II GSK 2344/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) sędzia NSA Krystyna Anna Stec sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 grudnia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1591/15 w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W. R. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 900 (dziewięćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 9 grudnia 2015 r., oddalił skargę W. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: w wyniku przeprowadzonej w dniu 12 września 2014 r. w miejscowości T. na drodze krajowej nr [...] kontroli dwuosiowego pojazdu wraz z trzyosiową naczepą, którym kierował R. B., wykonujący przewóz drogowy rzeczy — prętów zbrojeniowych (ładunek podzielny) w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy PPHU W. R., stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej pojazdu o 0,95 t, które to stwierdzenie ustalono na podstawie pomiaru za pomocą przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C o nr seryjnych [...] i [...]. Kierowca nie okazał zezwolenia na przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych. Ustalenia te stały się podstawą decyzji Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2014 r., którą nałożono na skarżącego karę pieniężną w wysokości 5.000 złotych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Objętą skargą decyzją z dnia [...] stycznia 2015 roku Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Mając na uwadze wielkości procentowe przekroczeń dopuszczalnych norm organ stwierdził, że kontrolowany pojazd odpowiadał parametrom, na które kierowca powinien posiadać zezwolenie kategorii IV. Stwierdził równie, że strona w toku postępowania, ani na etapie odwoławczym nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących, że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miała wpływu na powstanie naruszenia, które mogłoby skutkować zastosowaniem art. 140aa ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm., dalej: p.r.d.). Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję, wskazał, że w wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego stwierdzono nacisk 10,95 t na pojedynczej osi napędowej pojazdu - przekroczenie o 0,95 t, kierowca zaś nie okazał zezwolenia kategorii IV. Zauważył, że wiarygodnym i rzeczywistym obrazem parametrów zatrzymanego zespołu pojazdu był pomiar dokonany w toku kontroli drogowej, na zalegalizowanych urządzeniach pomiarowych, w miejscu ważenia legitymującym się dokumentem potwierdzającym spełnienie wszelkich warunków koniecznych do wykonywania pomiarów nacisków oraz masy pojazdów. Tylko, bowiem taki tryb kontroli parametrów pozwalał stwierdzić nienormatywność kontrolowanego pojazdu w chwili jego zatrzymania. Sąd stwierdził, że kontrola drogowa, w toku której dokonano ważenia pojazdu, została przeprowadzona w sposób prawidłowy, pomiarów dokonano za pomocą wag przenośnych do pomiarów statycznych posiadających stosowną legalizację Urzędu Miar, przed rozpoczęciem czynności kontrolnych kierowca miał możliwość sprawdzenia zgodności numerów fabrycznych wagi ze świadectwami legalizacji, został zapoznany z instrukcją ważenia a odczytu wskazań dokonano w jego obecności. Miejsce, w którym dokonano kontroli legitymuje się odpowiednim dokumentem potwierdzającym spełnienie wszelkich warunków koniecznych do wykonywania pomiarów nacisków na osi, kierowca zaś po przeprowadzonym ważeniu nie skorzystał z prawa powtórnego ważenia ani nie zgłosił żadnych uwag do protokołu. Sąd I instancji wskazując na treść art. art. 140ab ust. 1 p.r.d. stwierdził, że sam wynik ważenia potwierdzający przekroczenia parametrów ustawowych stanowił w świetle obowiązującego prawa podstawę do nałożenia kar pieniężnych. Sąd podzielił także stanowisko organu, że skarżący nie przedstawił dowodów wskazujących, iż dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Wskazał, że okoliczności wyłączające odpowiedzialność za stwierdzone naruszenie powinien udowodnić podmiot wykonujący przejazd, bowiem to on wywodzi z tego korzystne dla siebie skutki. W przedmiotowej sprawie, co wynikało z protokołu kontroli, dmc pojazdu nie zostało przekroczone, został przekroczony jedynie nacisk na oś. Jak wynika z treści art. 61 ust. 1 i 2 pkt 1 p.r.d. ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie przedstawił w toku postępowania administracyjnego ani okoliczności, ani dowodów, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W. R. skargą kasacyjną zaskarżył wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie: I. prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, tj. wadliwe zastosowanie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz naruszenie art. 74 ustawy o transporcie drogowym oraz: - art. 64 ust. 1, 3 i 4 ustawy o ruchu drogowym poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżący powinien posiadać zezwolenie kategorii IV; - art. 2 pkt 35a p.r.d. