I OZ 1368/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 822/15 odrzucające skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 822/15 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 822/15 (dalej postanowienie z 3 sierpnia 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 822/15 (dalej wyrok z 9 grudnia 2015 r.), oddalającego skargę A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu postanowienia z 3 sierpnia 2016 r. Sąd I instancji wskazał, że dnia 15 grudnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły wnioski A. G. (dalej skarżący) o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 9 grudnia 2015 r. oraz o ustanowienie adwokata. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono skarżącemu 27 stycznia 2016 r. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2016 r. WSA w Krakowie ustanowił dla skarżącego adwokata. Dnia 12 lipca 2016 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu adw. M. T., wniósł skargę kasacyjną od wyroku z 9 grudnia 2015 r.. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 [ze zm.], dalej ppsa), skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Odpis wyroku z 9 grudnia 2015 r. wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu dnia 27 stycznia 2016 r., a termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 26 lutego 2015 r. Pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną dnia 12 lipca 2016 r., a więc po terminie. Adwokat M. T. został wyznaczony na pełnomocnika skarżącego w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, że treść art. 177 § 1 ppsa nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu, czy też możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie wpadkowe o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika. Skarżącemu doręczono odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. 57, 65-67, 117-121, 128-131 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 3 sierpnia 2016 r. wywiódł A. G., reprezentowany przez pełnomocnika adw. M. T. zarzucając naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez błędną interpretację polegającą na uznaniu przez Sąd I instancji, że przepis ten ma zastosowanie do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed 15 sierpnia 2015 r. w sytuacji, gdy postępowanie w przedmiocie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie miało miejsce po sierpniu 2015 r., a mimo uznaniu, że przepis art. 177 § 3 ppsa nie ma zastosowania do niniejszej sprawy; 2. art. 177 § 3 ppsa, przez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że pełnomocnik skarżącego winien złożyć wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej; 3. art. 178 ppsa przez błędne zastosowanie z uwagi na uznanie, że skarga kasacyjna została złożona po terminie, podczas gdy skarga kasacyjna została złożona w terminie otwartym do jej złożenia przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Skarżący wniósł o uwzględnienie zażalenia w całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Krakowie, o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz rozpoznanie zażalenia na rozprawie (k.156-158 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 177 § 1 ppsa, skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Zgodnie z art. 178 ppsa, skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu WSA odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu, czy też braku możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie wpadkowe o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika złożonym w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie wpływa na bieg tego terminu. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że przeszkoda w dokonaniu czynności, choćby niezawiniona przez stronę, powodowała przedłużenie terminu o okres trwania przeszkody w sposób zbliżony do zawieszenia terminu przedawnienia (postanowienie NSA z 11.3.2008 r., I GZ 11/08). Niemniej okoliczności z tym związane, np. wyznaczenie radcy prawnego po upływie tego terminu przez właściwą okręgową izbę radców prawnych (art. 253 ppsa), mogą stanowić przyczynę uzasadniającą złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 479-480, teza 7; J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 693-694, nb 5). Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, zgodnie z którym, przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wniesieniem skargi kasacyjnej ustaje najpóźniej z upływem trzydziestu dni od dnia, w którym profesjonalny pełnomocnik dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik jest upoważniony do podejmowania w sprawie czynności umożliwiających sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Wskazać przy tym należy, że samo zapoznanie się z aktami – jeżeli pełnomocnik wniesie skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia w terminie 30 dni od dnia w którym dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu – nie może automatycznie oznaczać przyjęcia, że pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość działania w sprawie. Przyjęcie powyższego poglądu nie oznacza jednak, że wydłużony został termin określony w art. 177 § 1 ppsa, ponieważ termin ten jest liczony od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jeżeli skarżącemu doręczono odpis wyroku z uzasadnieniem, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Tym samym, skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe wyłącznie, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności. Jednakże wniosek taki nie został w niniejszej sprawie złożony. Przepisy ppsa nie przewidują wstrzymania biegu terminów ustawowych. