierającej wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, a zwłaszcza na braku awiza, dzięki któremu strona zostałaby powiadomiona o oczekującej na odbiór przesyłce. Zgromadzone w aktach sprawy materiały w postaci: skierowanej do skarżącego koperty zawierającej niniejsze wezwanie wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru tej przesyłki (karta akt sądowych – nr 18), wniosek o przywrócenie terminu i twierdzenia w nim zawarte, reklamacja usług pocztowych skierowana do Poczty Polskiej i obrazująca nieprawidłowości w działaniach listonosza (karta akt sądowych – nr 20) oraz odpowiedź Poczty na złożoną reklamację (karta akt sądowych – nr 28), w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie wskazują, że skarżący uprawdopodobnił okoliczność braku winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podnosi, że w rozpoznawanej sprawie nie można skarżącemu przypisać winy w uchybieniu terminu, bowiem akta sprawy wskazują, iż nie jest pewne, że przesyłka sądowa była awizowana prawidłowo. Zatem okoliczność, wynikająca z odpowiedzi Poczty Polskiej, że przesyłka oczekiwała na podjęcie w Urzędzie Oddawczym W. [...], nie jest wystarczająca dla ustalenia, że adresat nie odebrał jej ze swojej winy. Z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru nie wynika, że listonosz pozostawił awizo, nie zaznaczono bowiem na nim żadnej z rubryk punktu 2, w którym określa się, że przesyłki nie doręczono, wskazuje się, gdzie tę przesyłkę pozostawiono oraz gdzie umieszczono zawiadomienie o możliwości odbioru tej przesyłki. Zdaniem NSA, dokument ten bezspornie został wadliwie wypełniony, co świadczy o nieprawidłowości w czynności awizowania doręczanej przesyłki. Jedyna informacja wynikająca ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, to określenie w punkcie 4, że przesyłki nie doręczono, gdyż nie podjęto jej z placówki pocztowej w terminie. Z odpowiedzi Poczty Polskiej wynika zaś, że ustalenie stanu faktycznego odnośnie pozostawiania zawiadomień w oddawczej skrzynce pocztowej adresata jest niezmiernie trudne, Poczta nie może zająć jednoznacznego stanowiska w sprawie, jednakże kierownictwo Urzędu Pocztowego podjęło czynności służbowe w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu jakości świadczenia usług. Treść tych wyjaśnień wskazuje zatem na fakt, iż w okresie obejmującym datę doręczenia przesyłki sądowej występowały nieprawidłowości w pracy doręczycieli Poczty Polskiej. Z akt sprawy wynika, że na kopercie przesyłki o nr nadawczym [...] umieszczono informację o awizowaniu przesyłki w dniu 16 lipca 2015 r. oraz o powtórnym awizowaniu w dniu 24 lipca 2015 r. Nadto na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tej przesyłki, dołączonym do koperty podano przyczynę niemożności doręczenia – niepodjęcie w terminie z placówki pocztowej oraz że przesyłka podlega zwrotowi (informację opatrzono stemplem – datownikiem Urzędu Pocztowego W. [...] z datą dzienną 31.07.2015). Jednakże ani ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, ani też z adnotacji poczynionych przez doręczyciela na kopercie przesyłki nie wynika w jaki sposób dokonano zawiadomienia adresata o pozostawieniu przesyłki do odbioru, tj. czy i gdzie pozostawiono awizo. Istotność wymogu wskazania na kopercie lub zwrotnym potwierdzeniu odbioru jaki sposób zawiadomienia zastosowano w danym przypadku potwierdza orzecznictwo sądowoadministracyjne. Wynika z niego, iż samo umieszczenie na kopercie lub na dowodzie potwierdzającym doręczenie pisma (zwrotnym potwierdzeniu odbioru) stempla, czy wzmianki o awizowaniu przesyłki nie może być wystarczające do stwierdzenia, iż zostały spełnione przesłanki doręczenia zastępczego, ponieważ z powyższych dokumentów wynikać musi, że doręczyciel dokonał powiadomienia adresata o przesyłce w sposób prawidłowy (tak wyrok NSA z 28 lutego 2006 r., sygn. I OSK 528/05; por. też wyroki WSA w W.: z dnia 19 września 2006 r., sygn. II SA/Wa 1070/06; z dnia 23 lutego 2007 r., sygn. VI SA/Wa 77/07 oraz wyrok z dnia 25 maja 2007 r., sygn. V SA/Wa 417/07). Z akt sprawy jednoznacznie musi wynikać, gdzie zawiadomienie zostało umieszczone, ponieważ jest to jeden z elementów, którego spełnienie przesądza o prawnej skuteczności doręczenia (por. wyrok WSA w O. z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. I SA/Op 314/07). Skoro zatem w niniejszej sprawie na podstawie akt stwierdzono, że zarówno na kopercie przesyłki, jak i na zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak było informacji o dacie i miejscu pozostawienia zawiadomienia adresata o możliwości podjęcia przesyłki, to przyjąć należy, że skarżący nie uchybił wyznaczonemu terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi z własnej winy. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że niedochowanie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi było w rozpatrywanym przypadku niezawinione przez skarżącego. Trzeba bowiem mieć na uwadze, iż w sytuacji, gdy w kwestii doręczenia zastępczego, określonego w art. 73 p.p.s.a. pojawia się choćby cień wątpliwości co do prawidłowości działań listonosza w zakresie awizowania przesyłki i poinformowania adresata o tym fakcie, należy uznać, że adresat bez własnej winy oczekującej na niego korespondencji nie odebrał. Nieuprawnione wydaje się natomiast wnioskowanie Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie można zakwestionować prawidłowości awizowania przesyłki zarówno co do miejsca pozostawienia powiadomień o możliwości jej odbioru, jak i co do samego faktu pozostawienia tych powiadomień. Zwłaszcza bowiem niekompletne adnotacje zawarte na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki, jak i odpowiedź urzędu pocztowego wskazują na wadliwość doręczenia zastępczego, które miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Przedstawione okoliczności powinny zatem podlegać ocenie w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak winy skarżącego w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi został uprawdopodobniony w sposób wystarczający. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.