I OSK 1513/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie NSA Monika Nowicka (spr.) del. WSA Teresa Zyglewska Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1039/15 w sprawie ze skargi S.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 30 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wyrejestrowania pojazdu 1) uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Torunia z dnia 26 maja 2015 r., nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu na rzecz S.L. kwotę 1.200 (tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Wyrokiem z dnia 25 listopada 2015 r. (sygn. akt I SA/Bd 1039/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę S.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 30 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wyrejestrowania pojazdu. W motywach wyroku Sąd wskazał na następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne: Wnioskiem z dnia 19 maja 2015 r. S.L. zwrócił się o wyrejestrowanie samochodu ciężarowego marki Volkswagen Transporter o numerze rejestracyjnym [...], nr [...], z powodu kradzieży. Do wniosku dołączył: dokumenty rejestracyjne przedmiotowego pojazdu, oświadczenie z dnia 17 kwietnia 2015 r. o kradzieży pojazdu, pismo Komisariatu Policji T. (L.dz. [...]) o wszczęciu dochodzenia w sprawie kradzieży przedmiotowego pojazdu, postanowienie wydane przez Komisariat Policji T. w dniu 1 listopada 2014 r. i zatwierdzone przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej T. w dniu 12 listopada 2014 r., znak: [...] o umorzeniu postępowania w sprawie - wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu oraz postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 5 lutego 2015 r. (sygn. akt VIII Kp 825/14) utrzymujące w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania. Decyzją z dnia 26 maja 2015 r. nr [...], Prezydent Miasta T. odmówił uwzględnienia w/w wniosku, podnosząc, że wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu, postanowienie wydane przez Komisariat Policji o umorzeniu postępowania w sprawie kradzieży przedmiotowego pojazdu nie mogło zostać uznane za dokument wymagany - zgodnie z dyspozycją § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, ponieważ nie potwierdza on kradzieży pojazdu. Zdaniem organu, wobec braku niebudzącej wątpliwości okoliczności trwałego i zupełnego utracenia pojazdu, jego wyrejestrowywanie winno w tym wypadku nastąpić na wniosek właściciela pojazdu złożony w trybie § 15 ust. 1 pkt 5 cyt. rozporządzenia. Rozpoznając sprawę w trybie instancji odwoławczej na skutek odwołania złożonego przez stronę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., decyzją z dnia 30 czerwca 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stanowiska Kolegium przytoczyło treść art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o ruchu drogowym i § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów i stwierdziło, że oświadczenie odwołującego się o kradzieży pojazdu pozostawało w sprzeczności z przedstawionymi przez niego dowodami, tj. postanowieniem o wszczęciu postępowania w sprawie kradzieży pojazdu, postanowieniem o umorzeniu postępowania w tej sprawie oraz postanowieniem Sądu Rejonowego w T. o utrzymaniu w mocy postanowienia umarzającego postępowanie. Organ odwoławczy nie zgodził się z poglądem strony, iż art. 79 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy wskazuje jedynie warunki formalne, jakie powinny zostać spełnione przy wyrejestrowaniu pojazdu, gdyż – jak twierdziło Kolegium – tego rodzaju rozumowanie prowadziłoby do akceptacji poglądu, iż każde oświadczenie o kradzieży pojazdu, nawet niezgodnie z rzeczywistością, zobowiązywałoby organ do wydania decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu. W ocenie organu odwoławczego, przedmiotowy przepis ustanawia normę prawną dotyczącą postępowania wyjaśniającego, w świetle której do wydania decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu z powodu jego kradzieży (przywłaszczenia) wystarczające jest wprawdzie oświadczenie właściciela złożone z uprzedzeniem o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, ale jeżeli nie jest ono sprzeczne z rzeczywistym stanem rzeczy. W związku z tym organ I instancji prawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na takich dokumentach jak: przywołane wyżej postanowienia o umorzenia postępowania i na ich podstawie słusznie uznał, że kradzież przedmiotowego pojazdu nie została w tym wypadku udowodniona. Wyżej przedstawiona decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. z dnia 30 czerwca 2015 r. stała się przedmiotem skargi, którą S.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając organowi naruszenie: art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym i § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji przyjął, że organy dokonały w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych a także podzielił stanowisko merytoryczne zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił przy tym, iż na szczególną uwagę zasługiwały postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie kradzieży spornego pojazdu wobec braku danych, dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu, wydane przez Komisariat Policji T. w dniu 1 listopada 2014 r. i zatwierdzone przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej T. w dniu 12 listopada 2014 r. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w T. VIII Wydział Karny z dnia 5 lutego 2015 r. (sygn. akt VIII Kp 825/14), w którym orzeczono o nieuwzględnieniu zażalenia strony i utrzymaniu w mocy w/w postanowienia z dnia 1 listopada 2014 r. Sąd Wojewódzki zwrócił zwłaszcza uwagę na wypowiedź Sądu Rejonowego, w której stwierdzono, że (cyt.): "brak jest dowodów potwierdzających wersję wydarzeń zaprezentowaną przez S.L.. Same bowiem twierdzenia pokrzywdzonego, nie poparte innymi okolicznościami, nie mogą stanowić wystarczającego uzasadnienia dla podjęcia decyzji procesowej stwierdzającej, iż doszło do popełnienia przestępstwa", oraz "...zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia tezy o udziale S.L. w popełnieniu przestępstwa w postaci próby wyłudzenia odszkodowania, czy też fałszywego zawiadomienia. Powzięta decyzja procesowa oznacza tyle tylko, że wobec wyczerpania możliwości dowodowych nie można jednoznacznie zweryfikować prawdziwości jego wersji wydarzeń". W ocenie Sądu pierwszej instancji, prawidłowo zatem organy wywnioskowały, że kradzież spornego pojazdu nie została potwierdzona przedłożonymi przez skarżącego dokumentami oraz, iż w tej sytuacji organy nie były związane treścią oświadczenia skarżącego z dnia 17 kwietnia 2015 r. Nie mogło ono przy tym, jako nieodpowiadające rzeczywistości, stanowić podstawy wyrejestrowania pojazdu. Tym samym Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że organy były uprawnione do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego według ogólnych zasad postępowania administracyjnego, wynikających z art. 7, 75 § 1, 76 § 1 i 77 § 1 k.p.a. W konkluzji Sąd pierwszej instancji uznał zatem, że przepis art. 79 ust. 1 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym ustanawia normę prawną, dotyczącą postępowania wyjaśniającego, w świetle której do wydania decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu z powodu kradzieży wystarczające jest wprawdzie oświadczenie właściciela złożone z uprzedzeniem o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, o ile jednak nie jest ono sprzeczne z rzeczywistym stanem rzeczy. W przepisie art. 79 ust. 1 pkt 2 tej ustawy zakodowane zostały więc dwie normy prawne. Pierwsza - wskazuje konieczną i wystarczającą przesłankę wydania decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu (kradzież, przywłaszczenie pojazdu) a druga - także adresowana do organu administracji publicznej, zawiera regułę dowodową, która wyraża kompetencję do wydania decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ograniczonego do oświadczenia strony postępowania. Reguła ta niemniej nie uchyla zasady prawdy obiektywnej postępowania administracyjnego, która nakazuje wydawać rozstrzygnięcia administracyjne na podstawie ustaleń zgodnych z rzeczywistością - art. 7 k.p.a. Stąd, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nieuprawniona była wykładnia prawa, postulowana przez skarżącego, która dopatruje się w treści art. 79 ust. 1 pkt 2 p.r.d. obowiązku wydawania decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu nawet wówczas, gdy oświadczenie właściciela jest niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok całości, S.L. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy naruszenie: I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez: - przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stanu faktycznego, który organ administracji ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, - brak wskazania, jakie poszczególne elementy stanu faktycznego sprawy zostały przyjęte przez Sąd, w jakim zakresie i dlaczego, - brak odniesienia do argumentów prezentowanych przez skarżącego w skardze; 2. art. 3 § 1, art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 79 ust. 1 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez: - niedostrzeżenie naruszenia przez organ administracji wymogu podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, poprzez wyjaśnienie czy doszło, czy też nie, do kradzieży pojazdu skarżącego, - niedostrzeżenie naruszenia przez organ administracji zasady prawdy obiektywnej, poprzez czynienie przez organ ustaleń faktycznych nie znajdujących podstaw w materiale dowodowym, a tym samym naruszenia obowiązku wnikliwej i swobodnej a nie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, - niedostrzeżenie naruszenia przez organ administracji wymogu rozpatrywania sprawy w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy, poprzez pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy okoliczności wynikających ze złożenia oświadczenia pod odpowiedzialnością kamą za fałszywe zeznania, co do kradzieży samochodu, - brak wykazania, jaki materiał dowody miałby przeczyć temu oświadczeniu, co skutkować miało błędnymi w ustaleniami stanu faktycznego, a w konsekwencji błędnym ustaleniem, że nie zaszły przesłanki wyrejestrowania przedmiotowego pojazdu; II. prawa materialnego w postaci: art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym w zw. z § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów polegające na ich niezastosowaniu, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy przemawia za tezą przeciwną. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w/w wyroku i rozpoznanie skargi – w obu przypadkach wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która w sprawie niniejszej jednak nie zachodziła. W rozpoznawanej sprawie analizę materialnoprawne i procesowe zarzuty kasacyjne były ze sobą ściśle powiązane, co uzasadnia ich łączne rozpoznanie. Zaskarżona do Sądu Wojewódzkiego decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 30 czerwca 2015 r. została oparta na przepisie art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm. – dalej "p.r.d."), który stanowił, że pojazd podlega wyrejestrowaniu przez organ właściwy ze względu na miejsce ostatniej rejestracji pojazdu, na wniosek jego właściciela, w przypadku kradzieży pojazdu, jeżeli jego właściciel złożył stosowne oświadczenie pod odpowiedzialnością karną za fałszywe zeznania oraz na podstawie (obowiązującego w dacie orzekania przez organ) i § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 1522 ze zm. – dalej "rozporządzenie"). Ten ostatni zaś przepis przewidywał, iż w przypadku wniosku o wyrejestrowanie pojazdu umotywowanego jego kradzieżą należało złożyć w organie rejestrującym właściwym ze względu na miejsce ostatniej rejestracji pojazdu następujące dokumenty: 1) wniosek o wyrejestrowanie danego pojazdu z uwagi na jego kradzież, 2) dowód rejestracyjny pojazdu, który ma być wyrejestrowany, 3) kartę pojazdu, objętego wnioskiem o wyrejestrowanie, jeżeli była wydana, 4) oświadczenie o kradzieży pojazdu objętego wnioskiem, złożone pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań, 5) zaświadczenie wydane przez właściwy organ Policji potwierdzające zgłoszenie kradzieży pojazdu albo postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie kradzieży pojazdu wystawione przez właściwy organ. Skład orzekający zwraca przy tym uwagę, że podstawą do wydania wspomnianego wyżej rozporządzenia wykonawczego był art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a) p.r.d., a który to przepis stanowił, ze minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych oraz Ministrem Obrony Narodowej jedynie warunki i tryb rejestracji pojazdów, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, oraz wzory dowodu rejestracyjnego, pozwolenia czasowego, nalepki kontrolnej, tablic rejestracyjnych oraz innych tablic, cech identyfikacyjnych i oznaczeń, w które zaopatruje się pojazd a także ich opis. Jak podkreślił zatem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2006 r. (sygn. akt I OSK 773/05, LEX nr 593398), delegacja ustawowa dla ministra do wydania na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a) p.r.d., rozporządzenia wykonawczego nie obejmowała zagadnień dotyczących wyrejestrowania pojazdu. Wyrejestrowanie pojazdu i jego zarejestrowanie są zaś sprawami zupełnie odrębnymi. Podnieść też w tym miejscu należy, że powyższy fakt potwierdza również okoliczność, iż nowelą z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 2281), ustawodawca w art. 12 pkt 1 lit a) tejże ustawy zmienił wskazany wyżej przepis ustawy – Prawo o ruchu drogowym w ten sposób, że upoważnił ministra właściwego do spraw transportu do określenia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji, ministrem właściwym do spraw wewnętrznych oraz Ministrem Obrony Narodowej do określenia także warunków i trybu wyrejestrowania pojazdów. W związku z powyższym zaskarżona do Sądu Wojewódzkiego decyzja, a także decyzja organu I instancji, zostały w analizowanej sprawie wydane częściowo bez podstawy prawnej. W opisanej bowiem wyżej sytuacji, § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów nie miał umocowania ustawowego, a zatem nie mógł stanowić podstawy do orzekania. Podstawę taką stanowił jedynie art. 79 ust. 1 pkt 2 P.r.d. W świetle zaś jego treści, jak wyżej wskazano, dla uwzględnienia wniosku o wyrejestrowanie pojazdu w związku z jego kradzieżą wystarczy, aby właściciel złożył stosowne oświadczenie pod odpowiedzialnością karną za fałszywe zeznania, co skarżący uczynił. Jeśli natomiast organ uważał, że oświadczenie wnioskodawcy nie było zgodne z prawdą, to mógł odmówić jego mocy dowodowej, ale jednocześnie z powiadomieniem właściwych organów ścigania o popełnieniu przez stronę przestępstwa z art. 233 § 6 k.k., a tego jednak nie uczynił. Stan taki należy uznać za niedostateczne wyjaśnienie sprawy i skutkujący przyjęciem, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji naruszało w sposób istotny przepisy procedury administracyjnej (art. 7, art. 75 § 1 i 2, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Nie może istnieć bowiem sytuacja, w której Sąd Rejonowy w T. (a więc organ uprawniony do orzekania w sprawie karnej) przyjmuje w postanowieniu z dnia 5 lutego 2015 r. (sygn. akt VIII Kp 825/14) , że (cyt): zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia tezy o udziale S.L. w popełnieniu przestępstwa w postaci próby wyłudzenia odszkodowania, czy też fałszywego zawiadomienia", a organ administracji, nie przeprowadzając w tym zakresie zwłaszcza żadnych, nowych istotnych dowodów, a zatem bazując na tym samym materiale dowodowym, na podstawie którego Sąd w powyższy sposób wypowiedział się, uznaje, że oświadczenie wnioskodawcy o kradzieży jego pojazdu nie znajduje potwierdzenia. Ponadto nie powiadamia również organów ścigania o popełnieniu przestępstwa przez stronę. W rezultacie należało uznać, że zarówno skarga kasacyjna jak i skarga wniesiona do Sadu Wojewódzkiego okazały się w analizowanej sprawie uzasadnione, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku i obu decyzji wydanej w niniejszej sprawie. Przy jej ponownym rozpoznaniu organy winny zastosować obowiązujące obecnie przepisy oraz powyższą ocenę prawną. Z tych powodów – z mocy art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 193 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną uwzględnił. Ponownie zaś orzekając w niniejszej sprawie organy winny mieć na względzie wyżej przedstawioną ocenę prawną. O zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania za obie instancje sądowe orzeczono natomiast na podstawie art. 193 w zw. z art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.