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie może stanowić podstawy do wstrzymania lub wydłużenia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sytuacja taka nie sytuuje strony chcącej skorzystać z prawa pomocy w gorszej, niekorzystnej pozycji, ani nie pozbawia strony konstytucyjnego prawa do sądu oraz do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma takie same prawa i obowiązki, jak pełnomocnik z wyboru, zaś jedyną różnicą jest zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia kosztów związanych z jego ustanowieniem. W niniejszej sprawie odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono skarżącemu prawidłowo dnia 27 stycznia 2016 r. (k. 57 akt sądowych). W dniu doręczenia odpisu wyroku skarżący nie miał jeszcze wyznaczonego profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z 20 kwietnia 2016 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Rada Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 14 czerwca 2016 r. wyznaczyła skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Dnia 12 lipca 2016 r. adw. M. T. wniósł osobiście skargę kasacyjną od wyroku z 9 grudnia 2015 r. (k. 117-121 akt sądowych), bez wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie wystąpienie przez skarżącego w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a następnie wniesienie przez ustanowionego pełnomocnika skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu (który upłynął z dniem 26 lutego 2016 r.), wymagało złożenia stosownego wniosku o przywrócenie terminu i uprawdopodobnienia okoliczności braku winy w niedochowaniu terminu, zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 86 i n. ppsa. Skoro jednak do skargi kasacyjnej nie dołączono wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia, a skarga ta została złożona po terminie, to koniecznym stało się jej odrzucenie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejsze zażalenie nie podzielił opisanego w zażaleniu stanowiska, że trzydziestodniowy termin na złożenie skargi kasacyjnej służy przede wszystkim pełnomocnikowi strony i liczony winien być od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, gdyż nie znajduje ono podstaw w obowiązujących przepisach prawnych, mających zastosowanie w kontrolowanej sprawie (postanowienie NSA z 22.6.2012 r., II OZ 520/12, cbosa). Wnioski i żądania pełnomocnika wywiedzione w zażaleniu odpowiadają w istocie treści aktualnie obowiązującego art. 177 § 3 ppsa, który brzmi następująco: w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Podkreślić trzeba, że § 3 został dodany do art. 177 ppsa przepisem art. 1 pkt 50 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658, dalej nowelizacja kwietniowa), która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W art. 2 powołanej ustawy zmieniającej zawarto regulacje przejściowe i wskazano, że przepisy ppsa, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 tej ustawy, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ppsa w brzmieniu dotychczasowym. Z powyższego wynika, że art. 177 ppsa w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą, a więc i § 3 tego artykułu, nie ma zastosowania do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. W niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (dnia 12 czerwca 2015 r.; k. 2 akt sądowych). Ustawodawca ma tu na uwadze całe postępowanie sądowadministracyjne, nie zaś postępowanie wpadkowe "w przedmiocie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu", jak to błędnie postrzega skarżący (k. 156 akt sądowych). Zatem zastosowanie w tej sprawie znajduje art. 177 w brzmieniu sprzed nowelizacji kwietniowej, a wskazywany przez skarżącego art. 177 § 3 ppsa w ogóle w kontrolowanym postępowaniu nie znajdował zastosowania. Skoro więc skarga kasacyjna nie została wniesiona w ustawowym trzydziestodniowym dniowym terminie, o którym mowa w art. 177 § 1 ppsa, a ustanowiony z urzędu pełnomocnik, wnosząc środek zaskarżenia z uchybieniem terminu, nie złożył wniosku o jego przywrócenie, to Sąd I instancji miał obowiązek odrzucić skargę kasacyjną (art. 178 ppsa). Wniosek o rozpoznanie zażalenia na rozprawie nie znajdował oparcia w prawie (art. 195 § 1 ppsa). O wniosku o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie odrębnego wniosku (art. 250, 258-261 ppsa). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 194 § 1 pkt 7 w związku z art. 184 i art. 197 § 1 i 2 ppsa, oddalił zażalenie.