II FSK 1005/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, , , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 721/15 w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 721/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę E. S. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 września 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynikało, że postanowieniem z dnia 11 września 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 13 listopada 2014 r., które zostało wydane na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i 7 oraz art. 34 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm., dalej: "u.p.e.a.") i zawiera stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącej. Zgodnie z pouczeniem, zawartym w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 września 2015 r., dotyczącym możliwości zaskarżenia go do Sądu, skarżąca złożyła na powyższe postanowienie skargę. Uzasadniając odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, stwierdził, że zgodnie z nowym brzmieniem art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., wyłączone spod kontroli sądowoadministracyjnej zostały postanowienia wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowienia, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Wobec tego zaskarżone postanowienie nie może zostać poddane kontroli sądu administracyjnego. Na marginesie wskazał, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy był fakt zamieszczenia przez organ drugiej instancji błędnego pouczenia o zaskarżalności postanowienia. Samo pouczenie strony o możliwości zaskarżenia postanowienia nie tworzy uprawnienia do jego zaskarżenia i tym samym nie powoduje, że strona może skorzystać ze środka zaskarżenia nieprzewidzianego przepisami prawa (por. wyrok NSA z 22 października 2014 r., I FSK 1655/13). W wywiedzionej od powyższego postanowienia skardze kasacyjnej, skarżąca na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła: naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, polegające na obrazie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. i w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. – o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Przy tak sformułowanym zarzucie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Ponadto skarżąca wniosła o rozważenie przez Sąd wydania postanowienia w przedmiocie podjęcia uchwały w rozumieniu art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec zaistnienia w niniejszej sprawie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, a dotyczącego kwestii, czy: "pozbawienie strony – w toku trwającego postępowania egzekucyjnego – prawa do poddania kontroli sądowo – administracyjnej postanowienia organu dot. stanowiska w przedmiocie zarzutów dłużnika jest zgodne z zasadami demokratycznego państwa prawa oraz zasadą lex retro non agit wynikającymi z dyspozycji art. 2 Konstytucji RP". Jednocześnie skarżąca wniosła o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego dot. tego czy: "art. 1 pkt 1 lit a) oraz art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. – o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie, w jakim przepisy pozbawiają stronę – w toku trwającego postępowania egzekucyjnego – prawa do poddania kontroli sądowo-administracyjnej postanowienia organu dot. stanowiska w przedmiocie zarzutów dłużnika jest zgodne z zasadami demokratycznego państwa prawa oraz zasadą lex retro non agit wynikającymi z dyspozycji art. 2 Konstytucji RP". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Kwestię rodzaju posiedzenia, na którym ma być rozpoznana skarga kasacyjna, komentowany przepis pozostawia uznaniu Sądu. W niniejszej sprawie zgodnie z zarządzeniem z dnia 4 maja 2016 r. skarga kasacyjna została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do postawionego w niej zarzutu naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony przez Sąd pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w nowym brzmieniu. Stosownie do jego treści kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Jak wskazał Sąd takie brzmienie nadane zostało wskazanemu przepisowi na podstawie art. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 14 maja 2015 r., poz. 658, dalej też jako: "ustawa zmieniająca"). Zgodnie z jej art. 2 przepisy ustawy p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, a w pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy zmieniającej, ustawa ta wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, co oznacza, że weszła w życie od dnia 15 sierpnia 2015 r. Z powyższego przepisu wynika, iż do postępowań wszczętych od dnia 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w nowym brzmieniu. Złożenie skargi do organu powoduje wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, a w niniejszej sprawie nastąpiło to w dniu 19 października 2015 r. (data nadania skargi w placówce pocztowej). Przedmiotowe postępowanie w sprawie skarżącej wszczęte zostało zatem po 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że zaskarżone skargą postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w rozpoznawanej sprawie naruszenia powołanych przez skarżącą przepisów, tj. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. i w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. – o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Należy przy tym zauważyć, że podejmowane w postępowaniu egzekucyjnym postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, podobnie jak postanowienie wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, mają charakter incydentalny. W takim przypadku w pełni skuteczną ochronę praw strony zapewnia możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie głównej tj. postanowienia organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów. Wbrew argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej wyłączenie, z dniem 15 sierpnia 2015 r., spod kontroli sądu administracyjnego postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, nie narusza praw podmiotowych jednostki (w analizowanym przypadku skarżącej). Wobec przytoczonych wyżej okoliczności związanych z wejściem w życie analizowanej regulacji Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się także naruszenia zasady lex retro non agit. Odnosząc się do wniosku skarżącej o skierowanie, w trybie art. 193 Konstytucji RP, pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego należy zauważyć, że sąd ma obowiązek zwrócić się z odpowiednim pytaniem do Trybunału dopiero w razie uzasadnionych wątpliwości co do zgodności ustawy z Konstytucją (por. wyroki NSA: z 27.03.2008 r., sygn. akt I FSK 442/07; z 22.05.2009 r., sygn. akt II FSK 88/09; z 21.12.2004 r., sygn. akt OSK 971/04 oraz z 18.12.2013 r., sygn. akt II FSK 2959/11). Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny nie powziął wątpliwości co do zgodności art. 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 2 i art. 3 ustawy zmieniającej z art. 2 Konstytucji RP i z tego względu nie znalazł podstaw do wystąpienia ze stosownym pytaniem prawnym. Podobnie należało ocenić zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o "wydanie postanowienia w przedmiocie podjęcia uchwały w rozumieniu art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec zaistnienia w niniejszej sprawie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości". Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 187 § 1 p.p.s.a. jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Przepis ten upoważnia skład orzekający NSA rozpoznający skargę kasacyjną do przedstawienia składowi poszerzonemu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia w formie tzw. uchwały konkretnej, o jakiej mowa w art. 15 ust. 1 pkt 3 p.p.s.a. W orzecznictwie wskazuje się, że o poważnych wątpliwościach można mówić, gdy w sprawie pojawią się kwestie prawne, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów. Podstawą do uznania, że wystąpiła przesłanka określona w art. 187 § 1 p.p.s.a., jest także pojawienie się w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. uchwały składu siedmiu sędziów NSA: z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 1/07; z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 1/12 czy postanowienie NSA z 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 412/15; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej natomiast sprawie, żaden z tych przypadków nie zachodzi. 3.2 Z tych względów Naczelny Sąd administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.