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, iż pojazd skarżącego spełniał warunki uznania go za pojazd nienormatywny skoro w postępowaniu nie zostało to udowodnione; - art. 140aa ust. 1 – 3 oraz art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uznania, że w sprawie zasadnym było nałożenie przez organy kary w wysokości 5.000 zł za brak zezwolenia kategorii IV oraz przyjęcie, że pojazd skarżącego spełniał warunki na przyjęcie za pojazd nienormatywny – mimo, że okoliczności sprawy i dowody nie wskazują na fakt naruszenia przez skarżącego przepisów w sposób uzasadniający przyjęcie zaistnienia naruszenia i zastosowania kary pieniężnej; - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, przez co została wypełniona dyspozycja art. 174 pkt 1 p.p.s.a. II. przepisów postępowania: a) art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez uzasadnienie zaskarżonego wyroku w sposób nieodpowiadający wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. i brak rozpoznania oraz dokonania oceny, a także nieustosunkowanie się do argumentów podnoszonych w skardze dotyczących: - niedopuszczalnośći ustalania masy całkowitej pojazdu przy zastosowaniu wag wykorzystywanych podczas kontroli oraz ustalenia nacisku na oś – z punktu widzenia wydanego dla nich świadectwa homologacji oraz instrukcji producenta oraz zastosowania przez organ wskaźników korygujących wydanych na podstawie przepisów wewnętrznych; b) art. 141 § 4 polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na nie wzięciu pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy w celu stwierdzenia czy naruszono prawo materialne i czy miało ono wpływ na wynik sprawy; d) art. 134 oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchylenie decyzji organów obu instancji pomimo przeprowadzenia ważenia pojazdu w sposób sprzeczny z przyjętymi w tym zakresie zasadami, będącego następstwem – niedostrzeżonego przez Sąd I instancji – naruszenia w toku postępowania przed organem I i II instancji przepisów art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. skutkujących błędnym przyjęciem, że kierowca otrzymał instrukcje obsługi wag, błędnym przyjęciu, że obliczona na podstawie procedury waga została obliczona w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami pomimo zastosowania przez organ współczynnika korygującego wartość ważenia niezgodnie z instrukcją wag; e) art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. wobec nieprzedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogłyby przemawiać za oddaleniem skargi oraz wobec braku własnych ustaleń i całkowitego oparcia swoich twierdzeń, w zakresie stawianych przez skarżącego zarzutów dotyczących niedopuszczalności stosowania wag wykorzystanych podczas kontroli do ustalenia nacisków osi oraz masy całkowitej pojazdu, bez głębszej analizy obowiązujących w tym zakresie przepisów oraz dokumentów, które stanowiły materiał dowodowy w sprawie oraz niewystarczającym wyjaśnieniu zarzutów skarżącego dotyczących zastrzeżeń przedstawionych w skardze. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W., względnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie sprawy poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2015 r., oraz poprzedzającej ją decyzji Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2014 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim nie są trafne zarzuty naruszenia przepisów postępowania, pomieszczone w punkcie II lit. d) petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., który to zarzut w swej istocie stanowi rdzeń pozostałych zarzutów postawionych przez stronę w ramach zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, zamierzających do zakwestionowania ustaleń faktycznych odnoszących się do użytych w toku kontroli wag, które zaaprobował Wojewódzki Sąd Administracyjny i w konsekwencji przyjął jako podstawę kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów inspekcji transportu drogowego, nakładających na stronę karę za przejazd pojazdem nienormatywnym. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika z kolei, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wreszcie, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadniając, że doszło do naruszenia tych przepisów, skarżący podniósł przede wszystkim, że użyte podczas kontroli pojazdu wagi SAW 10C/II, mające maksymalne obciążenie 10 t, nie mogły służyć do stwierdzenia nacisku, który wartość tę przekracza (10,35 t). W ocenie skarżącego, pomiaru dokonano niezgodnie z instrukcją producenta wag, a zatem na jego podstawie nie można było wymierzyć kary za przejazd pojazdem nienormatywnym. Ponadto, skarżący stwierdził, że podczas ważenia zastosowano współczynnik korygujący wskazany w zarządzeniu GITD, które nie może być podstawą rozstrzygnięć organu administracji. Stanowisko skarżącego jest nietrafne. Odnośnie kwestii wag użytych podczas kontroli do pomiaru nacisku osi napędowej, należy wskazać, że zgodnie z art. 2 pkt 57 p.r.d. nacisk osi to suma nacisków, jaką na drogę wywierają koła znajdujące się na jednej osi. Nacisk osi napędowej na drogę jest przenoszony na oba koła znajdujące się po obu stronach pojazdu, które podczas ważenia równomiernie najeżdżają na znajdujące się pod nimi przenośne wagi do pomiarów statycznych. Wówczas nacisk osi napędowej pojazdu na drogę rozkłada się zatem na koła znajdujące się na tej osi. W niniejszej sprawie pomiar w wysokości 10,95 t stanowił zatem sumę nacisków, jaką na drogę wywierały koła znajdujące się na pojedynczej osi napędowej skontrolowanego zespołu pojazdów, a nie nacisk koła na jedną wagę. Wobec tego żadna z wag użytych do pomiaru nacisku osi pojazdu nie została poddana naciskowi przekraczającemu 10 ton. Dokonując oceny prawidłowości zastosowania przez organy administracji zarządzenia nr 50/2011 GITD z 16 listopada 2011 r. w sprawie zasad prowadzenia kontroli przez Inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego (które przewidywało, że uzyskane wyniki ważenia osi pojazdu należy pomniejszyć o 2% i zaokrąglić do 0,1 t w górę), Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2881/14 i zaakceptowany następnie w wyroku tego Sądu z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2327/15, że wprawdzie wspomniane zarządzenie nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego i nie może stanowić podstawy nałożenia na obywatela obowiązku, jednak normy w nim zawarte mogą zostać zastosowane na korzyść kontrolowanego podmiotu. Zauważyć należy, że praktyka pomniejszenia przez Inspekcję Transportu Drogowego wyników uzyskanych pomiarów nacisków osi jest de facto działaniem leżącym w interesie podmiotu kontrolowanego, ponieważ może skutkować zmniejszeniem wymiaru kary. Podkreślenia przy tym wymaga, że stosownie do art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego. Wobec tego sąd administracyjny nie mógłby zakwestionować wspomnianego ustalenia, gdyż mogłoby to prowadzić do wymierzenia wyższej kary pieniężnej. Co się z kolei tyczy niedokonania pomiarów kontrolowanego pojazdu oraz jego rzeczywistej masy całkowitej, należy zauważyć, że z protokołu kontroli znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, iż kontrolowany zespół pojazdów przekraczał dopuszczalne normy tylko w zakresie nacisku pojedynczej osi napędowej. Natomiast nie stwierdzono przekroczenia norm wysokości, długości, szerokości, ani dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów. W materii zarzutu naruszenia przepisów postępowania, poza omówionym już kluczowym zrzutem odnoszącym się do ustaleń faktycznych ległych u podstaw wydanych w sprawie decyzji jak i objętego skargą kasacyjną wyroku Sądu I instancji, za również niezasadne uznać należy te zarzuty, w których podnosi się naruszenie art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. Pierwszy z wymienionych przepisów określa, że Sąd przy rozpoznawaniu sprawy nie jest związany zarzutami skargi ani powołaną podstawą prawną. Obowiązany jest natomiast orzec w granicach danej sprawy. Oznacza to, że nie jest bezwzględnym obowiązkiem Sąd ustosunkowanie się czy odniesienie do wszystkich sformułowanych w skardze zarzutów skierowanych pod adresem kwestionowanej decyzji. Rzeczą Sądu jest natomiast dokonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia w ramach – granicach – sprawy, co też w niniejszej sprawie niewadliwie uczynił Sąd I instancji, dokonując trafnej i niewadliwej kontroli sądowoadministracyjnej decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2015 r. W konsekwencji brak jest podstaw do stwierdzenia aby w toku orzekania przez Sąd I instancji doszło do naruszenia powołanego art. 134 § 1 p.p.s.a. Nie jest również zasada ta część zarzutów, w której kasator podnosi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa bowiem, z jakich niezbędnych elementów powinno składać się uzasadnienie orzeczenia sądu administracyjnego. Są to: zwięzłe przedstawienie stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zaskarżony kasacyjnie wyrok Sądu I instancji, w części jego uzasadnienia, nie zawiera wad powodujących uchybienie któremukolwiek z elementów wymienionych w przywołanym przepisie, wobec czego nie ma podstaw stwierdzenia naruszenia tejże normy przepisów procesowych stosowanych przez sądy administracyjne. Nie doszło również do naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a., albowiem wobec stwierdzenia prawidłowości zaskarżonej decyzji z obowiązującymi przepisami prawa Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 ustawy oddalając skargę przy jednoczesnym braku przesłanek do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., na podstawie którego uchyla się decyzję lub postanowienie w całości lub w części w przypadku stwierdzenia innego naruszenia przepisów postępowania jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 35a i art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. przez przyjęcie, że kontrolowany pojazd był pojazdem nienormatywnym, a skarżący powinien posiadać zezwolenie kategorii IV. Z pierwszego z przywołanych przepisów wynika, że pojazd nienormatywny to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach Prawa o ruchu drogowym, z kolei zgodnie z treścią art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ (...). Z treści omawianego zarzutu wynika, że w istocie autor skargi kasacyjnej podważa prawidłowość ich zastosowania w sprawie. Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, czyli błąd subsumpcji, to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Prawidłowość zaakceptowanych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie nie została skargą kasacyjną skutecznie podważona. Zdaniem Sądu kasacyjnego ustalenia te są wystarczające dla określenia jego konsekwencji materialnoprawnych przewidzianych cytowanymi przepisami, zaś subsumcja normy prawa materialnego nastąpiła w sposób prawidłowy. Kontrolowany pojazd członowy poruszał się bowiem po odcinku drogi krajowej zaliczającej się do dróg o dopuszczalnym nacisku osi do 10 t. W wyniku przeprowadzonego ważenia stwierdzono przekroczenie nacisku na pojedynczej osi napędowej o 0,95 t, a zatem prawidłowe było przyjęcie, że kierowca powinien legitymować się zezwoleniem kategorii IV, tj. zezwoleniem na przejazd pojazdu nienormatywnego o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. W konsekwencji nałożenie na skarżącego decyzją administracyjną M. WITD, kary w wysokości 5.000 zł, na podstawie przepisów art. 140aa ust. 1, 3 i 4 oraz art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d., i w niepodważonym stanie sprawy, należy również uznać za prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł stosownie do art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), zasądzając od skarżącego na rzecz GITD zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który wziął udział w rozprawie przed NSA i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA.